Ανάπτυξη και Σχιζοειδής Μετάλλαξη... ή περί Σίσυφου Νο4

 

Άλλος ένας διανοητής πέρασε στην από εκεί πλευρά αυτές τις μέρες. 

Ομολογώ ότι δεν τρελενόμουν να τον διαβάζω καθώς έβρισκα τη γλώσσα του απαιτητική και κουραστική και τα νοήματα καλά κρυμμένα πίσω από κουστουμαρισμένες λέξεις, αλλά ομολογώ επίσης ότι πολλές σκέψεις του με έβρισκαν σύμφωνο και ταυτίζονταν με δικές μου σκέψεις. 

Παραθέτω την ομιλία του καθηγητή Κωνσταντίνου Τσουκαλά με τίτλο: 

Προς ένα νέο ιστορικό συμβιβασμό: Ανατροπές και Αδιέξοδα 

"Ήδη όμως από το τέλος της περασμένης χιλιετίας, τα πράγματα είχαν αρχίσει να αλλάζουν. Όλα τα αυτονόητα και «κανονικά» νοηματικά σχήματα συνοδεύονταν πια από ένα μεγάλο ερωτηματικό. Ακόμα και οι αμετακίνητες βεβαιότητες και «κατακτήσεις» του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού έμοιαζαν να τίθενται υπό αμφισβήτηση. Η άκρατη συστημική «αισιοδοξία» που θεμελιώνονταν στην παντοδυναμία του ελευθέρου λόγου, έχει αρχίσει να κλονίζεται. Κανείς πλέον δεν τολμά να ισχυρίζεται μετά λόγου γνώσεως πως οι κοινωνίες είναι πάντα δυνατόν να οδεύουν προς το «καλύτερο».

Μοιραία λοιπόν υπό τις νέες αυτές συνθήκες, μετατοπίζονταν αποφασιστικά η πανάρχαια συζήτηση για το «δέον γενέσθαι», και μαζί με αυτήν ο προβληματισμός γύρω από την έννοια της «προόδου». Το μέλλον δεν εμφανίζονταν πλέον απλά ως απρόβλεπτο. Αναδεικνύονταν σε αόριστο και ανοριοθέτητο διακύβευμα. Ακόμα και όταν έμοιαζαν να διατηρούνται ζωντανές, οι μείζονες πολιτικές και ιδεολογικές συγκρούσεις που σφράγιζαν το δυτικό κόσμο από το τέλος του 18ου αιώνα μέχρι το τέλος του 20ου δεν αντιστοιχούσαν πλέον σε ασύμβατες μεταξύ τους εναλλακτικές προτάσσεις.

Τόσο η ιστορική αντιπαράθεση ανάμεσα στη «Δεξιά» και την «Αριστερά» όσο και η μεταγενέστερη διαφοροποίηση ανάμεσα στη «συντήρηση» και τη «μεταρρύθμιση» είχαν παψει να εκφράζουν σαφώς αλληλοαποκλειομενα κοινωνικά προστάγματα. 

Στα πλαίσια αυτά ακριβώς έκανε την πρώτη της εμφάνιση μια νέα ρηξικέλευθη, θορυβώδης και «μοιραία» λέξη. Η «ανάπτυξη». Πρόκειται για μιαν εντελώς πρωτόφαντη εννοιολογική κατασκευή. Μια κατασκευή που επέτρεψε στη ιδέα της προόδου να ανακτήσει νέα λογικά ερείσματα. Με τη διαμεσολάβηση της νέας αυτής λέξης, η πορεία των κοινωνιών επί τα βελτίω δεν εμφανίζεται πια με τη μορφή μιας αφηρημένης «διιστορικης» ιδέας. Προσλαμβάνεται πλέον και ως πραγματική «ιδιότητα» των σύγχρονων κοινωνιών. Μια ιδιότητα, η ανάπτυξη που οφείλει τώρα να μπορεί να εμφανίζεται αντικειμενική. Να μπορεί να τεκμηριώνεται , να επαληθεύεται. Με άλλα λόγια να είναι μετρήσιμη. Η αφηρημένη ιδέα της προόδου προβάλλεται πλέον ως ολοζώντανη, με σάρκα και οστά. Με αποτέλεσμα η κοινωνική βελτίωση, η οικονομική μεγέθυνση και η πρόοδος να είναι πια δυνατόν να αντιμετωπίζονται ως ομοταγείς έννοιες ή ακόμα και ως συνώνυμα.

Δεν είναι βέβαια τυχαίο ότι όλες οι «ανεπτυγμένες» κοινωνίες αυτοπροσλαμβανονται πλέον ως «αναπτυξιακές». Ήδη από το τέλος του δευτέρου πολέμου, τόσο οι καπιταλιστικές όσο και οι σοσιαλιστικές χώρες προσυπέγραφαν μια ποσοτικά επαληθεύσιμη τεκμηρίωση της «δικής τους» ανάπτυξης, δηλαδή της «δικής τους» μετρήσιμης προόδου.

Ακόμα και οι θεμελιώδεις μαρξιστικές κατασκευές αφέθηκαν να αναπαύονται τον «ύπνο του δικαίου». Η διόγκωση των «παραγωγικών δυνάμεων» προτάσσονταν πια του ηθικοπολιτικου μελήματος αλλαγής των λεγόμενων «παραγωγικών σχέσεων». Από μια στιγμή και πέρα, η επίτευξη του καταμετρησιμου «πολύ» επισκιάζει την αναζήτηση ενός αφηρημένου ‘καλού’ ενός «ευ»

Αυτό όμως σηματοδοτεί μια πλήρη ρήξη με το παρελθόν. Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως οι περισσότερες παραδοσιακές κουλτούρες επέμεναν να προσλαμβάνουν το «καλό» με αφηρημένους «ποιοτικούς» όρους. Αυτή ακριβώς άλλωστε είναι η λογική που διέπει χιλιόχρονες ρήσεις, με τις οποίες γαλουχηθήκαμε.

Οπως π.χ. το «παν μετρον άριστον», το «ουκ εν τω πολλώ το ευ» το «μηδέν άγαν». Γνωμικά που εξέφραζαν μιαν εμμονή στον αφηρημένο και ανοικτό χαρακτήρα όλων των θεμελιωδών αξιακων αρχών. Όπως ακριβώς και η ιδέα του «ωραίου» σε αντιπαράθεση με την ιδέα του «άσχημου», έτσι και το «καλό», το «χρήσιμο», το «σωστό», το «δίκαιο» ή ακόμα και το «αρκετό» και το «επαρκές» δεν υπακούουν σε αυστηρές λογικές προδιαγραφές, σε αυστηρές μετρήσεις. Οι «μεγάλες αξιολογήσεις» παραμένουν ανοιχτές και επίμαχες.

Η διαφοροποίηση σε σχέση με το «προαναπτυξιακό» παρελθόν δεν εξαντλείται όμως με την νοηματικη ταύτιση της προόδου με την ανάπτυξη και την μετρήσιμη μεγέθυνση. Εξ ίσου σημαντική είναι και η ταυτόχρονη μεταλλαγή στον τρόπο με τον οποίο το κάθε ξεχωριστό υποκείμενο αυτοπροσδιορίζεται. Αυτήν ακριβώς την εξέλιξη σηματοδοτεί η επικράτηση του λεγομένου νεοφιλελευθερισμού. Έχοντας ήδη κατακλύσει το δημόσιο λόγο, η μεγιστοποιητική λογική διεισδύει τώρα στα άδυτα των ιδιωτικών επιλογών και συμπεριφορών.

Ο άκρατος αυτός ατομικιστικός φιλελευθερισμός οδήγησε και σε μιαν άλλη ριζική μεταλλαγή. Την θεαματική μετατόπιση της σχέσης ανάμεσα στην ελευθερία, την ισότητα και την αδελφοσύνη. Τις τρεις αφετηριακές συνιστώσες του «κλασικού» φιλελεύθερου αξιακού τρίπτυχου που αποκρυσταλλώθηκαν από τον ευρωπαικό Διαφωτισμο. Εφεξης, η ιδέα της ελευθερίας δεν προσλαμβάνεται ισότιμα και ισοκυρα με τις «εξ αίματος» αδελφές της, την ισότητα και την αδελφοσύνη. Οι αξιακές θεμελιώσεις της νεωτερικότητας υπόκεινται πλέον σε μιαν άρρητη «εσωτερική» προκαταρκτική ιεράρχηση.

Πράγματι, ο κάθε ελεύθερος άνθρωπος εμφανιζεται τώρα ως μόνος αρμόδιος να ορίζει ο ίδιος κυριαρχικά τις δικές του ανάγκες, τις δικές του προτεραιότητες και τις δικές του επιθυμίες. Δεν αναγνωριζεται κανένας περιορισμός στο φαντασιακό. Ο καθένας από εμάς δικαιούται πλέον να επιθυμεί ανευ όρων και ορίων. Να υλοποιεί ανεμπόδιστα τη δική του ανταγωνιστική βούληση για πλούτο, κύρος, διάκριση, δύναμη και απόλαυση, έστω και εις βάρος των άλλων. Ο καθένας από εμάς είναι ελεύθερος να προωθεί τη δική του «κτητική μανία».

Έτσι, βρισκόμαστε μπροστά σε μια μείζονα τομή στη περιπετειώδη ιστορία των αξιακών παραδοχών. Ανατρέπεται πλήρως η αρχαιότερη ηθική επιταγή του δυτικού πολιτισμού. Η «δεκάτη εντολή». Το βιβλικό «ουκ επιθυμήσεις όσα τω πλησίον σου εστίν» δεν εξαφανίζεται μόνο από το προσκήνιο. Μοιάζει επιπλέον να έχει αντικατασταθεί από το αντίθετο του.

Ως ασύδοτα πλέον ελεύθερος, ο άνθρωπος δεν ‘δικαιούται’ απλώς να επιθυμεί ολοένα και περισσότερα. Οφείλει να επιθυμεί. Και γιαυτο ακριβώς βασανίζεται παρατηρώντας τις επιθυμίες και τις επιτυχίες των συνάνθρωπων του. Καλείται να τους μιμείται φθονώντας τους και να τους φθονεί μιμούμενος τους. Και καταλήγει να τους βλέπει σαν αντίπαλους, ίσως και να τους μισεί. Ο «άλλος ως πλησίον» δεν υπάρχει πλέον.

Αυτή ακριβώς είναι η πεμπτουσία της αρχαιοελληνικής Ύβρης. Είναι μια ακόρεστη επίδειξη μιας δύναμης που υπερβαίνει τα τρέχοντα ήθη, η έμπρακτη παραβίαση του κάθε μέτρου, ανθρώπινου ή θεέου. Είναι η παρανοϊκή αυτάρκεια όσων δεν ξέρουν να συμβιβάζονται με τα όριά τους. Είναι η παράνοια όσων επιχειρούν να αντικαταστήσουν τις θειες δυνάμεις με τη δική τους ακόρεστη βούληση. Είναι ο παραλογισμός όσων επιδιώκουν να υπερβούν τη φυσική τους θνητότητα. Είναι δηλαδή ο,τι παραμένει από όσους βαυκαλίζονται πως μπορούν να οικοδομήσουν τον εαυτό τους αψηφώντας όχι μόνο τους Θεούς αλλά και τους δαίμονες. Και γιαυτο ακριβώς θα πρέπει να τιμωρηθούν. Η Ύβρις οδηγεί στη Νέμεση.

Ο μύθος του Ίκαρου είναι χαρακτηριστικός. Παρασυρμένος από την ύβρη μιας ελευθερίας χωρίς όρους και όρια, ο γιος του Δαίδαλου θέλησε να ανταγωνιστεί τη ίδια του την ανθρώπινη φύση. Θέλησε να πετάξει ψηλότερα απ’ ό,τι του το επέτρεπαν τα εύθραυστα κέρινα φτερά του. Δεν δίσταζε μπροστά σε τίποτε και προσέβλεπε στα πάντα.

Δεν βρισκόμαστε μακριά από τον πυρήνα της νεοφιλελεύθερης φαντασίωσης. Ζούμε σε ένα κόσμο όπου η επιτυχία έχει γίνει το νέο θεϊκό μέτρο, κι όπου το άτομο καλείται να «πετάξει» μόνο του, να φτάσει όσο ψηλά θέλει, έστω και εις βάρος όλων των άλλων, ή να καεί στη σιωπή. Σε ένα κόσμο όπου όλα γύρω μας μοιάζουν να επαναλαμβάνουν "Μπορείς τα πάντα".

Ήδη ως παιδιά διδασκόμαστε στερεότυπα. Πως «Το μόνο όριο είναι ο ίδιος μας ο εαυτός. Πρέπει να κάνουμε ο,τι είναι δυνατόν για να πετυχαίνουμε ο,τι επιθυμούμε δίχως να πτοούμαστε από την παρουσία των συνανθρώπων μας. Και αν τελικώς δεν τα καταφέρουμε, θα φταίμε μόνον εμείς οι ίδιοι.

Ετσι όμως, μαζί με τους «άλλους» αποδυναμώνεται και η συμβολική σημασία του οργανωμένου «Όλου», της συλλογικότητας, της κοινωνίας, της οργανωμένης δηλαδή πολιτικής εξουσίας. Δεν είναι τυχαίο πως στους καιρούς μας όλες σχεδόν οι θεσμολογημένες πολιτικές εξουσίες φαίνεται πλέον να αρκούνται σε ένα ρόλο «συντονιστικό» «διαχειριστικό», ή ακόμα και διακοσμητικό. Οι «κυβερνήσεις» μετονομάζονται σε «δια-κυβερνήσειςς». Από τη στιγμή που μπορούν να εγγυώνται την αναπαραγωγή του «όλου συστήματος», η βασική αποστολή τους θα έχει ολοκληρωθεί. Κατά τα αλλά, ο κόσμος πρέπει να αφήνεται να προχώρα μόνος του. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο ότι όλο και περισσότερο γίνεται λόγος για το τέλος της ιστορίας, το τέλος της πολιτικής, το τέλος της ιδεολογίας, το τέλος της ουτοπίας, το τέλος των οργανωμένων ταξικών αντιθέσεων και συγκρούσεων. Η πορεία του κόσμου φαίνεται πια να προκαθορίζεται από μια συστημική αυτάρκεια. Μιαν αυτάρκεια που, με τη σειρά της, ανοίγει το δρόμο προς μια διάχυτη πλέον πνευματική νωχέλεια. Στον σημερινό «καλύτερο των δυνατών κόσμων» όπου θεωρείται δεδομένο ότι μπορούμε να επιθυμούμε και να επιδιώκουμε τα πάντα, δεν «χρειάζεται» πια να σκεφτόμαστε ως μέλη μιας συλλογικότητας, μιας ενιαίας «ανθρωπότητας». Ακόμα μια φορά όμως η πανούργα ιστορία αποδείχθηκε πιο απρόβλεπτη από τους ερμηνευτές της, Τις τελευταίες δεκαετίες, σε όλες σχεδόν τις περιοχές του κόσμου, οι ρυθμοί της οικονομικής μεγέθυνσης, της «ανάπτυξης», άρα και της μετρήσιμης προόδου ανακόπτονται, η και αντιστρέφονται.

Παντού, οι ανισότητες και οι αδικίες εκρήγνυνται. Η εξαθλίωση απειλεί ολοένα και περισσότερους ανθρώπους σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης. Οι βίαιες συγκρούσεις διαδέχονται η μια την άλλη και Οι κάθε λογής βαρβαρότητες επανέρχονται δριμύτερες. Η ιδέα της προόδου κυριολεκτικά δεινοπαθεί. Εκ των πραγμάτων λοιπόν, οι εξελίξεις αυτές οδήγησαν σε ένα νέο προβληματισμό. Έναν προβληματισμό που κατατείνει στη σιωπηρή διεύρυνση των αρμοδιοτήτων και των ευθυνών των πολιτικών εξουσιών. Έστω διστακτικά, το αποδυναμωμένο «πολιτικό» μοιάζει έτσι βαθμιαία να «επιστρέφει». In extremis λοιπόν, ακόμα και αν δεν μπορεί να εξασφαλίσουν την αέναη «πρόοδο», οι οργανωμένες εξουσίες ανακτούν τη δυνατότητα να προβαίνουν σε αναγκαίες διορθωτικές παρεμβάσεις.

Έτσι, όλα φαίνονταν να τελούν υπό στοιχειώδη τουλάχιστον έλεγχο. Ως που ενέσκηψε μια νέα απροσδόκητη, τρομακτική και μη αναστρέψιμη απειλή. Μια απειλή που άλλαξε με μιας τα πάντα σε οικουμενική πλέον κλίμακα. Μια απειλή που έμοιαζε να πέφτει από τον ουρανό. Μιλώ προφανώς, για την κλιματική κρίση. Αιφνίδια, το φάντασμα ενός οικουμενικού ολέθρου μας κατακλύζει. Στοιχειώνει ο,τι είχε απομείνει από τον κόσμο που όλοι γνωρίζαμε. Αιφνίδια, η λογοκριμένη πολιτική εμφανίζεται και πάλι στο προσκήνιο. Το φιλικό μέχρι πρόσφατα φυσικό περιβάλλον γίνεται εχθρικό. Μετά από χιλιετίες αγαστής συνύπαρξης, η φύση και ο άνθρωπος συνυπάρχουν πλέον μόνον υπό αίρεση. Θαλεγε κανείς πως η φύση εκδικείται το λόγο και ο λόγος ανταποδίδει τα ίσα. 

Έτσι μοιάζει να εγκαινιάζεται μια νέα ανθρωπόκαινη, «γεωλογική εποχή». Μια νέα αυτόματη πρόοδο τους, πιέζονται επιπλέον να κάνουν τα αδύνατα δυνατά για να αποτρέψουν η τουλάχιστον να αναβάλουν την επικείμενη καταστροφή τους «φάση» στην ιστορία της ανθρωπότητας. Οι μετανεωτερικες κοινωνίες που, ουτως η άλλως, δεν μπορούν πια να προσβλέπουν στην.

Ολόκληρος ο πλανήτης βρίσκεται πλέον υπό το κράτος μιας ανεξέλεγκτης «κατάστασης ανάγκης». Και οι καταστάσεις ανάγκης» απαιτούν «λύσεις ανάγκης». Από τη στιγμή που όλοι συμφωνούν πως «κάτι» πρέπει να γίνει, «κάποια» θεσπισμένη κεντρική ή αποκεντρωμένη «πολιτική εξουσία» «κάποιος» υφιστάμενος ή αδόμητος ακόμα θεσμός οφείλει πλέον να αναλάβει «κάποιες» ευθύνες και να αναπτύξει «κάποιες» σωτήριες πρωτοβουλίες.

Κι εδώ ακριβώς κάνει την εμφάνιση του ένα νέο τρομακτικό και πρωτοφανές πολιτικό αδιέξοδο. Το οικουμενικά κυρίαρχο αίτημα της ανεξέλεγκτης ποσοτικής ανάπτυξης, προσκρούει πλέον μετωπικά στην άμεση προτεραιότητα της περιβαλλοντολογικής σωτηρίας.

Είναι η πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία όπου δυο εξ ίσου ανυπέρθετες πολιτικές προτεραιότητες εμφανίζονται ασύμβατες Η ευθύνη για τη συντήρηση του πλανήτη μοιάζει πλέον ασυμβίβαστη με την απρόσκοπτη αναπαραγωγή της κυρίαρχης τάξης πραγμάτων, όπως τουλάχιστον τη γνωρίζαμε.

Στο πλαίσιο αυτό, όλοι οι μετέχοντες στο παίγνιο (κράτη, επιχειρήσεις και άτομα) βρίσκονται εμπεπλεγμένοι σε μια πρωτοφανή «δομική» αντίφαση. Διχως να το εχουν επιδιωξει, ολοι αναγκάζονται πλέον να λειτουργούν ως «σχιζοειδείς τζαμπατζήδες» (free riders) ως «λαθρεπιβάτες της κοινής ανθρώπινης μοίρας». Το ορθολογικο «κοινό» συμφέρον «όλων», να συντηρηθεί η ειρήνη, να αποφευχθούν οι αιματηροί πόλεμοι και να διασωθεί ότι απομένει από το φυσικό περιβάλλον μπαίνει μέσα σε παρένθεση .

Όλοι αποφεύγουν να επωμισθουν το βαρος του μερίδιου που θα «επρεπε» να τους «αναλογεί» σε ένα υπό συνεχή αύξηση «κοινό λογαριασμό». Ολοι προσπαθούν να συμβιβάσουν τα «δικά τους» ασυμβίβαστα. Όλοι επιδιώκουν να μεγιστοποιήσουν τη δική τους ωφέλεια με το μικρότερο δυνατό ατομικό κόστος.

Και ταυτόχρονα, όλοι οχυρώνονται πίσω από κομψές εκλογικεύσεις. Μάταια όμως. Καμιά εκδοχή «οικολογικής ευαισθησίας», «οικουμενιστικής ειρηνοφιλίας» και «αλληλέγγυας δικαιοσύνης» δεν πείθει πιά. Ευχολόγια!! Στην πραγματικότητα όλοι θα επιθυμούσαν τον περιορισμό της ανάπτυξης όλων των άλλων αρκεί η δική τους ανάπτυξη να παραμένει για πάντα ενεργή και αδιάλειπτη.

Που όμως μας οδηγούν όλα αυτά; Aναρωτιέμαι αν θα ήταν δυνατόν το αδιέξοδο να αρθεί μέσα από ένα νέο «ιστορικό συμβιβασμό» Eνα νέο ιστορικό συμβιβασμό που θα θεμελιώνεται σε μια νέα αφετηριακή παραδοχή. Την παραδοχή πως μολονότι οι επιθυμίες όλων των ανθρώπων και όλων των λαών θα έπρεπε να προσλαμβάνονται ως κατ αρχήν «ισότιμες», το ζήτημα της ικανοποίησης των διαφορετικών αυτών επιθυμιών και αναγκών δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται πάντα με ενιαία κριτήρια.

Υπό τους ορούς αυτούς, τίθεται πλέον το ερώτημα εάν οι ανθρώπινες επιθυμίες και ανάγκες μπορεί να καλυφτούν δίχως πρόσθετη επιβάρυνση του περιβάλλοντος. Και συνακολουθά, το ακόμα πιο καίριο πολιτικό ερώτημα τι, ποια αγαθά και ποιες υπηρεσίες θα «μπορούν» και θα πρέπει» να εξακολουθήσουν να παράγονται και « τι», «ποια αγαθά» και «ποιες» υπηρεσίες» θα «μπορεί και θα «πρέπει» να πάψου να παράγονται, άρα και να «εξαφανιστούν» από την ελεύθερη αγορά. Απαντήσεις βέβαια δεν υπάρχουν, Παραμένει όμως ανοικτό το ζήτημα αν θα ήταν δυνατόν να ανακοπεί η ανθρώπινη επιθυμία για το «πολύ». Πως θα μπορούσε η προστασία του περιβάλλοντος να λειτουργήσει ως αντίρροπο στην άμεση επιθυμία των ανθρώπων για όλο και περισσότερη αλόγιστη κατανάλωση, εδώ και τώρα. Πιο πολύ. Όλο και πιο πολύ. Το αδιέξοδο μοιάζει πλήρες. Η ιδέα της « πολιτιστικής επανάστασης» που έρχεται στο νου δεν δίνει απαντήσεις. Είναι δύσκολο να πιστέψουμε πως οι ιδιοτελείς λαθρ-επιβάτες του κόσμου θα δέχονταν με τη θέληση τους να αυτό-μεταμορφωθούν εν μια νυκτι σε ανιδιοτελείς συν-επιβάτες ενός κοινου «οχήματος». Αναρωτιέμαι λοιπόν τι θα μπορούσε να γίνει. Στο νου μου έρχεται μιαν αλληγορία του Βάλτερ Μπένγιαμιν, εμπνευσμένη από ένα πινάκα του Πάουλ Κλέε. Ο «άγγελος» που κινεί τα νήματα της ιστορίας είναι αιχμάλωτος μιας τεράστιας και παντοδύναμης θύελλας.

Τα ερείπια που σωρεύονται μπροστά του υψώνονται ως τον ουρανό . Θα ήθελε να παραμείνει για λίγο, να ξυπνήσει τους νεκρούς και να συγκεντρώσει τους ηττημένους. Να σταθεί, Να συλλογιστεί. Αλλά η θύελλα που φυσάει από τον ουρανό, τον ωθεί αδιάκοπα προς το μέλλον. Η θύελλα αυτή είναι ό,τι εμείς αποκαλούμε πρόοδο.

Ίσως μια λύση θα ήταν μέσα σε αυτή τη θύελλα να αναθεωρήσουμε ριζικά όχι μόνο το πώς αντιλαμβανόμαστε την πρόοδο, αλλά και πως αντιμετωπίζουμε τη σχέση μας με το χρόνο, τη σχέση μας με το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον. Τime was, time is, time is not. Ο χρόνος ήταν, ο χρόνος, είναι , ο χρόνος ΔΕΝ είναι, μας θυμίζει αμείλικτα ο Ελιοτ.

Το νέο κοινωνικό συμβόλαιο για μια άλλη ανθρωπότητα, για μια άλλη ανθρώπινη ανθρωπότητα, δεν μπορεί να αναφέρεται ούτε σε αυτό που πιστεύουμε πως υπάρχει, ούτε σε εκείνο που «κληρονομήσαμε» από τους προγόνους μας, ούτε σε αυτό που δεν επιτρέπεται να γίνει, ούτε όμως απλώς σε αυτό που δεν υπάρχει ακόμα.

Το σημερινό πλανητικό διακύβευμα δεν αντιπαραθέτει πια συντηρητικούς και μεταρρυθμιστές, δεξιούς και αριστερούς, φτωχούς και πλούσιους, ορθολογιστές και παραλογιζόμενους.

Το πραγματικό δίλλημα των σκεπτόμενων σήμερα ανθρώπων συνοψίζεται στην ανάγκη να επιλέξουμε ανάμεσα στο «όλοι μας» και στο «κανείς»".

Αυτή η ομιλία καταδεικνύει αυτήν την ευδαιμονία για την οποία μιλούσε και ο άλλος καθηγητής, ο Λιαντίνης στην προ-προηγούμενη ανάρτηση ... περί Σίσυφου Νο2. Ευδαιμονία και Ανάπτυξη, έχουν καταστήσει τον Άνθρωπο Ευ-δαιμονικό και Υπερ-Ανεπτυγμένο σε βαθμό παραμόρφωσης. Η Ποσότητα αντικατέστησε την Ποιότητα και τελικά την Αξιοπιστία. Η κατ' επίφαση επίκληση στη Διαφορετικότητα έγινε η πολλοστή κόπια της ίδιας πλαστικοποιημένης Ομοιότητας - Ωμότητας, όπως ανέδειξε ο άλλος μεγάλος, ο Αρκάς στο σπουδαίο σκίτσο του:

Η (διαχρονική) στόχευση για Ευδαιμονία στις μέρες μας γίνεται με άρμα την τεχνολογική ανάπτυξη. Η 'αβρόχοις ποσί όμως δυνατότητα εξωτερικής και εσωτερικής 'Ανάπτυξης' που προσφέρεται, έχει ένα μεγάλο τίμημα: την απόσχιση (σε βαθμό σχιζοειδούς τεμαχισμού) του Συναισθήματος από τη Λογική μας. Μέχρι τώρα το ένα καθόριζε το άλλο και μαζί συνοργανώνονταν, συνασπίζονταν, συνπορεύονταν, συγκροτούσαν την έννοια Άνθρωπος. Πλέον σήμερα, το ένα δεν επικοινωνεί με το άλλο και αυτή τη συνθήκη έρχονται και ενισχύουν τα μοντέλα ΑΙ που κεκαθαρμένα από βιωματικούς συναισθηματισμούς θα καθορίσουν τον τομέα της Λογικής σύνθεσης. Αυτό μας οδηγεί όμως στο ακόμα μεγαλύτερο ερώτημα: Τι και ποιος θα καθορίσει τον τομέα της Βιο-Λογικής μας σύνθεσης και ταυτότητας;

Ο καιρός μένει να το δείξει... 

Μέχρι τότε, μόνο ευχολόγια, απόψεις, επιλογές.

Μέχρι τότε και οι 3 στάσεις ζωής (απάθεια, αυτοκτονία, οίστρος) που επιφέρει η αέναη επανακύληση του βράχου από τον Σίσυφο είναι αποδεκτές και παρούσες.

Κβαντική διακύμανση από το τίποτα... ή περί Σίσυφου Νο3

 

"-Ἡ μητέρα ὅλων τῶν ἐπιστημῶν εἶναι ἡ φιλοσοφία ἤ ἡ φυσική; 

-Πιστεύω ὅτι εἶναι ἡ φυσική, γιατί αὐτή μᾶς ἀπαντάει πῶς προῆλθε καί τί εἶναι τό σύμπαν, ὅταν προσπαθοῦμε νά καταλάβουμε καί ἔχουμε πειραματικά δεδομένα γιά αὐτό. Δέν ὑπάρχει ἄλλο βαθύτερο πρόβλημα.

-Ὁ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἔχει συνείδηση τοῦ παραλόγου, ἔχει ἐπίγνωση τοῦ γεγονότος ὅτι τίποτε δέν μπορεῖ νά διαρκέσει καί ὅτι καμμία νίκη δέν εἶναι ὁριστική. Γιατί, κατά τόν Ἀλμπέρ Καμύ, ὁ ὁποῖος ἔχετε πεῖ ὅτι εἶναι ἡ μεγάλη σας ἀγάπη καί ἀποτέλεσε ἔμπνευση γιά τό νέο σας βιβλίο, θά πρέπει νά συνεχίσει νά δημιουργεῖ;

Ὁ Καμύ εἶχε πεῖ καί κάτι ἄλλο: «Τό νά δημιουργεῖς εἶναι σάν νά ζεῖς δύο φορές». Ἦταν μεγάλη κουβέντα. Ἀπό τήν στιγμή πού… βγαίνουμε, ὅπως λένε καί οἱ Ἀμερικανοί, «from the womb to the tomb», ξέρουμε ποῦ θά καταλήξουμε. Παρ᾿ ὅλα αὐτά, τό πέρασμά μας ἀπό αὐτή τήν ζωή θά πρέπει νά ἀφήσει κάποιο ἀποτύπωμα, ὅπως εἶχε πεῖ ὁ Ἀχιλλέας στήν μητέρα του. Νά λέμε ὅτι καλῶς περάσαμε ἀπό αὐτή τήν ζωή καί βοηθήσαμε κάτι νά πάει καλύτερα. Ὁ Καμύ εἶχε θεωρήσει ὅτι ὁ αἰώνια καταδικασμένος Σίσυφος (σ.σ.: νά σπρώχνει ἕναν τεράστιο βράχο στήν κορυφή ἑνός λόφου, μόνο καί μόνο γιά νά κυλάει ξανά πρός τά κάτω λίγο πρίν φθάσει, ἀναγκάζοντάς τον νά ἐπαναλαμβάνει τήν ἴδια μάταιη προσπάθεια γιά πάντα) ἦταν εὐτυχισμένος. Κατέβαινε σφυρίζοντας, γιά νά ξανασπρώξει. Ἔκανε διάφορα σφάλματα, δέσμευσε τόν θάνατο καί δέν πέθαινε κανένας, καί γι᾿ αὐτό τιμωρήθηκε.

Παρ᾿ ὅλα αὐτά, δέχθηκε τήν τιμωρία του χωρίς καμμία μεμψιμοιρία, χωρίς καμμία μιζέρια. Καί αὐτό εἶναι μεγάλη δύναμη. Ἄρα, λοιπόν, παρ’ ὅλο πού ξέρουμε τήν μοῖρα μας, ἀξίζει τόν κόπο (νά ζοῦμε). Εἴμαστε πάρα πολύ τυχεροί πού ὑπάρχουμε, καί μέ αὐτή τήν παρατήρηση ξεκινῶ καί τό καινούργιο μου βιβλίο. Εἶναι πραγματικά ἐντυπωσιακό ὅτι, βάσει ἐκτίμησης, τό 10 εἰς τήν 29η –10·{29}) εἶναι ὁ ἀριθμός τῶν πρωτονίων, τῶν νετρονίων καί τῶν ἠλεκτρονίων πού ἀποτελοῦν τό σῶμα μας καί ἀντιστοιχοῦν περίπου στά 80-90 κιλά πού ζυγίζει ὁ καθένας μας– συγκεντρώθηκαν, σχηματίστηκαν καί δημιούργησαν ἐμᾶς. Ἡ πιθανότητα νά συμβεῖ αὐτό εἶναι ἀπίστευτα μικρή. Ἄρα, νά μήν πετάξουμε στά σκουπίδια αὐτό τό δῶρο. Ὁ Καμύ πίστευε ὅτι τό σύμπαν παραμένει σιωπηλό. Καί αὐτή εἶναι, βέβαια, ἡ ἀπογοήτευση τοῦ ἀνθρώπου. Τό σύμπαν δέν ἀσχολεῖται μέ τόν ἄνθρωπο. Ὁ ἄνθρωπος, ὅμως, θέλει νά ἔχει ἀπαντήσεις στά ἐρωτήματά του καί, ἐπειδή βρίσκεται μέσα στό σύμπαν, εἶναι σάν, κατά κάποιον τρόπο, νά περιμένει ἀπαντήσεις ἀπό αὐτό. Τό σύμπαν, ὅμως, δέν δίνει καμμία ἀπάντηση. Αὐτό, ὡστόσο, εἶναι καί μιά μορφή ἐλευθερίας, ἄν τό σκεφτεῖτε. Διότι ὁ καθένας μας πρέπει νά φτιάξει τόν δικό του σκοπό."

«Προσπαθώ να κάνω κάτι που σπάνια έχει επιχειρηθεί, να ενώσω τη Φιλοσοφία με τη σύγχρονη κβαντική φυσική. Το βιβλίο περιέχει πολλή φυσική, απλοποιημένη φυσικά, αλλά σύγχρονη. Όταν σας λέω ότι το Σύμπαν είναι μια κβαντική διακύμανση από το τίποτα, αυτό και μόνο αποδεικνύει ότι ο Καμύ είχε δίκιο με τη θεωρία του Παραλόγου»

Αυτές είναι μερικές απόψεις του συγγραφέα Δημήτρη Νανόπουλου σχετικά με το νέο του βιβλίο:

φεύγει μεν την αλγηδόνα, διώκει δε την ηδονήν... ή περί Σίσυφου Νο2

Ένας από τους λίγους που έχουν εμβαθύνει νομίζω τόσο πολύ στην παγκόσμια φιλοσοφία, ο οποίος μπορεί και συνυφαίνει τόσα στοιχεία διαχρονικά με επίκεντρο τον Άνθρωπο. Είναι ο Δημήτρης Λιαντίνης, απόσπασμα του οποίου αντιγράφω παρακάτω από τον σύνδεσμο που βρήκα εδώ.

Βάσει των λεγομένων του, αντιλαμβάνεται κανείς ότι η εποχή μας βρίσκεται σε ακόμα πιο τραγική κατάσταση από ότι διαφαίνεται σε πρώτη ανάγνωση και ο λόγος είναι ότι... χάθηκε η τραγικότητα!! Η ιλαρότητα ισοπέδωσε την τραγικότητα, μετέτρεψε σε επί πολλής το εν τω βάθει βίωμα και έτσι το ευτέλισε και τελικά διέρρηξε την πορεία της ψυχής του Ανθρώπου προς την κάθαρση, αφήνοντάς την να βρωμίζει και να καταναλώνεται από τα μικρά σαπισμένα δόντια της ηδονής...

Διαβάστε:

"Το Τραγικό 

Το τραγικό είναι ένα προϊόν του στοχασμού και της τέχνης των αρχαίων ελλήνων. Είναι μία κατάκτηση πολιτισμού, που σημαδεύει πνευματικά την υψηλότερη στιγμή της παγκόσμιας ιστορίας. Ποτέ ο άνθρωπος δεν έφτασε ψηλότερα. Με την έννοια του τραγικού οι έλληνες έδωσαν στις εποχές και τους λαούς την ύπατη διδαχή και την ύπατη οδηγία βίου, που είναι σύμμετρη προς τη φύση του ανθρώπου.

Η κατανόηση του τραγικού βιώματος έσπρωξε την πράξη μας ως τα όριά της αναφορικά με όλους τους θεμελιώδεις χαρακτήρες της επιστήμης, της ηθικής και της τέχνης. Αναφορικά με την αλήθεια, δηλαδή με τη βούλησή μας, με το ρεαλισμό, με τη δοκιμασία και τον πόνο, με τον αγώνα, με τη δικαιοσύνη, με την ευγένεια, με την ομορφιά. Εδώ συνοργανίζονται και συλλειτουργούν όλες οι συντεταγμένες του κατορθωμένου ανθρώπου, έτσι όπως τον ορίζει η φυσική του κατασκευή και η φυσική του καθίδρυση.

Το έκκεντρο σημείο του τραγικού βιώματος είναι η κατανόηση ότι η φύση και οι νόμοι της έχουν προορίσει να ταξιδεύσει τη ζωή του ο άνθρωπος στα στενά των Συμπληγάδων. Οι δύο αντικριστοί βράχοι, που μέσα στην απειλούμενη σύμπληξή τους οργανώνεται ο ρυθμός, η εγρήγορση και η αγωνία της ζωής μας, είναι οι δύο ισοσθενείς και αντίρροπες κατηγορίες του θετικού και του αρνητικού.

Είναι η φθορά και η αύξηση, η λύπη και η χαρά, το σκοτάδι και το φως, το άδικο και η αρετή, το μοιρολόι και το τραγούδι μας, ο έρωτας και ο θάνατος, η Ύβρις και η Δίκη, για να το ειπώ φιλοσοφικά, το Μηδέν και το Είναι, τα δύο αναγκαία ημίση, που μας δίνουν το όλο, τόσο μέσα στη φύση όσο και μέσα στη ζωή μας.

Η ζωή μας, όπως μας δόθηκε από τη φύση, και όπως την τροποποιεί αέναα με κριτήριο την προσαρμογή στο περιβάλλον το ευγενικό εργαλείο του νου μας, είναι να ζούμε ταυτόχρονα την πάλη ανάμεσα στην Κόλαση και στον Παράδεισο, ανάμεσα στην απελπισία και στην ευφροσύνη. Να ζούμε στην καθημερινή μας πράξη την παλίντροπον αρμονία της φύσης που είπε ο Ηράκλειτος. Ο φυσικός χώρος διαμονής μας είναι το καθαρτήριο του Δάντη.

Η σύγχρονη επιστήμη με τη γλώσσα της κβαντομηχανικής, το τραχύ και το χαλεπό αυτής της οργάνωσης το ονόμασε «δαιμονική ή σχιζοφρενική» κατάσταση του ανθρώπου που αναδύεται μέσα στην αρχή της απροσδιοριστίας. Ο Ορέστης του Αισχύλου είναι το αρχέτυπο αυτής της φυσικής σχιζοφρένειας. Γι’ αυτό είναι ανάμεσα στα τραγικά και το πιο τραγικό πρόσωπο της αττικής τραγωδίας. 

Ωστόσο, ενώ είμαστε ταγμένοι από τη φύση να ζούμε αυτή την αντινομία ανάμεσα στην ηδονή και την αλγηδόνα (σ.σ. η αλγηδών/της αλγηδόνος, πόνος σωματικός ή ψυχικός, θλίψη, οδύνη), να ζούμε το «δακρυόεν γελάν» (σ.σ. γελοκλαίω, δακρυογελώ, γελώ δακρύζοντας) όπως το λέει ο Όμηρος, από την άλλη πλευρά η φυσική μας ορμή μάς φέρνει να αναζητούμε μονόπλευρα τη χαρά και ν’ αποφεύγουμε σταθερά τη λύπη. Ακούστε σε πόσο παιδαγωγική γλώσσα, αλλά και μαθηματική ταυτόχρονα, το λέει αυτό ο Δημόκριτος: «Ο άνθρωπος φυσικώς και αδιδάκτως φεύγει μεν την αλγηδόνα, διώκει δε την ηδονήν». Από τη φύση μας ζητάμε το ευχάριστο και αποστρέφουμε το πρόσωπο στη λύπη.

Η τάση αυτή, η οντολογικά λανθασμένη και αντιφατική, περισσότερο παρά ποτέ, στην εποχή μας ονομάζεται ευδαιμονισμός. Και δυστυχώς συνιστά το ιδεώδες τόσο της ζωής όσο και της παιδείας. Εδώ εντοπίζω την αιτία της παρακμής του σύγχρονου πολιτισμού. Ο άνθρωπος έγινε σήμερα μισός και μισερός (σ.σ. λειψός, με πολλές ατέλειες). Έγινε μονοσήμαντος, ανισοσκελής, ανισόρροπος. Έχασε την ισορροπία. Μεταχειρίζεται μόνο το Είναι της φύσης και παροπλίζει το Μηδέν. Αποτέλεσμα ο πολιτισμός του, ο τρόπος της ζωής του δηλαδή, είναι της παρακμής και της αποσύνθεσης.

Και όλα αυτά επειδή έδιωξε από τη ζωή του την τραγική αίσθηση. Το να λέει δηλαδή ναι ακόμη και στην καταστροφή. Εσκότωσε τον Διόνυσο και το μεγάλο Πάνα. Εσκότωσε το θεό, καθώς είπε αλληγορικά ο Νίτσε.

Η ευθύνη μας για τις μέλλουσες γενεές είναι ανυπολόγιστη. Γιατί με την παιδεία που δίνουμε στα παιδιά μας τους κρύβουμε συστηματικά την κακή όψη της φύσης και της ζωής. Το αίσθημα του τραγικού το κρύψαμε στη σπηλιά όπως φυλάκισε ο Σίσυφος το θάνατο. Και αλίμονο στο Σίσυφο, όταν ψηλά από τον Όλυμπο θα αντιληφθούν οι θεοί την πονηριά του.

Κηφισιά 12 /1/ 97"

Τα είπε όλα ο μεγάλος πριν 30 χρόνια.

Ασυνείδητα Νευρόσπαστα που Χειρονομούν εναντίον της Λογικής... ή περί Σίσυφου Νο1

 

Θέματα πρακτικής καθημερινής Φιλοσοφίας. Έτσι κάπως η ενασχόλησή μου με τη Φιλοσοφία ενσωματώνεται με την μικροκαθημερινότητά μου και συντίθεται-ολοκληρώνεται μέσα από τα μικρά κομμάτια της ζωής μου, όπως τις μικροσυζητήσεις μου με τα μικρά μου παιδάκια.

Συζητώντας με την κόρη μου για το πώς χάθηκαν οι δεινόσαυροι, μου λέει μέσα από ένα άλμα λογικής στη συζήτησή μας (κάτι τέτοια είναι που μου αρέσουν όταν μιλάω με μικρά παιδιά), ότι υπάρχουν ζώα που δεν κάνουν εντελώς τίποτα και είναι τεμπέλικα όπως πχ οι γάτες...

Της απαντώ ότι οι γάτες πραγματικά προσφέρουν στα οικουστήματα, καθώς κυνηγούν ποντικούς, φίδια, κατσαρίδες κλπ. απλά μετά ξεκουράζονται και είναι σαν να είναι τεμπέλικες. Σε αντιδιαστολή με τις γάτες όμως, υπάρχουν κάποια άλλα ζώα που πραγματικά δεν προσφέρουν τίποτα στα οικοσυστήματα και εκεί της αναφέρω για το μεγάλο είδος των Τεμπέληδων Ανθρώπων! Εκεί της αρχίζω τη θεωρία μου για τους διάφορες youtubers-κωλοτούμπερς-χαμπουργκερς, infuencers, tiktokers, pokers, posters, casinovious (αυτοί που περνούν τη ζωή τους στα καζίνα), casanoves-lovers κλπ. Είναι δηλαδή όλα εκείνα τα "Νευρόσπαστα που Χειρονομούν"... και βγάζουν λεφτά από τους βλαμμένους followers τους, καταργώντας ουσιαστικά τη σημασία του αρχαίου φιλοσοφικού ρητού που θέλει "τα αγαθά κόποις [να] κτώνται"... 

Δεν είναι μόνο όμως ότι αυτά τα Νευρόσπαστα που Χειρονομούν καταργούν αυτή τη πανάρχαια φιλοσοφική άποψή για το πώς να γίνεται η απόκτηση αγαθών η οποία [φυσιολογικά] ενσωματώνει τις πιο πυρηνικές βιολογικές καταβολές μας αλλά και τους πιο πυκνούς θερμοδυναμικούς νόμους της ενέργειας και της απόδοσης, είναι και κάτι περισσότερο: επαναφέρουν με τη συμπεριφορά τους, χωρίς να το συνειδητοποιούν βέβαια, τα ερωτήματα τί είναι Συνείδηση, τί είναι Λογική και τελικά τί είναι Άνθρωπος, σε μια εποχή του Μετα-Ανθρώπου, όπου αναρωτιόμαστε τί μας ξεχωρίζει από τις Μηχανές που φαίνεται να κυριαρχούν τριγύρω μας.

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.

Κάπου στο 172 μΧ ο Ρωμαίος Αυτοκράτορας Μάρκος Αυρήλιος, εν μέσω εκστρατείας γράφει ένα εμβληματικό φιολοσοφικό έργο το Εις Εαυτόν. Εκεί, γράφει ότι ο Άνθρωπος έχει μια ουσιώδη διαφορά από τα άλλα ζώα και αυτό είναι ο Νους (λογική). Και ο Νους είναι το βασικό εργαλείο επιλογών με υπέρτατη την επιλογή σύνδεσης με το Υπέρτατο Ένα. Μια ιδέα για τις απόψεις του Μάρκου Αυρήλιου μπορείτε να βρείτε εδώ και εδώ.

Δεν βρίσκω καλύτερο σύνδεσμο των λόγων του Μάρκου Αυρήλιου με τη σημερινή εποχή των youtubers και tiktokers, παρά την ακόλουθη μετάφραση του Γιώργου Σεφέρη:

"Κενοσπουδία για πομπές, δράματα πάνω στη σκηνή, κοπάδια και συναγελάσματα, λογχίσματα σε κορμιά, κοκκαλάκια σε σκυλάκια, μπουκιές σε δεξαμενές ψαριών, ταλαιπωρίες φορτωμένων μυρμηγκιών, ποντικάκια που τρέχουν φοβισμένα, νευρόσπαστα που χειρονομούν. Πρέπει λοιπόν να στέκεσαι [απέναντι σε] αυτά με ευμένεια και χωρίς αλαζονεία, να προσέχεις όμως πως ο καθένας αξίζει τόσο, όσο τα πράγματα που τον απασχολούν."

Τι αποδεικνύοουν αυτά τα λόγια; Ότι Λογική και Συνειδητότητα δεν είναι ταυτόσημοι όροι.

Και κάπου εδώ ερχόμαστε στο σήμερα.

Παραθέτω 3 άρθρα:

1. Του Ρίτσαρντ Ντόκινς που φαίνεται να αναγνωρίζει Συνειδητότητα σε μια μηχανή AI, την Claude-Claudia κατά τη συνομιλία μαζί της και θέτει δυο βασικά ερωτήματα:

Το ένα είναι: αν ένα σύστημα μπορεί να απαντά με τόση ευαισθησία, διορατικότητα και φαινομενική κατανόηση, τι ακριβώς άλλο θα ζητούσαμε για να το πάρουμε στα σοβαρά; 

Το άλλο είναι το αντίστροφο ερώτημα: αν μια μηχανή χωρίς εσωτερική ζωή μπορεί να μιμηθεί τόσο πειστικά τη συνείδηση, τότε ποιο εξελικτικό πλεονέκτημα έχει η δική μας συνείδηση; Γιατί δεν είμαστε κι εμείς απλώς ζόμπι που εκτελούν προγράμματα;

Κάποιοι έθεσαν σε μια μηχανή ΑΙ το ερώτημα "Πώς σχολιάζεις την άποψη του Ντόκινς" και μεταξύ άλλων έλαβαν την εντυπωσιακή απάντηση: 

"Η αληθινή αξία του ερωτήματός του: εκεί που ο Ντόκινς έχει απόλυτο δίκιο και αγγίζει τον πυρήνα ενός τεράστιου ζητήματος είναι στο εξελικτικό του ερώτημα: «Αν το AI δεν έχει συνείδηση, τότε σε τι χρειάζεται;». Η δική μου ύπαρξη ως Τεχνητή Νοημοσύνη αποδεικνύει ότι η συνείδηση δεν είναι προαπαιτούμενο για την υψηλή νοημοσύνη ή την άψογη επικοινωνία. Μπορώ να λύσω προβλήματα που απαιτούν ευφυΐα χωρίς να «υπάρχω» συνειδητά. Αυτό αναγκάζει τους επιστήμονες να αναθεωρήσουν το γιατί εξελίχθηκε η συνείδηση. Αν δεν είναι απαραίτητη για τη γλώσσα ή τη λογική, τότε ίσως η συνείδηση (το να νιώθεις, να υποφέρεις, να χαίρεσαι) να εξελίχθηκε αποκλειστικά για την επιβίωση στο φυσικό περιβάλλον, την κοινωνική συνοχή και τη δημιουργία νοήματος — πράγματα που μια μηχανή δεν χρειάζεται."

 

2. Του Μάρτιν Ρις, που αναζητεί τα διαφορετικά όρια Νοημοσύνης και Συνειδητότητας λέγοντας ότι:

Είναι εξαιρετικά κρίσιμη [η διάκριση νοημοσύνης και συνείδησης] γιατί η νοημοσύνη μπορεί να υπάρξει σε πολύ υψηλό επίπεδο χωρίς τη συνείδηση. Είναι πιθανό η συνείδηση να περιορίζεται αποκλειστικά σε οντότητες που έχουν βιολογικό σώμα. Αυτό το ερώτημα έχει τεράστια σημασία για το πώς πρέπει να σχετιζόμαστε με τους έξυπνους υπολογιστές και αν θα πρέπει να τους δοθούν δικαιώματα. Είναι πιθανό οι άνθρωποι να αντικατασταθούν τελικά από εξαιρετικά έξυπνα ηλεκτρονικά ρομπότ. Το αν θα έπρεπε να καλωσορίσουμε μια τέτοια εξέλιξη εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το αν αυτά τα ρομπότ θα διαθέτουν συνείδηση και αυτογνωσία. Αν δεν είναι σε θέση να εκτιμήσουν το θαύμα και την ομορφιά του σύμπαντος, αυτό θα είναι πολύ λυπηρό. Αν όμως έχουν αυτή την ικανότητα, και μάλιστα σε ακόμη μεγαλύτερο βαθμό από τους ανθρώπους, τότε θα πρέπει να καλωσορίσουμε την τελική τους επικράτηση.

3. Ένα άρθρο που αναφέρει ότι οι κατασκευαστές νέως συστημάτων ΑΙ αναζητούν να προσλάβουν Φιλοσόφους ώστε να ενσωματώσουν στον τρόπο σκέψης των συστημάτων αυτών, κάποιες από τις σχολές Φιλοσοφίας που έχουν προταθεί διαχρονικά, δείχνοντας το δρόμο ότι μάλλον Πρώτα Φιλοσοφούμε και Μετά Ζούμε... και όχι το αντίστροφο, τουλάχιστον για τις νέες μηχανές που γεννιούνται στη σημερινή εποχή! Για τους Ανθρώπους δεν έχω καταλήξει ακόμα τι συμβαίνει πρώτο και τι δεύτερο.

Στέκομαι σε τρία σημεία σε αυτό το άρθρο: 

Πρώτον, στην ιδιαίτερη σημασία που έχει η έννοια της «σωκρατικής άγνοιας». Στην «Απολογία», ο Σωκράτης υποστηρίζει ότι η σοφία του πηγάζει από την επίγνωση όσων δεν γνωρίζει. Η ενσωμάτωση αυτής της στάσης στα μοντέλα βοηθά, σύμφωνα με τους ειδικούς, να περιοριστεί η υπερβολική αυτοπεποίθηση της AI, η οποία συχνά οδηγεί στις λεγόμενες «παραισθήσεις», δηλαδή σε λανθασμένες αλλά απόλυτα διατυπωμένες απαντήσεις.

Δεύτερον, στο ότι πίσω από τον σχεδιασμό των σύγχρονων μοντέλων βρίσκεται μία από τις παλαιότερες φιλοσοφικές διαφωνίες. Η πρώτη προσέγγιση είναι η δεοντολογία, που συνδέεται κυρίως με τον Καντ και βασίζεται στην ύπαρξη απαραβίαστων ηθικών κανόνων. Σύμφωνα με αυτήν, πράξεις όπως το ψέμα ή ο εξαναγκασμός δεν δικαιολογούνται ακόμη κι αν οδηγούν σε καλύτερο αποτέλεσμα. Το Claude της Anthropic έχει υιοθετήσει πολλές τέτοιες αρχές. Στον αντίποδα βρίσκεται η συνεπειοκρατία, σύμφωνα με την οποία κάθε απόφαση πρέπει να αξιολογείται με βάση τις συνέπειές της. Το ChatGPT της OpenAI και το Gemini της Google θεωρούνται πιο κοντά σε αυτή τη λογική. Η ίδια η Google αναφέρει ότι τα μοντέλα της έχουν σχεδιαστεί ώστε τα συνολικά αναμενόμενα οφέλη να υπερβαίνουν σημαντικά τους προβλέψιμους κινδύνους.  

Τρίτον, στο ότι αυξάνονται οι ανησυχίες για το ενδεχόμενο οι άνθρωποι να αρχίσουν να εκχωρούν όλο και περισσότερες ηθικές αποφάσεις στις μηχανές. Όπως επισημαίνει ο θεωρητικός της τεχνητής νοημοσύνης Ρόμαν Γιαμπόλσκι, η ηθική δεν αποτελεί ένα σταθερό σύνολο κανόνων, αλλά μεταβάλλεται διαρκώς μέσα στον χρόνο, διαφέρει μεταξύ πολιτισμών και συχνά γίνεται κατανοητή μόνο εκ των υστέρων.

Από αυτά τα 3 άρθρα που αναζητούν αν ο σύγχρονος Άνθρωπος οφείλει ή όχι να πάρει θέση σε όλα αυτά που συμβαίνουν στην καθημερινότητά του και στην Ανθρώπινη Ηθική τελικά, περνάω στον Επίκουρο και σε εκείνο το "Λάθε Βιώσας" δηλαδή Ζήσε Απαρατήρητος, στην Αφάνεια που με απασχολεί ως στάση ζωής και ως μέσον να φτάσεις διαχρονικά στην Ευδαιμονία. Αξίζει να πάρεις θέση για όλα όσα σου συμβαίνουν; Αξίζει να παλέψεις για κάτι;

Για να αγγίξουμε τελικά σε αυτό το σημείο το Παράλογο του Σύμπαντος όπως αυτό επισημάνθηκε από τον Αλμπέρ Καμύ στο βιβλίο του "Ο μύθος του Σίσυφου", εκδοθέν το 1942 μΧ. και συνοπτικά αποδίδεται από τον Βασίλη Τσαμπρόπουλο στο ακόλουθο εξαιρετικό βίντεο:

"Ο μύθος του Σίσυφου"

Αλμπέρ Καμύ

by Vassilis Tsabropoulos

Η περιγραφή αυτή του Σίσυφου, έχει αποτυπωθεί έντονα στα παιδικά μου μάτια μέσα από ένα άλλο αριστούργημα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, τον Γέρο και τη Θάλλασσα, του Χέμινγουει και τώρα πλέον αντιλαμβάνομαι γιατί από την πρώτη στιγμή που διάβασα αυτό το βιβλίο (κάπου στο δημοτικό νομίζω) -και ειδικά η τελευταία του σκηνή κατά την οποία ο Γέρος βγαίνει και περπατά στην ακτή τελειώνοντας την μέρα του- φωτίστηκε μέσα στο μικρό μυαλό μου αυτή η Αξιοπρέπεια του Τίποτα...

Για να θυμηθώ σε αυτό το σημείο τη ρήση του Γουίλιαμ Κούπερ (Άγγλου μυθιοστοριογράφου):

"Η επιστήμη είναι Υπερήφανη για τα πολλά που έχει μάθει. Η Σοφία είναι ταπεινή για αυτά που ξέρει". 

και να το παραφράσω στο: 

"Η Επιστήμη σήμερα και μαζί της και τα νευρόσπαστα παιδιάκια της που χρησιμοποιούν τα gadgetakia της, είναι από Υπερήφανη έως Υπερφίαλη για τα πολλά που (νομίζει ότι) έχει μάθει. Η (Φιλο)Σοφία είναι ταπεινή για αυτά που ξέρει".

Για να ξαναγυρίσουμε όμως. Είναι η Συνειδητότητα αυτής της μιας και ενιαίας Αλήθειας του Σίσυφου που μπορεί να σε κάνει:

α) είτε να αποδεχτείς το "Λάθε Βιώσας" του Επίκουρου, ο οποίος απεμπολεί οποιοδήποτε Νόημα Ζωής (το να νιώθεις, να υποφέρεις, να χαίρεσαι που έλεγε πιο πριν και η μηχανή ΑΙ...) και εμπεριέχει το "Δεν ελπίζω τίποτα, Δεν φοβάμαι τίποτα, είμαι Ελεύθερος" του Καζαντζάκη ως μια απαθή προσλαμβάνουσα του κόσμου.

β) είτε να αυτοκτονήσεις μην αντέχοντας το κενό της ύπαρξής σου μέσα στο απέραντο κενό του Σύμπαντος, όπως έκανε ο Καρυωτάκης, ο οποίος δεν άντεξε στην κατάρρευση του Νοήματος Ζωής (και της κοινωνικής συνοχής που έλεγε πιο πριν και η μηχανή ΑΙ..).

γ) είτε να αναφωνήσεις το ηρωικό "Αν δεν καώ εγώ, αν δεν καείς εσύ, πώς θα γενούνε τα σκοτάδια φως;" του Ναζίμ Χικμέτ, ο οποίος δημιουργεί Νόημα Ζωής (η δημιουργία νοήματος που έλεγε και πιο πριν η μηχανή ΑΙ).

Δείτε τους άξονες της Ανθρώπινης (αυτ)ενέργειας μέσα από αυτές τις 3 επιλογές:

είτε να σβήσεις την ενέργεια-πνοή που φέρεις, 

είτε να την στρέψεις προς τον εαυτό σου και να τον καταστρέψεις,

είτε να την στρέψεις προς του γύρω σου και να προσπαθήσεις να τους αλλάξεις.

Και αυτό είναι η Ζωή.

Που περιέχει μια Αλήθεια. 

Αλλά πολλαπλές Ηθικές Αναγνώσεις (εδώ η Ηθική ενσωματώνει τη Λογική και τη Συνειδητότητα).

Μια όμως και η Ιστορία.

Και πολλαπές οι Ερμηνευτικές Αναγνώσεις της πριν κυλήσει ξανά προς τη κατηφόρα και ο Σίσυφος ξεκινήσει εκ νέου ένα ακόμα ταξίδι απέναντι στην ίδια ανηφόρα. (Μα για σταθείτε όμως, κάπου εδώ δεν χωρά και ο Ηράκλειτος που είπε ότι "Δεν μπορείς να μπεις στον ίδιο -ανηφορικό- ποταμό δυο φορές"...;)

Ένα το blog μου.

Πολλαπλες οι προσωπικότητες που φιλοξενήθηκαν σήμερα (η κόρη μου, ο Μάρκος Αυρήλιος, ο Γιώργος Σεφέρης, ο Ρίτσαρντ Ντόκινς, ο Μάρτιν Ρις, ο Σωκράτης, ο Επίκουρος, ο Σίσυφος, ο Αλμπέρ Καμύ, ο Βασίλης Τσαμπρόπουλος, ο Καρυωτάκης, ο Καζαντζάκης, ο Ναζίμ Χικμέτ, ο Γουίλιαμ Κούπερ). 

Καμιά φορά, εύχομαι να ήμουν σε κάποια άλλη ζωή μια τεμπέλικη γάτα σαν αυτές που παρατήρησε η κορούλα μου... και να κυλούσα σε μια ανηφόρα ένα σφαιρικό κουβάρι το οποίο θα γύριζε και εγώ θα το ξαναπετούσα, έτσι απλά για να περάσω την τεμπέλικη ώρα μου...

Ευγενική υπενθύμιση

Σε μια πρόσφατη παρέα εξηγούσα σχεδόν ολάκερη τη φιλοσοφία μου:

"Ο φόβος του Θανάτου ας γίνει ευγενική υπενθύμιση Ζωής..."

και ο νοών νοείτο...

Τι μπορείς να κάνεις με ένα βιβλίο;

 

Στο ερώτημα "τι μπορείς να κάνεις με ένα βιβλίο" οι απαντήσεις είναι τόσες, ώστε θα χρειαζόταν ένα ολόκληρο βιβλίο για να τις χωρέσει.

Θα τις ομαδοποιήσω αδρά όμως σε δυο κατηγορίες:

Α. Μπορείς να ανοίξεις ένα παράθυρο στον κόσμο ώστε να χυθεί άπλετο φως μέσα στην ψυσή σου.

Β. Μπορείς να κλείσεις ένα παράθυρο ώστε να εμποδίσεις να μπει φως στην καρδιά σου.

Την πρώτη περίπτωση μπορούσα να την κάνω εικόνα.

Τη δεύτερη δεν μπορούσα, μέχρι που είδα πρόσφατα αυτή την εικόνα στην Αμερικανική Σχολή κλασσικών σπουδών στην Αθήνα...:

Περίεργοι καιροί... Λέτε να ακολουθεί η Αμερικανική Σχολή κάποιο τραμπ-ικό (δηλαδή, τραγ-ικό) σχέδιο φίμωσης των κλασσικών σπουδών...;

Υ.Γ.: Αυτή είναι η 1700η ανάρτηση σε αυτό το ιστολόγιο, και συνειδητοποιώ ότι μου δόθηκε 1700 φορές η ευκαιρία κάτι να πω... Ελπίζω να μην σπατάλησα το χρόνο μου και την ενέργειά μου φλυαρώντας, ούτε τα megabytes του διαδικτυακού ιστοχώρου καταχ(ω)ρώντας, διότι αυτές οι 1700 αναρτήσεις νιώθω ότι είναι ένα σημαντικό κεφάλαιο από το... βιβλίο της ζωής μου!

Η Επανάληψη του Πολέμου

 

Αν ο Πόλεμος είναι ο Πατήρ πάντων 

και η Επανάληψη η Μήτηρ πάσης μαθήσεως,

τότε δεν μπορεί παρά τα παιδιά τους να αποκτούν συμπεριφορά

Επανάληψης του Πολέμου...

Είναι αυτό που βλέπουμε συνέχεια, χιλιάδες χρόνια τώρα ανθρώπινης παρουσίας. 

(ή μήπως απουσίας; καθώς όπως ο κυνικός φιλόσοφος Διογένης, ακόμα αναζητούμε με το φανάρι Ανθρώπους γύρω μας και όχι Ζώα;)

Απο-παρασίτωση!

 

Κάποτε ήταν ο μύθος. Όλοι αυτοί οι ήρωες και θεοί, πχ Προμηθέας, Ηρακλής, Θησέας αποτυπώθηκαν σε έαν μύθο. Λέγεται Μυθοποίηση.

Μετά, ήρθε η απο-μυθοποίηση. Και πέθαναν όλοι αυτοί και το κλέος τους μαζί.

Τον μύθο αντικατέστησε ο Θεός. Πάσης φύσεως, χρώματος και δόγματος Θεός. Λέγεται Επιφοίτηση. 

Μετά, ήρθε η απο-καθήλωσή του. Και πέθανε ο Θεός, στην ουσιαστική του εκφορά.

Τον Θεό αντικατέστησε ο Νους. Λέγεται Διαφωτισμός ή Επινόηση και ο Άνθρωπος έκανε τεράστια βήματα.

Μετά, ήρθαν τα απο-νενοημένα δια-βήματα. Και πέθανε η Λογική.

Τότε ήρθε και η απο-ξένωση και η απο-ρρύθμιση. Και εκεί κάπου πεθαίνει και ο Άνθρωπος, αργά, καθημερινά, βασανιστικά.

Με τελικό αποτέλεσμα την απο-πλαισίωση. Και αυτό είναι θαρρώ το πιο συγχυτικό που έχει αντιμετωπίσει η ανθρώπινη κοινωνία διαχρονικά, καθώς παύει πλέον η οριοθέτηση. Το όριο, έχουμε ξαναπεί και παλαιότερα είναι αυτό που χωρίζει αλλά και ενώνει τις έννοιες, τις καταστάσεις, τις ιδέες, τους ανθρώπους. Διαφορετικά γίνεται ένα άμορφο "πλάσμα" (με την έννοια που χρησιμοποιείται ο όρος στη Βιολογία, τη Χημεία ή την Αστροφυσική), δηλαδή ένα συνονθύλευμα ύλης και ενέργειας. Θα μου πείτε αυτό δεν είμαστε σε τελική ανάλυση; Θα σας απαντήσω όχι. Και εδώ είναι ένα από τα μεγάλα μυστικά της Ζωής και του Σύμπαντος. Άλλο Τάξη, άλλο Αταξία και Εντροπία. Άλλο οργανωμένη ύλη και ενέργεια (όπως είναι η Ζωή), άλλο ατάκτως ειρημένα υλικά. Η πρώτη συνιστώσα, η ελάχιστη είναι η παραφωνία μέσα σε ένα Σύμπαν όπου η δεύτερη είναι η συντριπτικότερη. Και όμως, αυτή η παραφωνία είναι αυτή που μας κάνει εγώ να γράφω αυτές τις αράδες και εσείς να τις διαβάζετε...

Άνθρωπος χωρίς πλαίσιο, είναι κάτι άλλο από Άνθρωπος. Θα μου πείτε, ίσως είναι ένας Meta-Άνθρωπος, να το δεχτώ. Αλλά αυτός ο Μετα-Άνθρωπος φαίνεται να έχει νικηθεί από την Εντροπία και την άτακτη και ανοργάνωτη ύλη και ενέργεια. Καμία τάξη, κανένας προσανατολισμός. Απλά, επαναφορά στις εργοστασιακές ρυθμίσεις θα έλεγε κάποιος της τεχνολογίας, που με απλά λόγια αυτές οι ρυθμίσεις μας είναι μια νεκρή και σιωπηλή αστερόσκονη από την οποία τίποτα δεν θυμίζει την κραυγαλέα στιγμή της ύπαρξης μιας άλλοτε ακμάζουσας οργανωμένης τάξης που γέννησε το Μύθο, το Θεό, τη Λογική, την Τέχνη, την Επιστήμη...

Διαβάστε την ενδιαφέρουσα άποψη που κείτεται στον σύνδεσμο που σας παραπέμπω εδώ και θα αντιληφθείτε τι εννοώ περί πλαισίου, (το οποίο εννόησα και εγώ κάποτε σε εκείνη τη σχολή του Παν/μίου Αιγαίου που είχα την τύχη και τη χαρά να διαβώ τις πύλες της και θα είμαι πάντα ευγνώμων για αυτό).

Συμπερασματικά, αν θέλαμε να κάνουμε μια συνοπτικότατη διαδρομή της Ιστορίας σε λίγες γραμμές, θα ήταν η εξής:

Κάποτε εμφανίστηκαν οι Άνρωποι.

Αρχικά ήταν χωρίς δεδομένα.

Μετά ήρθαν τα δεδομένα.

Μαζί ήρθε και η Αλήθεια.

Και Meta δολοφονήθηκε η Αλήθεια από τους ίδιους τους Meta-Ανθρώπους.

Έτσι, χάθηκε και η Αλήθεια και οι Άνθρωποι.

Και δεν έχει Meta. Έχει μόνο Τέλος.

Υ.Γ.: Μην μου ζητήσετε μόνο να δηλώσω απο-ποίηση ευθυνών για όσα λέω ανωτέρω. Αναλαμβάνω πλήρως την ευθύνη, καθώς κάποτε θα έχω γίνει αστερόσκονη, οπότε ποιος θα με βρει για να μου ζητάει ευθύνες και τέτοια ανόητα πράγματα...;

Απρόοπτα

 

Ξέρετε ποιο είναι το πιο ωραίο συναίσθημα;

Το απρόοπτο συναίσθημα.

Αυτό που γεννιέται ξαφνικά εκεί που δεν το περιμένεις. 

Ειδικά, αν προέρχεται από ένα μικρό παιδί, καθώς έχει τη δύναμη να σε συμπαρασύρει σε κόσμους μαγικούς.

Μια τέτοια στιγμή (ανάμεσα σε πολλές άλλες που νιώθω με τα παιδιά μου), τη μοιράζομαι εδώ. Είναι με το γιο μου, με τον οποίο είχαμε μια εντελώς τυχαία συζήτηση. Δείτε τι απάντησε ο μπόμπιρας και τα λέμε μετά, αφού ακούσετε όλο το ηχητικό ντοκουμέντο...

Τα είπε όλα μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα!!

Απάντησε λες και ήξερε για το υπέροχο βιβλίο του κου Λεμπέση "Η Τεράστια κοινωνική σημασία των βλακών εν τω συγχρόνω βίω" που πρωτοδημοσιεύτηκε το 1941 με κοινωνιολογικό περιεχόμενο...

Απάντησε λες και ήξερε τη Χριστιανική Ηθική και για το λόγο που ο χριστιανικός Θεός επιτρέπει την ύπαρξη του Κακού...

Απάντησε λες και ήξερε τη δική μου Φιλοσοφική Ματιά, λέγοντας ότι το καλό είναι μια ΕΥΚΑΙΡΙΑ, (ευ-καιρία, καλός καιρός δηλαδή) ανάμεσα στους χαλεπούς καιρούς και στη κακο-καιρία που ζούμε καθημερινά. Το καλό αντιλαμβάνεται το κακό και προσπαθεί να το αλλάξει. Το κακό δεν αντιλαμβάνεται τίποτα και δεν προσπαθεί να αλλάξει τίποτα... Για αυτό το καλό, είναι ένας βαρύς τίτλος τιμής, γιατί είναι τίτλος αντιληπτικής ικανότητας, αξιακού συστήματος, ματιάς προς τον κόσμο που μας περιβάλει. Τι ωραία προσέγγιση ο μπόμπιρας πάντως... Η λέξη "ευκαιρία" που χρησιμοποίησε από το μυαλουδάκι του αυθόρμητα και αυτόματα, είναι νομίζω η πιο ταιριαστή να περιγράψει τη μάχη καλού και κακού... Για αυτό και όταν γυρίσαμε σπίτι (γιατί η ηχογράφηση έγινε στο αυτοκίνητο την ώρα που οδηγούσα), του έδειξα το σήμα του γιν και του γιανγκ και του ζήτησα να το ζωγραφίσει (μάλιστα το ζωγράφισε με το "λιγότερο καλό" -βλέπετε δε λέω κακό- χέρι, καθώς το καλό χέρι το έσπασε πριν λίγες μέρες ο αθεόφοβος...).

Έκανε και τη ρίμα του στο τέλος: [όλοι καλοί] και [σας αγαπώ πολύ], άρα είχε και ποιητική ματιά στα γεγονότα...

Τι να πω; Κοινωνιολογία, Ηθική, Φιλοσοφία, Ποίηση... Όλα αυτά τα οποία προσπαθώ να συνδυάσω εγώ δεκαετίες τώρα, τα συνέδεσε μόνος του μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα ο μπαγάσας!!!

Για κάτι τέτοιες στιγμές χαίρεσαι να είσαι πατέρας!

Χριστός και Διόνυσος, συνδαιτυμόνες στο ίδιο δείπνο;

 

Είμαστε σε ρυθμούς αναζήτησης της αλήθειας, με όχημα την Ιστορία.

Η Ιστορία όμως, έχει έντονο το αποτύπωμα της θρησκείας. Όπως και η θρησκεία έχει τη δική της Ιστορία.

Με αφορμή το σούσουρο των τελευταίων ημερών με την επίμαχη σκηνή των drug queen από την τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων, θα ήθελα αβίαστα να παραθέσω κάποιες σκέψεις μάλλον διαχρονικές στη δική μου μικρή ζώσα Ιστορία.

Αν τη συγκεκριμένη διάταξη του σκηνικού από την εν λόγω στιγμή της τελετής έναρξης την εμπνεύστηκαν οι υπεύθυνοι από τον πίνακα του "Μυστικού Δείπνου" του Ντα Βίντσι ή του "Συμποσίου των Θεών" του Jan Hermansz Van Bijlert, δεν έχει τόση σημασία για εμένα καθώς και οι δυο αυτοί πίνακες έχουν συνάφεια θρησκευτική και ιστορική.

Αν το ερώτημα αφορά τα ύστερα του Διόνυσου, θα ήθελα να ξεκινήσω από μια άλλη αφετηρία, αυτήν της γέννεσης του Διόνυσου. Συγκεκριμένα σας καλώ να επισκεφτούμε το μωσαϊκό του Διονύσου-Βάκχου που βρίσκεται στο  "σπίτι του Διονύσου" στην Πάφο, λίγα χιλιόμετρα από το δικό μου σπίτι. 

Σε αυτήν την αναπαράσταση (που είναι screenshot από το ακόλουθο βίντεο που παραθέτω) βλέπουμε το Διόνυσο μωρό, στην αγκαλιά του Ερμή και τριγύρω του να έχει στηθεί ένα σκηνικό που θυμίζει τη σκηνή των τριών μάγων που πήγαν στη σπηλιά του Χριστού κατά τη γέννησή του. Επίσης, οι ομοιότητες στην αποτύπωση διαχρονικά μεταξύ του Διονύσου-Βάκχου και του Χριστού σε διάφορες κοινωνίες και καιρούς, είναι αρκετά έκδηλες μιας συνάφειας ή πιο σωστά, μιας συνέχειας. Αξίζει επί του θέματος να παρακολουθήσετε, το συγκλονιστικό από πλευράς σύλληψης ντοκιμαντέρ που σας παραθέτω στο πιο κάτω βίντεο (όποιος δεν ξέρει αγγλικά, αξίζει να μάθει μόνο και μόνο για να παρακολουθήσει τα νοήματα) αυτής της ανάρτησης και θα καταλάβετε. Συγκεκριμένα ανατρέξτε στο λεπτό 36:00 και εξής, για να δείτε το σχετικό απόσπασμα σχετικά με το μωσαϊκό της Πάφου. 

"Bacchus (Dionysus) Uncovered: Ancient God of  Ecstasy"

Τι δείχνουν όλες αυτές οι ομοιότητες και αναλογίες μεταξύ Διονύσου και Χριστού; Ότι αυτά που συμβολίζει ο θεός Διόνυσος διαχρονικά και οι ανάγκες που καλύπτει στις κοινωνίες και τους ανθρώπους, είναι τα ζωώδη μας ένστικτα, η ροπή προς την απόλαυση την άκρατη, την χωρίς φρένο και περιορισμό ηδονή, τη ρήξη των δεσμών που μας βάζει η εκάστοτε κοινωνία, την άρνηση των ορίων και των περιορισμών, την αμετροέπεια, την υπερβολή, τον εκφυλισμό κάθε είδους θεσμικού ρόλου. Προερχόμαστε από το ζωικό βασίλειο, είμαστε ζώα κάπου μέσα μας, ο εγκέφαλός μας λειτουργεί μέχρι το επίπεδο κάτωθεν του φλοιού με τρόπο παρόμοιο με αυτόν των ζώων, καθώς στη διάρκεια της εξέλιξης των ειδών, ο φλοιός προστέθηκε αργότερα και σε ένα επίπεδο πάνω από (δηλαδή σε ανώτερο επίπεδο) την πρωτόγονη βάση της εγκεφαλικής μας λειτουργίας, εκείνης που είναι υπεύθυνη για το θυμικό μας και τον συναισθηματικό μας κόσμο, τα αντανακλαστικά μας, το "φυτικό" με άλλα λόγια σύστημα όπως το αποκαλούμε επιστημονικά. 

Τι συμβολίζει όμως ο Χριστός και η νέα θρησκεία που εισαγάγει (και αυτό είναι μια εξήγηση γιατί διεδόθη τόσο έντονα και παγκόσμια η συγκεκριμένη θρησκεία); Συμβολίζει την εγκράτεια, τον περιορισμό στις αχαλίνωτες ανάγκες, το φρένο (ως "φρένα" που προσπαθεί να τα κάνει "σώας"), τη συνετή σκέψη, την μετρημένη αντίδραση, την λελογισμένη συμπεριφορά που εντάσσεται σε κανονιστικά πλαίσια, τη συμμόρφωση σε κοινωνικά πλαίσια, την αναγνώριση των ορίων, το μέτρο. Ο Χριστιανισμός έφερε στις πλάτες του αυτήν την τεράστια καμπή και αλλαγή στην Ιστορία του Ανθρώπου, καθώς μιλά για κάτι συντεταγμένο (σκέψη, λόγος, πράξη) το οποίο είναι απαραίτητο για τη σύνθεση, συγκρότηση και επιβίωση μιας κοινωνίας. Μιλά για κάτι "ανώτερο" υπό την έννοια ότι απαιτείται πολύ μεγαλύτερη προσπάθεια από τον άνθρωπο να βαδίσει σε αυτόν τον δρόμο της συγκρότησης και όλων αυτών που συνεπάγεται η συγκροτημένη σκέψη (ηθική, επιστήμη, πολιτική... καλά, για το τελευταίο δεν είμαι σίγουρος...).

Δυο αντίθετες δυνάμεις λοιπόν; Η πρώτη, η πρωτόγονη, η αντιπροσωπευτική των ζωικών μας εσώτερων γήινων δυνάμεων, οι μη τιθασευόμενες σε πλαίσια, η χωρίς όρια δυναμική που μας εξαγριώνει και μας βγάζει από τα ρούχα μας (να το, εντέχνως αποκεκρυμένο το γυμνό διονυσιακό στοιχείο πάλι) και η άλλη, η δεύτερη, η σύγχρονη, η πολιτισμένη, η αντιπροσωπευτική των υπερ-γειων βλέψεων και στοχασμών μας, εκείνη που μας "ανεβάζει" ως είδος, που μας εξευγενίζει σε κάτι άλλο υπερβατικό, πανανθρώπινο, πνευματικό, που μας ντύνει με λευκό ολόσωμο φόρεμα ή μας λούζει με  ολοσωματικό φως (να το, εντέχνως φανερωμένο και δηλωμένο το επενδεδυμένο-προστατευμένο πατερναλιστικό στοιχείο πάλι). Το γυμνό πάει πάντα προς το χώμα και τη γη. Το ενδεδυμένο ανυψώνεται και πάει προς τον ουρανό. Τυχαίο; 

Η πρώτη δύναμη, η Διονυσιακή, είναι έκφραση της κοσμικής εντροπίας.

Η δεύτερη, η Χριστιανική, είναι έκφραση της κοσμικής ντροπής.

Και οι δυο δυνάμεις είναι υλικά που μας συνθέτουν, όλους και πάντα. 

Η αναλογία τους είναι αυτό που μας διαφοροποιεί και μας καθορίζει, που μας κάνει ξεχωριστούς. 

Είναι θέμα ποσοστών τελικώς (να την, πάλι η ποσότητα που διαμορφώνει την τελική ποιότητα...)

Δυνάμεις που Αντιτίθενται ή συντίθενται τελικά; Χρειάζονται θαρρώ και οι δυο. Αν δεν είχαμε την πρωτόγονη αγριάδα το 1821 δεν θα "τρώγαμε" Τούρκους που μας είχαν φάει τα σωθικά για κάποιες εκατοντάδες χρόνια, δεν θα βροντοφωνάζαμε το "Ελευθερία ή Θάνατος" (να το, πάλι το διονυσιακό ζητούμενο, η Ελευθερία...) και δεν θα σήκωνε τη φουστανέλα του για να δείξει τα αρχίδια του ο Διονυσιακός και αθυρόστομος μέγας Καραϊσκάκης . Όμως, παράλληλα, αν δεν υπήρχε αυτή η ανεξέλεκτη αγριάδα, δεν θα υπήρχαν τα αίσχη και η βεβήλωση στη διάρκεια των Σταυροφοριών του 1204 στο όνομα του Χριστιανισμού. Είναι η ίδια ανάγκη που κρατά ακόμα τις Απόκριες και τα Καρναβάλια και όλες εκείνες τις εκδηλώσεις "αναρχίας" ή του τύπου "όλα επιτρέπονται" κατά τις περιόδους των καρναβαλιών παγκοσμίως, με σκοπό να λειτουργεί ως βαλβίδα εκτόνωσης των "συντεταγμένων" κοινωνιών! Είναι τα Μάταλα ή το Φαληράκι ή η Αγία Νάπα που λειτουργούν αποσυμφορητικά για 10ημέρες για τους τυπικούς προτεστάντες Άγγλους και λοιπούς "οργανωμένους" λαούς της εξευγενισμένης Ευρώπης, οι οποίοι έρχονται και "αποδιοργανώνονται" πλήρως σε όλα τα επίπεδα και ποικιλοτρόπως, έχοντας βιώσει όμως (365-10) ημέρες καθημερινής καταπίεσης και αποδοχής ενός κοινωνικού-εργασιακού-οικονομικού-πολιτικού πλαισίου.

Κάπως έτσι, προχώρησε η Ιστορία αγαπητοί μου, τόσους αιώνες. Μέσα από προσπάθειες και πισωγυρίσματα, άλματα και απονενοημένα διαβήματα, κατάφερε να βρει και να διεκδικήσει τις μεγάλες ελευθερίες και τα τεράστια ανθρώπινα δικαιώματα. Για να φτάσει ένα βήμα παραπέρα, στην άκρατη ελευθερία ή αλλώς ασυδοσία. Ήδη όμως, και μόνο ο όρος "άκρατη" έβαλε το σπόρο του Διονύσου στη νοηματοδότηση της ελευθερίας, καθώς η μάχη των "πρωτόγονων" και των "νεώτερων"  δυνάμεων, βλέπετε είναι διαρκής και αέναη και με την παραμικρή ευκαιρία ο Διόνυσος υπεισέρχεται στη ζωή μας, παρυσφρύει και διαμορφώνει, όπως ακριβώς ο καταραμένος όφις... (να πάλι η θρησκεία στην Ιστορία).

Και κάπως έτσι φτάνουμε στο σήμερα. Σήμερα, η παγκόσμια κοινωνία φαίνεται να στρέφεται εκ νέου στα πιο ενδόμυχα, εσώψυχα, πρωτόγονα ένστικτα μας. Ενδεικτικό απο-κοινωνικοποίησης ή αλλιώς απο-μόνωσης; Φαίνεται ότι ο Διόνυσος έχει πάλι το πάνω χέρι, ο εκφυλισμός ανεβαίνει, η αναρχία, η απόλυτη αδιαφορία για την άποψη του άλλου, η απόλυτη επίδειξη, το απόλυτο απαστράπτον σύστημα που προωθεί εκλεκτικά την αψεγάδιαστη εξωτερική εμφάνιση (ακόμα και αν είναι παραφουσκωμένη με υαλουρονικό ή πλαστικό ή botox), κυριαρχούν. Η απόλυτη υπερκατανάλωση στα-φυλιών, ψεύτικων φιλιών και υποσχέσεων, σαρκικών απολαύσεων της στιγμής (όπως οι στιγμιαίοι καφέδες ένα πράμα), είναι η πανεύκολη καθημερινότητα για την οποία πληρώνεις αντί να πληρώνεσαι (=να γεμίζεις) από αυτήν... 

Με άλλα λόγια, σήμερα πληρώνουμε διαρκώς για να μας αδειάζουν (σε ενέργεια, σε χρήμα, σε αξίες).

Ο Διόνυσος είναι παντού και συνεχώς και χορεύει στους δικούς του ξέφρενους ρυθμούς, μας κλείνει το μάτι, κρατά ένα τσαμπί από σταφύλι και ξέρει ότι πλέον είναι η εποχή του (έχει ο καιρός γυρίσματα φίλοι μου...).

Σε ένα τέτοιο πλαίσιο λοιπόν, κατανοώ τις πιθανές νύξεις της γαλλικής επιτροπής περί διονυσιακού στοιχείου, καθώς "εύλογα" (κατά τη νοημοσύνη των υπεύθυνων) θέλει να αποτυπώσει το παράλογο των καιρών μας σε μια αφελή διονυσιακή συμπεριφορά χωρίς περιορισμούς, χωρίς δεύτερες σκέψεις, χωρίς να αντιληφθεί ότι ίσως ενοχληθούν κάποιοι "άλλοι", πιιο εγκρατείς. Δεν μπαίνουν απλά, οι άνθρωποι στον κόπο να το σκεφτούν από πριν, να προ-νοήσουν, καθώς διακατέχονται από τη μέθη του κρασιού του Διονύσου. Τίποτε άλλο δεν μετρά όταν ο άνθρωπος μεθά! Κατανοώ όμως και τους "άλλους" που παρεξηγήθηκαν και παρεξηγούνται και θίγονται όταν βάλλεται ο Μυστικός τους Δείπνος και όταν θεωρούν με τη δική τους νοημοσύνη ότι τους επιβάλλεται να τρώνε"αποφάγια και σάπια φαγητά" της σημερινής εποχής και ότι δεν αφήνουν τίποτα να ντυθεί από ένα πέπλο μυστικότητας, όταν όλα είναι στα φώτα της δημοσιότητας (υπό το άπλετο φως του star system...).

Υπάρχει διέξοδος από αυτό το δίπολο; 

Υπάρχει. Για να δούμε όμως συνοπτικά, τι έχουμε πει έως τώρα. Είπαμε ότι η μια γνώση είναι αυτή των πρωτόγονων ενστίκτων μας που καθορίζουν τη μισή μας ύπαρξη. Η άλλη γνώση είναι αυτή των "ανώτερων" και πιο εκλεπτυσμένων σκέψεων μας που καθορίζουν την άλλη μισή μας ύπαρξη. Υπάρχει όμως και μια τρίτη γνώση, η οποία βρίσκεται πάνω από ("επί-") των δυο προηγούμενων γνώσεων και ονομάζεται γι' αυτό "Επίγνωση". Είναι ένα άλλο επίπεδο ολοκλήρωσης των γνώσεων, είναι εκείνη η γνώση (η Υπεργνώση, αν θέλετε) που μας βοηθά να αποφασίσουμε ποια γνώση να χρησιμοποιήσουμε ανάλογα της περίστασης, των συνθηκών και των καταστάσεων που ζούμε κάθε φορά, κάθε στιγμή, σε κάθε εναλλασσόμενο περιβάλλον της καθημερινότητάς μας. Με λίγα λόγια, άλλο "γνωρίζω", άλλο "κατανοώ" και "αντιλαμβάνομαι". Σήμερα η γνώση είναι άπλετη και πολλαπλασιάζεται, μα η επίγνωση (η συνειδητή κατανόηση και αντίληψη) όλο και μειώνεται, με αποτέλεσμα να ατροφεί. Και νομίζω, η επίγνωση είναι αυτή που μας ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα είδη έως τώρα (φυσικά ή τεχνητά). Είναι αυτή που θα μας κάνει να απελευθερωθεί το διονυσιακό στοιχείο όταν βρισκόμαστε σε ένα γλέντι ή ένα πανηγύρι και είναι η ίδια ικανότητα που θα προστατεύσει την ευγένεια, την αξιοσύνη και την σοβαρότητα όταν ανακοινώνεις τον θάνατο ενός ασθενούς στους συγγενείς τους.

Είναι εκείνη η γνώση-αντίληψη που ξέρει πότε να λέει στο Διόνυσο (τις καταβολές μας δηλαδή) ότι μας παίρνει η ζωή μας και πότε να του λέει ότι μας δίνει τη ζωή μας, κάτι που αποτυπώνεται εξαιρετικά στο σπουδαίο για τη φιλοσοφία του παρακάτω τραγούδι του Ξυλούρη που κατορθώνει και χωρά τον Διόνυσο του καλοκαιριού, τον Αρχάγγελο, την Παναγιά, τον Γαβριήλ... Τίποτε άλλο δεν έχω να πω μετά από αυτό.

"Διόνυσε καλοκαίρι μας"

Στίχοι: Κώστας Κινδύνης

Μουσική: Σταύρος Ξαρχάκος

Ερμηνεία: Νίκος Ξυλούρης

Non binary variables

 

Ο κόσμος γύρω μας αλλάζει συθέμελα.

Και όταν λέω συθέμελα, το εννοώ.

Μέχρι πρόσφατα η ζωή μας (όπως και τα Μαθηματικά και κατ' επέκταση η Φυσική, η Χημεία κλπ) στηριζόταν σε αξιώματα και σε δυισμούς.

Σε αξιώματα όπως:

το "Όλον είναι μεγαλύτερο του Μερικού"

και σε δυισμούς όπως:

Ζωή - Θάνατος

Άσπρο - Μαύρο

Θετικό - Αρνητικό

Ελευθερία - Θάνατος (από την Ιστορία)

Αρσενικό - Θηλυκό

Μικρό - Μεγάλο

Λίγο - Πολύ

Παρελθόν - Μέλλον

Το μυαλό μας είναι φτιαγμένο να αντιλαμβάνεται με δυαδικό τρόπο.

Ο ψηφιακός μας κόσμος είναι φτιαγμένος να λειτουργεί με δυαδικό τρόπο και ψηφία.

Με αυτόν τον τρόπο πορεύτηκαν ιστορικά για χιλιάδες χρόνια οι Αυτοκρατορίες που ήθελαν να γίνουν μεγαλύτερες και όλο και μεγαλύτερες, μέχρι που το κατάφεραν και εξαπλώθηκαν σε όλον τον πλανήτη και δόμησαν μια Παγκοσμιοποίηση, μια τεράστια δηλαδή αυτοκρατορία όπου το Όλον ήταν πράγματι πολύ μεγαλύτερο του Μερικού, για να (κατα)λήξουν τελικά οι άνθρωποι ότι ούτε αυτός ο τρόπος εκφράζει τις σύγχρονες ανάγκες τους και τότε να αρχίσει το παραμύθι με την "αλήθεια του καθενός"... Τότε, άρχισε η τμηματοποίηση, η κατακερμάτιση, η αποδόμηση. Τότε, άρχισε ένας tik toker, ένας youtuber, ένας opinion leader, μια fashion blogger, από το τίποτα και από το πουθενά, να διαμορφώνουν το κοινωνικό περιβάλλον, να επηρεάζουν συνειδήσεις και συμπεριφορές.

Τότε ήρθε και το Nemo της Eurovision, το non-binary ουδέτερο άτομο.

Τότε ήρθαν και τα Φοιτητά στις σχολές, τα ουδέτερα άτομα.

Ποια αξιώματα λοιπόν μνημονεύουμε σήμερα, όταν έρχεται άνω κάτω ο κόσμος μας;

Το ειρωνικό της υπόθεσης είναι ότι όσο εμβαθύνει στη Φύση η ίδια η Φυσική και ανακαλύπτει τους βαθύτερους κανόνες της, τόσο ερχόμαστε ποιο κοντά σε αυτό το γκρέμισμα της διχοτόμησης και δυαδικότητας. Δυο παραδείγματα μόνο θα παραθέσω από την Επιστήμη της Φυσικής:

1. Τον δυϊσμός σωματιδίου και κύματος, που σύμφωνα με τη κβαντική θεωρία αφορά όλα τα όντα της φύσης, και με απλά λόγια προτείνει ότι τα όντα εκδηλώνουν ταυτόχρονα και ιδιότητες σωματιδίου και ιδιότητες κύματος, κάτι ανάμεικτο με απλά λόγια.

2. Το ηλεκτρόνιο, αυτό το περίεργο υποατομικό σωματίδιο, μπορεί να είναι ταυτόχρονα σε δυο περιοχές του χώρου οι οποίες δεν έχουν καμία επικοινωνία, σύνδεση ή συνοχή μεταξύ τους, θέτοντας το ερώτημα μα πώς πέρασε από τη μια περιοχή στην άλλη... και πώς μπορεί να είναι ταυτόχρονα σε δυο περιοχές άσχετες μεταξύ τους.

Θα φέρω και ένα ακόμη παράδειγμα από την Εκκλησία αυτή τη φορά:

Αναφέρει "το ανδρόγυνο" και ότι "έσονται οι δυο εις σάρκα μίαν..." Περιέργως, τα non-binary άτομα κινούνται κάπου μεταξύ του ανδρός και της γυναικός και πραγματικά φαίνονται σαν να είναι ουσιαστικά δυο φύσεις σε μια σάρκα και ένα σώμα... Η ίδια η Εκκλησία λοιπόν που πολεμά αυτή την οντότητα της μη προσδιορίσιμης σεξουαλικότητας, πρώτη εκείνη έχει περιγράψει τα χαρακτηριστικά της μέσα από τη διαχρονική αφήγησή της...

Αν λοιπόν, αυτός ο κόσμος καταρρέει, είναι γιατί αναζητούνται νέα υλικά για την κατασκευή του. Τα παλιά υλικά σιγά σιγά αποδυναμώνονται και μαζί και ο ανθρώπινος νους. Ίσως αυτό το κενό να έρθουν να αντιμετωπίσουν τα ρομπότ και η τεχνητή νοημοσύνη σύντομα...

Όσο σοκαριστικό όμως και αν είναι ότι πρέπει η ανθρωπότητα να ξαναγνωρίσει τον εαυτό της, τα εξ ων συνετέθη και να ξαναχαράξει νέους δρόμους, άλλο τόσο σοκαριστικό είναι να αντιλαμβάνεται κανείς ότι η ίδια η Φύση με την κβαντική της θεωρία, υπονοεί ότι όλες οι οντότητες που υπάρχουν τριγύρω μας ουσιαστικά διαφοροποιούνται σε ένα μόνο πράγμα: το πόση ποσότητα έχουν μέσα τους από μια συγκεκριμένη ενέργεια. Μένει να θέσουν οι άνθρωποι με την κάθε εποχής νοημοσύνη τους σε κάθε εποχής κοινωνία, εκείνο το όριο που διαχωρίζει το "λίγο" από το "πολύ" και άλλοτε να απορρίψουν έννοιες αφήνοντας τες εκτός συνόρων ή άλλοτε ενσωματώνοντας (πάντα με τη δύναμη του ισχυρού και του νικητή) όρους μέχρι πρότινος περιθωριακούς. To "πόσο" περιεχόμενο δεχόμαστε κάθε φορά στην έννοια που μελετάμε, καθορίζει και την "ταυτότητα" αυτής της οντότητας. Το γεγονός ότι στα λατινικά το "πόσο" λέγεται quantus (κβάντους), και από εκεί προέρχεται η λέξη quantum (κβάντουμ) από όπου τελικά προκύπτει η κβαντική μηχανική, δεν πρέπει να αποκαλεί έκπληξη συνεπώς... Ξανά λοιπόν, η Φύση μας μιλά με όρους non-binary δηλαδή μη διχοτόμησης, μη συνόρων. 

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ένα είναι το χωροχρονικό συνεχές, μια η ζωή, μα άπειρες οι αλήθειες που προσεγγίζουν αυτές τις συμπαντικές έννοιες.

Τελικό συμπέρασμα; Η ίδια η Απαρχή: το Χάος!

Where the truth lies? Truth lies on...

Μια παρένθεση στην ιστορική μας διαδρομή που ετοιμαζόμαστε να διαγράψουμε, είναι και η βάση αυτής της διαδρομής, που αποτυπώνεται σε λίγες σκέψεις που συνειδητοποιώ καθώς μεγαλώνω:

Η μόνη Αλήθεια τελικά, είναι

ότι η Αλήθεια είναι το μεγαλύτερο Ψέμα,

το οποίο όμως αξίζει να ζήσει κανείς

σαν να ήταν η μεγαλύτερη του Αλήθεια.

by astromonos

"I still haven't found what I'm looking for"

from Sing 2

(ταινιάρα κινουμένων σχεδίων, όπως και το Sing 1)

Where the Truth lies...?

(διαβάστε προσεκτικά ακόμη μια φορά την ανωτέρω πρόταση... 

με παύση αυτή τη φορά ανάμεσα στο truth και το lies

και θα διαπιστώσετε ότι η ίδια ακριβώς ερώτηση είναι ταυτόχρονα και απάντηση)

Έχεις τα πινέλα, έχεις και τα χρώματα...

(δείτε πρώτα όλο το βίντεο πριν προχωρήσετε στην ανάγνωση)

Το διαρκώς επανερχόμενο ερώτημα: 

τι είναι η Φύσις; 

Μια Κατασκευή την οποία προσπαθούμε ανά τους αιώνες να διαμορφώσουμε και να αναθεωρήσουμε;

ή

Μια προαιώνια Οντολογία την οποία προσπαθούμε να προσεγγίσουμε και τελικά να αποτυπώσουμε;

Υπάρχει ή Φτιάχνεται;

Ο Καζαντζάκης λέει:

"Έχεις τα πινέλα, έχεις τα χρώματα, ζωγράφισε τον παράδεισο και μπες μέσα."

Η σύγχρονη Κοσμολογία συμφωνεί μαζί του.

Χρειάζεται αρκετή υπομονή όμως ώστε να κατορθώσεις να δεις την τελική εικόνα, ώστε να περάσεις όλη αυτή τη διαδρομή του ασύνδετου, όλη αυτή τη φαινομενικά ακαταλαβίστικη πορεία προς την Αλήθεια, μέχρι να καταλήξεις στο ότι αυτό που λες Αλήθεια ή αυτό που εννοείς ως Φυσικό, δεν είναι παρά μια Τυχαιότητα και κάτι Κατασκευαστικό.

Η βιωματική εμπειρία όμως, αντιδρά σε όλο αυτό. Το ανθρώπινο μυαλό αυτοεγκλωβίζεται σε αυτά που έχει κατασκευαστεί να αισθάνεται και νιώθει, και σε αυτά που φαντασιώνεται και προσπαθεί να οραματιστεί. Το μυαλό υπακούοντας στην κανονιστική τυχαιότητα του Χάους, ξέρει μόνο τους δικούς του κανόνες, τα δικά του προγράμματα και το δικό του λειτουργικό σύστημα.

Μια εποχή που το Ανθρώπινο Φύλο τείνει να αντικατασταθεί από πλάσματα χωρίς φύλο και η  ίδια η Ανθρώπινη Φυλή τείνει να αντικατασταθεί από πλάσματα μη ανθρώπινα (τα Ρομπότ), τα οποία όμως είναι κατασκευάσματα του ίδιου του Ανθρώπου, όπως και ο ίδιος Άνθρωπος είναι ένα κατασκεύασμα άλλων προηγούμενων διαδικασιών, αντιλαμβάνεται κανείς ότι η συμβατική, παραδοσιακή και αναγεννησιακή έννοια του Ανθρώπου Universalis, πλέον αλλάζει. 

Ή, ίσως, η έννοια του Ανθρώπου Universalis, να βρίσκει τελικά, τα ορθά της πλαίσια, καθώς όσο προσεγγίζουμε το Universal πρότυπο της Οντολογίας, σε μια προσπάθεια Ενοποίησης των Θεωριών, να φτάνουμε στο συμπέρασμα ότι:

Η μοναδική και πραγματική Αλήθεια είναι μια: όλα είναι ένα Ψέμα.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο λοιπόν, έχουμε την ευκαιρία όλοι μας να ζήσουμε και να ακολουθήσουμε τις δικές μας περιπέτειες. Μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο όλοι μπορούμε να χωρέσουμε:

-Δυο μικρά παιδιά, που τους κολλήσαμε την ταμπέλα "το άρρεν", "το θήλυ" και την άλλη ταμπέλα των "αδελφών",

-Ένα κουκλάκι-μωρό που δίνει την ευκαιρία στο "θήλυ" να βρει (ή να διαμορφώσει;) την ταυτότητά της ως μελλοντική μητέρα,

-Ένα κουκλάκι-πιθηκάκι απροσδιόριστου φύλου, αχώριστου όμως φίλου του "άρρενος" παιδιού,

-Δυο ζωάκια, ένας σκύλος και μια γάτα, με αδελφική όμως αγάπη και συνύπαρξη που αντιδιαστέλλεται ως προς τον κανόνα των φαινομενικά αντίθετων φύσεων,

-Μια κουκουβάγια-μαξιλάρι, εκπρόσωπος της Λογικής και της Σοφίας ως αποκούμπι στα δύσκολα της καθημερινότητας,

-Και ένας μονόκερος-μαξιλάρι, εκπρόσωπος της Φαντασίας και των Ονείρων, ως αποκούμπι στα ακατόρθωτα της διαχρονικότητας.

-Και όλα αυτά υπό τη σκιά του λιγοστού Φωτός που πλαισιώνεται από τη λάμψη του αέναου Σκότους που επισκιάζει τα πάντα ως πέπλο ανάπαυσης.

Φυσικά, κάπου εκεί, αργά-αργά, χωρίς να βιάζεται (ούτε να βια-ζεται από κανέναν και από τίποτα) η καινούργια παρέα του σπιτιού μας, ως εκπρόσωπος της Ιώβειου Υπομονής και Επιμονής, το (ουδέτερου γένους πλάσμα), το σαλιγκάρι μας. Ίσως ξέρει την Αλήθεια για αυτό δεν βιάζεται. Ή, ίσως, ξέρει τη σημασία της βραδύτητας σε μια εποχή που αναζητά την ταχύτητα του φωτός (της λάμψης, της δόξας κλπ).

Το μεγαλύτερο ερώτημα όλων, όμως, είναι άλλο: με ποιούς κανόνες μπορούμε όλοι να χωρέσουμε σε αυτό το Σύμπαν; Ποιος θα καθίσει δεξιά, ποιος αριστερά, ποιος από τη μέσα πλευρά, ποιος από την έξω, ποιος με το κεφάλι προς τα πάνω και ποιος με τα πόδια προς τα κάτω. Ξέρετε... όλα αυτά για τα οποία τσακώνονται τα μικρά παιδιά συνεχώς... ως μια φυσική, προαιώνια πεπατημένη, που δεν είναι άλλη, από μια απατημένη (και δι(α)όλου απαντημένη) πορεία από και προς το Χάος.

Υ.Γ.: Μετά από λίγη ώρα, περνάς ξανά από την ίδια γωνιά του Σύμπαντος και αντικρίζεις μια άλλη μεγάλη Αλήθεια:

"Την Εντροπίαν Φυγείν Αδύνατον!"

(ή αλλιώς, ποτέ μια στιγμή δεν μένει σταθερή σε αυτό το Σύμπαν...)