Διάλειμμα 2ο: Άρνηση Αλλαγής ή Αλλαγή Άρνησης;

Είναι χρεία όμως κάπου εδώ, να κάνουμε το δεύτερό μας διάλλειμα. Διότι, συγκλονιστικά φαινόμενα συμβαίνουν επί της Γης...

Δεν χρειάζεται αλλαγή ανθρώπων. Τουλάχιστον δεν φτάνει μόνο αυτή. Χρειάζεται αλλαγή λογικής και οπτικής.

Διότι, είναι η λογική και οι σκέψεις που θα επιφέρει αλλαγή και στους ανθρώπους. Πρώτα σκεφτόμαστε και μετά πράττουμε. Δεν γίνεται να συμπεριφερθούμε χωρίς να δημιουργηθεί μια εκφόρτιση στον φλοιό του εγκεφάλου μας.

Κάποιες φορές βέβαια πράττουμε χωρίς να σκεφτόμαστε, αυθόρμητα και σχεδόν αντανακλαστικά, αφήνοντας έτσι να εκφραστούν τα πρωιμότερα στοιχεία του νευρικού μας συστήματος, κατωφερέστερα του φλοιού, εδραζόμενα κάπου στον μέσο και οπίσθιο εγκέφαλο… Αφήστε που μάλιστα κάτι τέτοιο συνιστάται και από τους σημερινούς ψυχολόγους, ως αντιστάθμισμα της υπερλογικοποίησης στην εποχή μας: «εκφραστείτε ελεύθερα!» φωνάζουν. Άρα; Πού καταλήγουμε;

Η λογική κατευθύνει τους ανθρώπους ή οι άνθρωποι κατευθύνουν τη λογική και τις σκέψεις τους; Διατυπώνοντας αλλιώς, θα αναρωτιόμασταν: «από πού θα επέλθει η οποιαδήποτε αλλαγή του ανθρώπου; Εκ των ένδων, από τις ίδιες τις σκέψεις μας, ή από έξω, από τα ερεθίσματα που αντιλαμβανόμαστε ως άνθρωποι και εν συνεχεία τα επεξεργαζόμαστε δια του εργαλείου της λογικής;

Οι άνθρωποι μέσα από τις εμπειρίες μας θα αντιληφθούμε τα λάθη μας και θα αλλάξουμε ρότα (οπότε αποκτά έτσι έννοια η κάθε προσπάθεια παιδείας, δικαιοσύνης και νουθέτησης) ή θα αντιληφθούμε μόνο αυτά που ο ίδιος ο εγκέφαλός μας παράγει ως σκέψεις, εν πολλοίς υποσυνείδητες, και μένει σε εμάς μόνο η διαχείρισή τους, κοινώς η κατηγοριοποίησή τους και η τακτοποίησή τους; Και για να το θέσω απλούστερα: αυτά που κατορθώνουν και φτάνουν στο επίπεδο του συνειδητού, από πού προέρχονται; Έξω από το συνειδητό (από το περιβάλλον) ή κάτω από το συνειδητό (δηλαδή το υποσυνείδητο); Είναι κάτι πέρα από εμάς που μας παρακινεί ή κάτι μέσα μας, έχοντας άρρηκτη σχέση με την κατασκευαστική γονιδιακή αρχιτεκτονική μας; Και τελικά, αξίζει να παλεύεις να αλλάξεις το περιβάλλον σου, ή αυτό θα αλλάξει τόσο όσο τα μέλη του είναι προδιατεθειμένα και δυνάμενα να αλλάξουν;


Είναι ένα αναπάντητο και αιώνιο ερώτημα, ομολογώ, και η απάντηση καθαρά διαισθητική. Και εδώ, είναι το ακόμα δυσκολότερο: αν επαφίεται η απάντηση στο τι (δι)αισθάνεται έκαστος από εμάς, τότε το τελειότερο σύστημα επεξεργασίας των πάντων, δηλαδή ο εγκέφαλός μας, αναδεικνύεται ως το πιο προβληματικό και το πιο ετερογενές σύστημα επεξεργασίας… που δεν μπορεί παρά να βγάζει τόσες απαντήσεις, όσα και τα εισερχόμενα σήματα.

Αρκούμαι στην (ψυχολογική) διαπίστωση ότι αν πιστέψεις πως μπορείς να αλλάξει το περιβάλλον σου, αποκτάς ένα σημαντικό νόημα στη ζωή σου (ασχέτως με το αν σου διαλύει την ψυχολογία ενίοτε, κάτι που αφήνει να διαφανεί ξανά το οξύμωρο της υπόθεσης: αυτό που σε αναγεννά, αυτό σε χαντακώνει…). Ειδάλλως, αρκείσαι να θεωρείς ότι όλα -ή τουλάχιστον τα περισσότερα- σε διατάζουν να τα ακολουθείς μοιρολατρικά.

Ίσως με ένα παράδειγμα καταλάβετε τι εννοώ. Στο ποίημα του Γ. Σεφέρη «Άρνηση», υπάρχει μια παύση πριν τη λέξη «λάθος» στο στίχο «πήραμε τη ζωή μας· λάθος!». Όμως, μέσα από τη μουσική του Θεοδωράκη, έφτασε να γίνει σύμβολο μελαγχολικής και ανακουφιστικής αυτοεξομολόγησης ο ενιαίος στίχος «πήραμε τη ζωή μας λάθος»... Τι θέλω να πω με το παράδειγμα αυτό. Η ερμηνεία του κάθε πράγματος ποικίλλει. Δεν υπάρχει αντικειμενική αλήθεια. Ή και αν υπάρχει δεν θα τη βρούμε ποτέ. Μπορούμε όμως να χτίσουμε εκείνες τις γέφυρες επικοινωνίας που (θεωρούμε ότι) θα μας πάνε ένα βήμα πιο κοντά σε αυτό που (θεωρούμε ότι) ονομάζεται αλήθεια. Έτσι, άλλος χτίζει προς τα έξω γέφυρες, σε μια υπερπροσπάθεια αναζήτησης συνοδοιπόρου και άλλος χτίζει προς τα έσω γέφυρες, σε μια υπερπροσπάθεια αυτοαντίληψης του εσώτερου, του εγωτικού του χώρου… Τελικά, δεν κάνουμε τίποτε άλλο από το να παίζουμε, λιγότερο ή περισσότερο βασανιστικά με τους εαυτούς μας.


Δεν νομίζω λοιπόν, ότι είναι μόνο θέμα αλλαγής ανθρώπων, ούτε και μόνο θέμα αλλαγής λογικής. Νομίζω, ότι είναι πρωτίστως θέμα πίστης και συνέπειας σε μια προσπάθεια αξιοσύνης.

Αυτό μένει. Αυτό μετράει. Αυτό τελικά, πονάει.

"Al Di Là Del Vetro"

Ludovico Einaudi

Υ.Γ.: Τώρα πώς τυχαίνει αυτή η ανάρτηση να είναι η 902 σε αυτό το blog και πώς τυχαίνει το τηλέφωνό μου να λήγει σε 902 είναι θέμα άλλων αναρτήσεων...

Ουρανογραφία - Μάθημα 8ο - Θηρευτικοί Κύνες

Θηρευτικοί Κύνες

Δίπλα στον Βουκόλο-Κυνηγό, κύριο Βοώτη, θα βρούμε ένα ζεύγος αστεριών που ορίζουν την περιοχή του αστερισμού των Θηρευτικών Κυνών.

Είναι ένας μικρός αστερισμός, που δεν υπήρχε καταγεγραμμένος στην αρχαιότητα, καθώς ο Πτολεμαίος ταξινομούσε τους αστέρες του στη Μεγάλη Άρκτο. Ονομάστηκε έτσι από τον Ιωάννη Εβέλιο (Hevelius) στην «Ουρανογραφία» του το 1690 μΧ και αντιπροσωπεύει τα δυο σκυλιά του Βοώτη, που ονομάζονται Αστερίων και Χαρά (τα οποία αντιστοιχούν στα αστέρια α και β Θηρευτικών Κυνών), που κυνηγούν την εντυπωσιακή Μεγάλη Άρκτο. Είναι αμφιφανής στην Ελλάδα και μεσουρανεί το Μάιο και το καλοκαίρι.

Ο Γερμανός Bartschius το 17ο αι. μΧ είχε σχηματίσει εδώ τον Ιορδάνη ποταμό, κάτι που όμως δεν επικράτησε και ξεχάστηκε. Οι Κινέζοι ονόμαζαν τρία αστέρια στο κεφάλι του Αστερίονος ως «Σαν Κουνγκ», δηλαδή «Οι τρεις τιμητικοί φρουροί του φυσικού κληρονόμου», ενώ ο Ουλούγκ Μπέης ονόμαζε τον αστέρα α ως «Αλ Καμπδ αλ Άσαντ», δηλαδή «Το Συκώτι του Λιονταριού»…

Ας σταθούμε όμως στα αστέρια του αστερισμού:

• το πιο λαμπρό του αστέρι, ο α Θηρευτικών Κυνών, ονομάζεται «Cor Caroli» δηλαδή «Καρδιά του Καρόλου». Το όνομά του το πήρε από τον περίφημο Άγγλο αστρονόμο Έντμουντ Χάλεϊ στα 1660 μΧ προς τιμήν του κραταιού Βασιλιά Καρόλου του Β’ (Charles II) της Βρετανίας που -λέγεται ότι- τον προϋπάντησε ο αστέρας με τη λάμψη του όταν επέστρεψε στο Λονδίνο την 29η Μαΐου 1660. 

Είναι το αστέρι που αντιστοιχεί στον Αστερίωνα. Βρίσκεται σε απόσταση περίπου 110 έτη φωτός από εμάς, είναι μεταβλητός αστέρας με περίοδο περίπου κάθε 3 έτη, ενώ επί πλέον είναι διπλό αστέρι, με γαλάζιο τον ένα αστέρα και λευκοκίτρινο τον άλλον. Αποτελεί πρότυπο αστέρα της ομάδας των «μαγνητικών μεταβλητών» γιατί η μεταβολή τους οφείλεται σε αλλαγές του μαγνητικού πεδίου. 

• ο δεύτερος λαμπρότερος αστέρας, ο β Θηρευτικών Κυνών, είναι το δεύτερο σκυλάκι, η Χαρά.

• ο αστέρας Y Θηρευτικών Κυνών, ονομάσθηκε από τον Ιησουίτη Pietro Angelo Secchi «La Superba» δηλαδή «Η Υπέροχη», εξαιτίας των λαμπρών κόκκινων ακτίνων του και είναι ένας από τους λαμπρότερους αστέρες άνθρακα στο γήινο ουρανό. Να σημειωθεί ότι το Υ Θηρευτικών Κυνών είναι και αυτό μεταβλητό αστέρι. 

Όντας σε μια κατεύθυνση έξω από το γαλαξιακό επίπεδο, ο αστερισμός είναι πλούσιος σε μακρινούς γαλαξίες και αστρικά σμήνη:

-Κάπου στη μέση της ευθείας που ενώνει τον α Θηρευτικών Κυνών και τον Αρκτούρο του Βοώτη, υπάρχει το όμορφο σφαιρωτό σμήνος Μ3, ένα πολύ συμμετρικό σμήνος, με μισό περίπου εκατομμύρια άστρα.

-Εδώ υπάρχει επίσης και ο πασίγνωστος «Γαλαξίας της Δίνης» ή αλλιώς «Whirlpool Galaxy» όπως λέγεται ή Μ51 ή NGC 5194 όπως καταγράφεται στους καταλόγους. Είναι ένας πολύ όμορφος σφαιρωτός γαλαξίας που παρενοχλεί τον γειτονικό του ανώμαλο γαλαξία NGC 5195 

και του αποσπά ύλη, σχηματίζοντας ένα αμυδρό τόξο στον ουρανό, το οποίο μπορεί να φανεί υπό καλές καιρικές συνθήκες. 

-Τέσσερις άλλοι σχετικά λαμπροί γαλαξίες είναι οι Μ63, Μ94 προς το κέντρο του αστερισμού, M106 προς τα βορειοδυτικά και NGC 4631 στα νοτιοδυτικά, όλοι σπειροειδείς.




Λοιπόν αυτά ήταν τα Λαγωνικά του Σύμπαντος, που τρέχουν με ιλιγγιώδη ταχύτητα κυνηγώντας αστερισμούς, παίζοντας μαζί τους, και γεμίζοντας Χαρά τα τροφαντά πνευμόνια τους... 

Ας ακολουθήσουμε τους ταχύτατους ρυθμούς τους και ας αφεθούμε να μας συμπαρασύρουν σε ένα ατελείωτο αστροκυνηγητό...!

"Ancora"

by Ludovico Einaudi

Ουρανογραφία - Μάθημα 7ο - Βοώτης

Βοώτης

Αν προεκτείνουμε την ουρά της Μεγάλης Άρκτου κατά την ίδια φορά που έχει η καμπύλη της και κατά περίπου ίδια απόσταση όσο το μήκος της, τότε θα πέσουμε στον λαμπρότερο -μετά τον Σείριο- αστέρα του βορείου ημισφαιρίου, τον κύριο Αρκτούρο, ο οποίος είναι ο φωτεινότερος του αστερισμού που φέρει το όνομα Βοώτης.

Ο Βοώτης, εμφανίζεται ήδη από τα αρχαία χρόνια, καθώς αναφέρονται σε αυτόν ρητά και ο Ησίοδος και ο Όμηρος. Στην Οδύσσεια αναφέρεται ως «Βοώτης», ενώ φαίνεται πως ήταν γνωστός πριν από τουλάχιστον 3000 χρόνια, καθώς υπάρχει σχετική αναφορά στην Παλαιά Διαθήκη (Ιώβ λη’ 32), αν και πιθανότατα συγχέεται με τη Μεγάλη Άρκτο. 

Ο Πτολεμαίος καταχώρησε εδώ 23 αστέρες, ο Argelander 85 και ο Heis 140. 

Παρότι βρίσκεται μακριά από το γαλαξιακό επίπεδο και για αυτό δεν έχει ούτε πλανητικά νεφελώματα ή αστρικά σμήνη, έχει πολλούς ενδιαφέροντες αστέρες: από τον λαμπρότατο Αρκτούρο μέχρι μια σειρά πανέμορφων διπλών αστέρων, πολλοί από τους οποίους είναι γνωστοί με δικά τους ονόματα στους Άραβες. 

• Ο αστέρας α Βοώτου είναι ο φωτεινότερος του αστερισμού, με φαινόμενο μέγεθος -0,05, αλλά και κάτι περισσότερο: είναι ο φωτεινότερος σε ολόκληρο το βόρειο ημισφαίριο του γήινου ουρανού, μετά το Σείριο, για το λόγο αυτό υπήρξε αντικείμενο θαυμασμού και ενδιαφέροντος από την απώτατη κιόλας αρχαιότητα και μάλλον ένα απ' τα πρώτα άστρα που πήρε το δικό του όνομα: Αρκτούρος. 
• Ο αστέρας β Βοώτου είναι πολύ αμυδρότερος του α (φαινόμενο μέγεθος 3,50), αλλά γνωστός με το όνομα Νεκάρ (Nekkar), που ίσως να σημαίνει οδηγός βοδιών. 
• Ο αστέρας γ (φαινόμενο μέγεθος 3,03) είναι ο Σεγίνος (Seginus), όπως καθιερώθηκε από τον `Ατλαντα του Burritt. 
• Ο δ Βοώτου, που ορίζει τον δεξιό ώμο της μορφής του Βοώτου, είναι διπλός, ο Σ27a στον κατάλογο του Struve, με φαινόμενα μεγέθη 3,47 και 7,84, αλλά δεν έχει ιδιαίτερο όνομα. Ορατός ως διπλός και με καλά κιάλια. 
• Ο ε (επίσης διπλός, φαινόμενα μεγέθη 2,5 και 5) είναι γνωστός με το όνομα Αλ-Μιντάκα Αλ-Αουά ή ως Ιζάρ, που σημαίνει «Η ζώνη του Μιζάρ» ή αλλιώς «Περίζωμα», προφανώς από τη θέση του στη μέση του Βοώτου. Με μικρό τηλεσκόπιο μπορεί κανείς να δει τους δυο αστέρες του, έναν κιτρινοπορτοκαλί και έναν πρασινομπλέ. Ίσως για την ομορφιά αυτή των αστέρων του να ονομάστηκε αργότερα στα λατινικά «Pulcherrime» δηλαδή «Ο πιο όμορφος». 
• Οι αστέρες ζ, ξ, ο και π ήταν γνωστοί στην Κίνα ως Tso She Ti, δηλαδή «ο Αξιωματικός στα αριστερά του Αυτοκράτορα». Ο ζ είναι διπλός (φαινόμενα μεγέθη 3,78 και 4,43). Ο ξ είναι διπλός με φαινόμενο μεγέθος 4,5 και εύκολα αναλύεται στους αστέρες του οι οποίοι είναι ένας κίτρινος και ένας πορφυρός, και ο ο έχει φαινόμενο μέγεθος 4,6. Παρομοίως και ο π είναι διπλός με το καθένα από τα μέλη του, π1 και π2, επίσης διπλό (φαινόμενα μεγέθη 4,86 και 4,94 για τον π1, 5,77 και 5,88 για τον π2). 
• Ο η Βοώτου (φαινόμενο μέγεθος 2,68) είναι γνωστός με το όνομα Μουφρίντ. 
• Οι αστέρες θ, ι και κ Βοώτου ονομάσθηκαν `Ονοι (Πρώτος, Δεύτερος και Τρίτος, αντίστοιχα) από τον Bayer, αλλά το όνομα αυτό (Asellus) είναι πολύ γνωστότερο για τους αστέρες της Φάτνης στον Καρκίνο. Σημειώνουν δάκτυλα του σηκωμένου αριστερού χεριού της μορφής του Βοώτου και στην Κίνα ήταν η Tseen Tsang, η Ουράνια Λόγχη. Ο θ είναι απλός με φαιν.μέγεθος 4,05, ο ι τριπλός (φαινόμενα μεγέθη 4,75 και 8,27) και ο κ διπλός με το καθένα από τα μέλη του, κ1 και κ2, επίσης διπλό (φαιν.μεγέθη 6,58 και 6,69 για τον κ1, 4,52 και 4,54 για τον κ2). 
• Ο λ Βοώτου (φαιν.μέγεθος 4,18 και φασματικός τύπος A0p) ήταν μαζί με τους θ, ι και κ γνωστοί στους `Αραβες με το όνομα Al Aulad al Dhibah, (= τα κουτάβια από τις ύαινες), δηλώνοντας τη συσχέτισή τους με τους αστέρες β,γ,δ, και μ, που οι Άραβες ονόμαζαν al Dhibah δηλαδή, «Ύαινα» ή «Λύκαινα». 
• Ο μ Βοώτου είναι στην πραγματικότητα πενταπλός αστέρας, τα μέλη του οποίου διακρίνονται στον τριπλό μ1 και στον διπλό μ2. Η ιδιαίτερη ονομασία του είναι σήμερα, Αλκαλούροψ ή Incalurus και προέρχεται από το ελληνικό Καλαύροψ, το ραβδί. Πώς έγινε αυτό; Αρχικά το όνομα ήταν «Κολλορόβος», το ρόπαλο ή το ραβδί, στους πίνακες του Πτολεμαίου. Όταν «Η Μεγίστη Σύνταξη» μεταφράστηκε στα αραβικά, έγινε το όνομα του «Κολλορόβου», «Qulurubus». Μετά όταν η «Μεγίστη» μεταφράστηκε στα λατινικά, το «Qulurubus» έγινε «Culurus». Στην Αναγέννηση όμως, όταν άρχισαν οι μεταφράσεις να γίνονται απευθείας από τα ελληνικά, ο «Culurus» αποδόθηκε στην ελληνική λέξη «Καλαύροψ», που όταν εκλατινίστηκε έγινε «Kalurops». Μετά, πέρασε στα αραβικά με το άρθρο «al» μπροστά και έτσι έγινε τελικά «Alkalurops», όπως είναι σήμερα γνωστός. Αυτή ήταν μια σύντομη εξιστόρηση της ειρωνίας με την οποία βαφτίζονται οι αστέρες του ουρανού ανά τους αιώνες… 
• Ο ν είναι διπλός με τους ν1 και ν2 ίσου μεγέθους (5,0) αλλά πολύ διαφορετικών φασματικών τύπων. 
• Οι αστέρες ρ και σ (φαινόμενα μεγέθη 3,58 και 4,47) ήταν γνωστοί στην Κίνα ως Kang Ho, δηλαδή «ένα ποτάμι». 
• Ο τ είναι λευκοκίτρινος υπογίγαντας με φαινόμενο μέγεθος 4,50 και μαζί με τον υ σημειώνουν το άκρο του αριστερού ποδιού της μορφής. Ο τ είναι διάσημος για το ότι γύρω του περιφέρεται κάθε 3,3128 ημέρες ένας εξωηλιακός πλανήτης, από τους πρώτους που ανακαλύφθηκαν (δεκαετία 1990). Ο πλανήτης αυτός έχει μάζα πάνω από 4 φορές τη μάζα του Δία. Το σύστημα αστέρα-πλανήτη απέχει από τη Γη 50,89 έτη φωτός και η μέση θερμοκρασία στην επιφάνειά του είναι περίπου 1500 βαθμούς Κέλβιν, γεγονός που συνεπάγεται την πιθανή απουσία ατμόσφαιρας. Θεωρείται ένας από τους πλέον μεγαλύτερους πλανήτες που έχουν ανακαλυφθεί μέχρι σήμερα έξω από το ηλιακό μας σύστημα. • Ο ψ και ο ω Βοώτου είναι πορτοκαλί γίγαντες με φαινόμενα μεγέθη 4,54 και 4,80 αντιστοίχως. 
• Ακόμα και ο 38 Βοώτου (μετά το τέλος των μικρών ελληνικών γραμμάτων του Bayer χρησιμοποιείται συνήθως ο «αριθμός Flamsteed» — τέτοιο αριθμό έχει και ο καθένας από τους προηγούμενους αστέρες, απλώς συνηθίζονται τα πεζά ελληνικά γράμματα) είναι γνωστός με το ιδιαίτερο όνομα Μέργκα. 

Ο Αρκτούρος μαζί με τους β, γ, δ, ε, και ρ αστέρες δημιουργούν το σχήμα ενός χαρταετού, ενώ οι ζ, π, η, τ και ν σχηματίζουν την ουρά του χαρταετού.

Ο Βοώτης πήρε πιθανότατα το όνομά του από τις λέξεις «Βους» και «ωθείν», δηλαδή εικόνιζε τον οδηγό των βοδιών που με το άροτρο (Μεγάλη Άρκτος), όργωνε τους ουρανούς. 

Μερικές φορές ονομαζόταν και «Βοητής», από τις φωνές του οδηγού του αρότρου στα βόδια που όργωναν. Ο βουκόλος αυτός, σύμφωνα με τον Γάλλο αστρονόμο Lalande, έχει αιγυπτιακή προέλευση, καθώς ο βουκόλος ήταν το εθνικό έμβλημα των αρχαίων Αιγυπτίων και ο μύθος που έχουμε για το διαμελισμό του Όσιρη, ερμηνεύεται με την αργή δύση των αστέρων του Βοώτη. Ο Άγγλος αστρονόμος Brown όμως, τον τοποθετεί ακόμα πιο πίσω στην αρχαία Ασσυρία, όπου ονομαζόταν «Ρίου-μπουτ-σαμέ», δηλαδή «αυτός που στους Έλληνες ονομάζεται Βοώτης». Επομένως, πολύ πιθανόν το όνομα να ξεκίνησε από τη Μεσοποταμία. Αργότερα, κάποιοι ουρανογράφοι που απεικόνιζαν τον Βοώτη ως βουκόλο, έβαλαν στο χέρι του και μια λόγχη ή ένα δόρυ και έτσι ίσως εξηγείται το όνομα «Αλ Ραμί», δηλαδή «λογχοφόρος». 

Στους Λατίνους πέρασε αργότερα σαν Custos Boum, Budulas, Budulcus, δηλαδή βουκόλος, αλλά και σαν Plaustri Custos, δηλαδή Αροτροφύλακας, Lycaon (προφανώς ως ο πατέρας της Καλλιστούς) ή και Arcas (το όνομα του γιου της Καλλιστούς). Ακόμη όμως και σαν Pastor, Pastinator και Protygeter.

Τον 17ο αιώνα ο Hevellius, ίσως ορμώμενος από τους παλαιότερους ουρανογράφους που ήθελαν τον Βοώτη ως λογχοφόρο, έθεσε και δυο κυνηγετικούς σκύλους δίπλα του –και μιλάμε για τον αστερισμό των Θηρευτικών Κυνών- οπότε έκτοτε ο βουκόλος μετατράπηκε στους χάρτες σε κυνηγό της αρκούδας… 

Τελικά, σε πολλούς χάρτες σήμερα βλέπουμε έναν κυνηγό με δόρυ και όχι έναν βουκόλο. Η παραμόρφωση που επιφέρει η τεχνολογία του πολέμου άραγε, αποτυπώνεται εδώ, παραλλάσσοντας την ειρηνική μορφή σε μορφή άγριου αιμοδιψή; 

Αξίζει τέλος να αναφέρουμε ότι ο αστερισμός για την Καθολική Εκκλησία ήταν ο «Άγιος Συλβέστρος», ενώ ο Caessius έλεγε ότι παριστάνει τον προφήτη Αμώ. 



Είναι όμως ώρα να ρίξουμε λίγο παραπάνω φως στον Αρκτούρο. 

Είναι ένας κόκκινος γίγαντας, με διάμετρο περίπου 28 φορές μεγαλύτερη από τον ήλιο και απόσταση περίπου 35 έτη φωτός από εμάς. Στους αρχαίους ήταν γνωστός ως ένα κόκκινο αστέρι του πορτοκαλοκίτρινου χρώματός του. Απέχει από τη Γη μόλις 36,7 έτη φωτός, συνεπώς συγκαταλέγεται στους πλησιέστερους στο ηλιακό μας σύστημα αστέρες. Ίσως εξαιτίας του χρώματός του, πολλοί συγγραφείς και λαοί τότε, να φοβούνταν την επιρροή του. Ο παππούς Ιπποκράτης γύρω στα 460 πΧ απέδιδε στον Αρκτούρο ευθύνες για την επίδραση του στο ανθρώπινο σώμα. Ταίριαζε, πίστευε, με τους φλεγματικούς τύπους και τις γυναίκες και όταν ανέτελλε στον ορίζοντα «οι ασθένειες γίνονταν ιδιαίτερα κρίσιμες και σοβαρές στις ημέρες αυτές». Και ο Βιργίλιος έγραφε στα «Γεωργικά» του πως ο Αρκτούρος επηρέαζε δυσμενώς τη γεωργία. Ο Οράτιος δε, στις «Ωδές» του, εξυμνούσε σαν ευτυχή αυτόν που δεν θα επηρεαζόταν από την άγρια δύναμη του Αρκτούρου. 

Εξαιτίας της λαμπρότητάς του ο Αρκτούρος, ήταν ο μόνος απλανής αστέρας που μπορούσε να παρατηρηθεί για πολλή ώρα στον ορίζοντα και μετά την ανατολή του ηλίου και πριν τη δύση του. Ίσως για αυτό τον ονόμαζαν στα αραβικά «Ο φύλακας του Ουρανού». Ο Άγγλος αστρονόμος Smyth λέει ότι ήταν ο πρώτος αστέρας που παρατηρήθηκε την ημέρα με τηλεσκόπιο το 1635 μΧ και ο J. Schmidt ισχυριζόταν ότι παρατήρησε με γυμνό μάτι τον Αρκτούρο για 24 λεπτά πριν τη δύση του ηλίου. 

Το όνομά του προέρχεται πιθανότατα από τα «Άρκτος» και «Ούρος» δηλαδή «Αρκούδα» και «Φύλακας», συνεπώς ο Αρκτούρος είναι ο «Φύλακας της Αρκούδας», για αυτό και στους αρχαίους Έλληνες αναφερόταν και ως «Αρκτοφύλαξ». Άλλοι όμως, υποστηρίζουν ότι το όνομά του προέρχεται από τα «Άρκτος» και «Ουρά», γιατί όπως είπαμε στην αρχή, ο Αρκτούρος βρίσκεται στην προέκταση της ουράς της Μεγάλης Άρκτου. 

Ο Ησίοδος στο έργο του «Έργα και Ημέραι», συμβουλεύει τον αδερφό του να κλαδέψει τα αμπέλια όταν ανατέλλει ο Αρκτούρος: 

«Όταν ο Δίας ύστερ’ απ’ του ήλιου το γύρισμα εξήντα μέρες του χειμώνα δώσει να τελειώσουν, τότε ο αστερισμός του Αρκτούρου, αφήνοντας τα ιερά ρεύματα του Ωκεανού, ανατέλλει για πρώτη φορά λάμποντας στην άκρη του ζοφού. Τότε αντάμα η χελιδόνα, η κόρη του Πανδίονα, ξανασηκώνεται στο φως. Είναι η καινούργια άνοιξη που γεννιέται για τους ανθρώπους. Ευθύς τότε να κλαδέψεις τα’ αμπέλια σου, είναι η καλύτερη στιγμή». 

Συνεχίζει ο Ησίοδος, λίγο πιο κάτω στο κείμενό του, προτείνοντας πότε να τρυγήσει ο αδερφός του, το αμπέλι του, κάπου γύρω στα μέσα του Σεπτέμβρη: 

«Και όταν τέλος ανέβουν στα μεσούρανα ο Ωρίωνας και ο Σείριος κι αντικρίσει η Ροδοδάχτυλη η Αυγούλα τον Αρκτούρο, τότε καιρός να τρυγήσεις όλα τα σταφύλια και στο σπίτι να τα φέρεις».


Αυτός ήταν λοιπόν ο τυχερός ο Αρκτούρος που λούζεται από το βλέμμα της ροδοδάχτυλης Αυγούλας...

"Maria and the violin's string"

by Ashram

Υ.Γ.: Πληροφορίες αντλήθηκαν 1) από το βιβλίο του καθηγητή αστροφυσικής Χαρίτωνα Τομπουλίδη "Ουρανογραφία - Η Ιστορία των Αστερισμών" εκδ. Λιβάνη 1993, 2) από το διαδίκτυο, και 3) από ένα αφιέρωμα που είχε κάνει κάποτε η εφημερίδα "Καθημερινή". 

Ουρανογραφία - Μάθημα 6ο - Μικρή Άρκτος

Όταν θέλουμε να βρούμε τον προσανατολισμό μας μέσα σε αυτό το ακατανόητο και απύθμενο χάος της ύλης και της ενέργειας ή τον αδιάκοπο εναγκαλισμό του φωτός και του σκότους (διαλέγετε όποιον χαρακτηρισμό θέλετε αναλόγως του θυμικού σας), ζητούμε μανιωδώς σταθερά σημεία, ή αλλιώς «σταθερές»… Νομίζοντας ότι έτσι δεν θα χάσουμε το δρόμο μας, νομίζοντας ότι δεν θα χαθούμε… οι απανταχού από κατασκευής χαμένοι!

Τέκνο μιας τέτοιας προσπάθειας, είναι και οι δικές μου σταθερές, που τις καλώ να με καθοδηγήσουν σε αυτήν την προσπάθεια ουρανογραφίας. Συνεπώς, από τούδε και στο εξής, τα μαθήματα ενορχηστρώνονται, και πάλλονται στων φθόγγων και των αξιών την αρμονία...

"Α River Flows in You"
Yiruma

Τέκνο μιας τέτοιας προσπάθειας όμως, είναι και ο πολικός αστέρας ή το αστέρι του Βοριά, ως γνωστότερο, που μας δείχνει -ή πιστεύουμε ότι μας δείχνει- πάντα το Βορρά. Είναι το σήμα κατατεθέν της Μικρής Άρκτου.

Μικρή Άρκτος

Ο Πτολεμαίος κατέγραψε στον αστερισμό 7 αστέρες, ο Argelander 27 και ο Heis τελικά 54.

Ο πολικός αστέρας εντοπίζεται αν προεκτείνουμε νοερά την ευθεία που συνδέει τα αστέρια α και β της Μεγάλης Άρκτου κατά 5 φορές περίπου του μήκους της απόστασης αβ με κατεύθυνση από το β προς το α.

Το αστέρι αυτό βρίσκεται πολύ κοντά στο Βόρειο Πόλο του Ουρανού, εξ ου και το όνομά του ως «αστέρι του Βοριά».

Το αστέρι αυτό όμως, δεν έδειχνε πάντα τη διεύθυνση του Βορρά και ούτε και θα την δείχνει στο μέλλον, και αυτό λόγω της μετάπτωσης των ισημερινών. Συγκεκριμένα ο άξονας της Γης, μετά το έτος 2095 θα αρχίσει να απομακρύνεται από τον αστέρα της Μικρής Άρκτου και θα αρχίσει να σημαδεύει τον λαμπρό αστέρα α της Λύρας, γνωστός ως Βέγας. Έτσι, ο Βέγας για περίπου 3000 χρόνια θα είναι αυτός το καινούργιο αστέρι του Βοριά και η Μικρή Άρκτος, θα είναι απλά ένας -από τους πολλούς- αμφιφανείς αστερισμούς. Αυτό, συμβαίνει πολύ απλά, λόγω μιας κίνησης του άξονα της Γης που παρομοιάζεται με την κίνηση της σβούρας η οποία κάνει όλο και πιο μεγάλους κύκλους με το νοητό της άξονα, όταν ετοιμάζεται να πέσει και αποσταθεροποιείται. Έτσι, συνεχώς σημαδεύει άλλους αστέρες, ανά εποχές.

Λέγεται ότι τον αστερισμό καθιέρωσε τον 6ο αιώνα π.Χ. ο Έλληνας αστρονόμος Θαλής ο Μιλήσιος, αλλά είναι βέβαιο ότι ήδη χρησιμοποιούταν ως οδηγός από τους ναυτικούς. Στην αρχαιότητα η Μικρά Άρκτος, που σημαίνει «Μικρή Αρκούδα», ονομαζόταν «το φτερό του Δράκοντα», και ήταν τμήμα του αστερισμού Δράκοντα.

Το φτερό του Δράκοντα ως ομάδα αστέρων έχει πια προ πολλού ξεχαστεί. Ο Άρατος, λέγεται ότι ονόμασε τον αστερισμό «Κυνόσουρα», που σημαίνει η ουρά του σκύλου, πιθανώς σχετιζόμενη με το σκυλί που είχε μαζί της η Καλλιστώ στο δάσος και το οποίο μεταμορφώθηκε τελικά αντί του γιου της Αρκάδα σε αστερισμό, ή ίσως να ήταν το σκυλί της Άρτεμιδος που σκότωσε την Καλλιστώ. Η ονομασία αργότερα υιοθετήθηκε και από τους Ρωμαίους ως Cynosura, και διατηρήθηκε μέχρι και μετά την Αναγέννηση. Οι Ρωμαίοι χρησιμοποιούσαν και το όνομα Ursa Phoenicia, από το αρχαίο ελληνικό όνομα του Πολικού Αστέρα, «Φοινίκη». Η παράδοση κατά την οποία οι Άρκτοι ήταν οι Κρητικές τροφοί του βρέφους Δία, που στη συνέχεια υψώθηκαν στους ουρανούς για την αφοσίωση στο καθήκον τους, υιοθετείται από τον Μανίλιο στον στίχο του: 

«Η μικρή αρκούδα που κούνησε τον δυνατό Δία»

Μερικοί επιστήμονες σε αυτό το σημείο του χάρτη τοποθετούν τον αρχαίο αστερισμό των Αράβων, τη «Μάντρα» και αυτό γιατί οι Άραβες έδιναν και ονόματα στα επιμέρους αστέρια. Έτσι, οι β και γ ονομάζονταν «Ελ Φερκαντέν» δηλαδή «Τα δυο μοσχάρια» ή «Οι δυο αίγαγροι» και ο α ονομαζόταν «Ελ Ζεντί» δηλαδή «Ο Τράγος». Επίσης, ο β πρέπει να ήταν για αυτούς ο Πολικός, καθώς ονομαζόταν και «Κόκαμπ», δηλαδή «Πολικός» ή πιο σωστά, όπως ήταν ολόκληρο το όνομά του «Κόκαμπ ελ Σεμαλίν», δηλαδή «Το αστέρι του Βορρά». Ίσως κάπου εδώ, στο όνομα της Μάντρα, να βρίσκεται και το όνομα Stella Maris που ο Άγιος Ιερώνυμος, στο έργο του «Ονομαστικόν», έδινε στην Παρθένο Μαρία. Γενικά, οι λαοί της Ασίας είχαν διάφορα ονόματα για τη Μικρή Άρκτο και τους αστέρες της εκτός από τα ονόματα τα σχετικά με την Αρκούδα. Έτσι, οι Άραβες την ονόμαζαν και «Ψάρι» καθώς και «Τρύπα», οι Πέρσες έβλεπαν «Σπόρο ή Καρπό Χουρμαδιάς», ενώ οι Βαβυλώνιοι έβλεπαν «Λεοπάρδαλη», η οποία έμοιαζε με το «Τσακάλι του Σετ», όπως την ονόμαζαν οι Αιγύπτιοι και απεικονίζονταν στους ναούς του Ραμσή. Οι Κινέζοι αστρονόμοι ονόμαζαν τον Πολικό ως «Ο Μεγάλος Άρχοντας του Ουρανού» και δίπλα του έβλεπαν τον «Αυτοκρατορικό του θρόνο». Οι Ινδοί έβλεπαν εκεί, τον μεγάλο θεό τους «Ντρούβα».

Στη Βόρεια Ευρώπη, οι λαοί την ονόμαζαν «Η μικρή Άμαξα» εκτός από τους Φιλανδούς, που παραδόξως την ονόμαζαν κι αυτοί Μικρή Άρκτο σε αντίθεση με τους γείτονές τους. 

Τέλος, αξίζει να αναφερθεί άλλη μια φαντασιακή προσέγγιση του αστερισμού, τεκμήριο της οποίας είναι ένα μεσαιωνικό χειρόγραφο της Γερμανίας. Έχει το όνομα «Τραμοντάνα», δηλαδή «Ο αστέρας που είναι πέρα ή πάνω από το βουνό». Η προέλευση του ονόματος είναι άγνωστη, φέρνει όμως στο νου το μύθο «Του όρους του Βορρά», που ήταν η κατοικία των θεών των σκανδιναβικών μυθολογιών, γνωστότερο ως το Ουράνιο τόξο των Νορβηγών. Οι δοξασίες για την ύπαρξη ενός τέτοιου βουνού διατηρούνται στις μυθολογίες αυτές μέχρι το 17ο αιώνα μ.Χ. Η «Τραμοντάνα», δηλαδή η Μικρή Άρκτος, ήταν ο αστερισμός που ήταν πάνω από το βουνό αυτό. Τώρα, πώς πέρασε και έφτασε και στις λαϊκές δοξασίες της χώρας μας ως «Άστρο της Τραμουντάνας», είναι ένα πολύ σκοτεινό ερώτημα… Για να μην μιλήσουμε για την ονομασία «Άστρο της Κλαδευτήρας», που έβλεπαν κάποιοι αγρότες ελληνικής υπαίθρου.

Οι 7 πιο λαμπροί αστέρες του αστερισμού είναι οι κάτωθι:

• Ο α Μικράς Άρκτου είναι πολύ γνωστός ως ο Πολικός Αστέρας, και είναι ο φωτεινότερος του αστερισμού με φαινόμενο μέγεθος 2,02.
• Ο β Μικράς Άρκτου, ο δεύτερος σε φωτεινότητα, επίσης έχει ιδιαίτερο όνομα: Κοτσάμπ (Kochab).
• Ο γ είναι ο Φερκάντ (Pherkad).
• Ο δ είναι γνωστός και ως Γιλντούν (Yildun).
• Ο ε έχει φαινόμενο μέγεθος 4,23.
• Ο ζ με φαινόμενο μέγεθος 4,32 και ονομαζόταν στην Κίνα Kow Chin.
• Ο 5 Μικράς Άρκτου έχει φαινόμενο μέγεθος 4,25.


Αυτή ήταν αγαπητοί μου, η Μικρή Αρκούδα, που επιθυμεί σταθερά, ένα μόνο πράγμα: να μην πάψει να παίζει με τη μητέρα της, διότι τότε θα σημαίνει ότι έχει πια μεγαλώσει...

Υ.Γ.: Πληροφορίες αντλήθηκαν 1) από το βιβλίο του καθηγητή αστροφυσικής Χαρίτωνα Τομπουλίδη "Ουρανογραφία - Η Ιστορία των Αστερισμών" εκδ. Λιβάνη 1993, 2) από το διαδίκτυο, και 3) από ένα αφιέρωμα που είχε κάνει κάποτε η εφημερίδα "Καθημερινή".

Ουρανογραφία - Μάθημα 5o - Μεγάλη Άρκτος

Συνεχίζουμε με μια άλλη συστάδα από 7 αστέρια που βλέπουμε από όπου βρεθούμε και όπου σταθούμε. Είναι η Μεγάλη Άρκτος.

Μεγάλη Άρκτος

Είναι ο αστερισμός που τραβάει αμέσως την προσοχή των ματιών, είναι ο πιο πολυσυζητημένος και ο πιο πολυτραγουδισμένος αστερισμός. Και αυτά διότι είναι αειφανής από το βόρειο ημισφαίριο, έχει μεγάλη έκταση και οι αστέρες του έχουν μεγάλη λαμπρότητα. 

Σήμερα, εξαιτίας της μετάπτωσης των ισημεριών, ο αστερισμός της Μεγάλης Άρκτου μετατοπίστηκε νοτιότερα και έτσι υπάρχουν περιοχές στην Ελλάδα που δε βλέπουν ολόκληρο τον αστερισμό καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Στον ορίζοντα της Αθήνας για παράδειγμα, από τα επτά πιο λαμπερά αστέρια, μόνο τα έξι είναι αειφανή, καθώς το τελευταίο άστρο της ουράς της, δύει κάτω από τον ορίζοντα για λίγο χρονικό διάστημα. Έτσι ολόκληρος ο αστερισμός είναι αειφανής σε περιοχές με γεωγραφικό πλάτος μεγαλύτερο των 41ο (η Αθήνα έχει γεωγραφικό πλάτος περίπου 38ο) 

Ο Πτολεμαίος περιελάμβανε 27 αστέρια με γυμνό οφθαλμό, ορατά στον αστερισμό και ο Ίππαρχος 35. Σήμερα, πιστεύουμε ότι αποτελείται από 227 άστρα (2ου – 6ου μεγέθους). Παραθέτουμε τα πιο γνωστά από αυτά, τα οποία αν και είχαν διαφορετικά ονόματα σε πολλούς λαούς, έμειναν με τα αραβικά τους ονόματα, σε πολλούς χάρτες. 

• Ο α Μεγάλης Άρκτου, διπλός αστέρας, είναι γνωστός με το ιδιαίτερο όνομα Ντουμπέ (Dubhe), που στα αραβικά σημαίνει «η Αρκούδα», από όπου πήρε και το όνομά του όλος ο αστερισμός. 
• Ο β Μεγάλης Άρκτου είναι γνωστός ως Μεράκ (Merak). 
• Ο γ είναι ο Φέκντα (Phecda) ή Φαντ. 
• Ο δ είναι ο Μεγκρέζ (Megrez), που σημαίνει «η ουρά της Αρκούδας». 
• Ο ε είναι ο Αλιόθ (Alioth). 
• O ζ καταχωρείται σήμερα ως Μιζάρ (Mizar), που σημαίνει «ζώνη» ή «κορσές» και ο g είναι ο Αλκόρ (Alcor) και είναι πολύ κοντά στον Μιζάρ. Ο Αλκόρ στην αρχαιότητα χρησιμοποιείτο για να ελέγχουν οι αξιωματικοί αν οι στρατιώτες τους, έβλεπαν καλά, για αυτό ονομαζόταν επίσης και «Δοκιμή» καθώς όποιος τον διέκρινε σήμαινε ότι είχε πολύ καλή όραση. Επίσης το αστέρι αυτό θεωρείται ο αναβάτης ενός αλόγου που αντιπροσωπεύεται από τον Μιζάρ, για αυτό και ο Αλκόρ ονομάζεται επίσης και Ιππέας ή Ταχυδρόμος. Με μικρό τηλεσκόπιο και ο Μιζάρ και ο Αλκόρ, φαίνονται ότι είναι, ο καθένας τους, διπλός αστέρας. Έτσι, όλο το σύστημα, φασματοσκοπικά είναι ένα σύστημα δυο διπλών αστέρων. 
• Ο η, στην άκρη της ουράς, έχει το όνομα Αλκάιντ (Alcaid). 
• Ο θ, διπλός, έχει φαινόμενο μέγεθος 3,17. 
• Ο ι έχει το ιδιαίτερο όνομα Ταλιθά (Talitha). 
• Ο κ έχει φαινόμενο μέγεθος 3,60. 
• Οι λ και μ είναι οι Βόρειος Τάνια (Tania Borealis) και η Νότιος Τάνια (Tania Australis), αντιστοίχως. 
• Οι ν, ξ είναι οι Βόρειος Αλούλα (Alula Borealis) και η Νότιος Αλούλα (Alula Australis), αντιστοίχως. Ο ξ ήταν ο πρώτος αστέρας που χρησιμοποιήθηκε για να αποδείξει την παγκοσμιότητα του νόμου της έλξεως των σωμάτων, του Νιούτον. 
• O ο (όμικρον) έχει και το όνομα Μουσκίντα (Muscida).

Αξίζει σε αυτό το σημείο να αναφέρουμε το εξής: από φασματοσκοπικές μετρήσεις αποδείχτηκε ότι οι επτά πιο φωτεινοί αστέρες του σχηματισμού, δηλαδή οι α, β, γ, δ, ε, ζ και η, ανήκουν σε ένα φυσικώς υπάρχον σμήνος αστεριών. Δεν τυχαίνει δηλαδή απλώς, να είναι στην ίδια διεύθυνση στον ουρανό, αλλά ανήκουν σε φυσικό γκρουπάκι, το οποίο επιπροβαλλόμενο στο επίπεδο οπτικό μας πεδίο, δίνει την εικόνα που όλοι γνωρίζουμε.

Μάλιστα, μετρήσεις έδειξαν ότι οι αστέρες β, γ, δ, ε και ζ απομακρύνονται από τη Γη, ενώ οι άλλοι δυο, οι α και η, ότι πλησιάζουν τη Γη. 

Έτσι, η Μεγάλη Άρκτος, είχε στο παρελθόν ένα τελείως διαφορετικό σχήμα από αυτό που έχει σήμερα και θα έχει στο μέλλον ένα επίσης τελείως διαφορετικό σχήμα. 


Κατά τη μυθολογία, η Μεγάλη Άρκτος, είναι η νύφη Καλλιστώ, μονάκριβη κόρη του βασιλιά της Αρκαδίας, Λυκάοντα με τους πενήντα γιους. Ο Δίας την ερωτεύτηκε και έκανε μαζί της ένα γιο, τον Αρκάδα, γενάρχη των Αρκάδων. Η Ήρα όμως, ζήλεψε από αυτή την παράνομη σχέση και μεταμόρφωσε την πεντάμορφη Καλλιστώ σε αρκούδα. Η δύστυχη Καλλιστώ, ως αρκούδα, περιπλανιόταν χρόνια μέσα στα δάση της Αρκαδίας, ώσπου μια μέρα συνάντησε τον γιο της Αρκάδα, που παλικάρι πια, κυνηγούσε άγρια ζώα. Παρορμώμενη από τη μητρική της αγάπη έτρεξε κατά πάνω του για να τον αγκαλιάσει. Ο Αρκάς όμως, φοβήθηκε και πήγε να την σκοτώσει. Ο Δίας, βλέποντας ως πανταχού παρών τη σκηνή, συγκινήθηκε και για να γλιτώσει την Καλλιστώ από το θάνατο, την άρπαξε και μεταμόρφωσε τον Αρκάδα σε αρκούδα. Μόνο τότε το μικρό αρκουδάκι, αναγνώρισε τη μητέρα του και έτρεξε χαρούμενο να κυλιστεί στα πόδια της. Ο Δίας για να τους γλιτώσει από την οργή της Ήρας, έστειλε και τους δυο στον ουρανό και τους έκανε αστερισμούς, για να χαίρονται εκεί αιώνια τις νύχτες ο ένας μαζί με τον άλλον. Έτσι, η Καλλιστώ έγινε η Μεγάλη Άρκτος και ο Αρκάδας η Μικρή Άρκτος. Η ζήλια όμως της Ήρας, δεν σταμάτησε εδώ. Εξαιρετικά οργισμένη από αυτό που έκανε ο Δίας, έστειλε τη Θέτιδα να διατάξει τον Ωκεανό, που αντιπροσώπευε τότε τον Ουρανό, να μην επιτρέψει ποτέ στους αστερισμούς αυτούς να βρουν ξεκούραση στους κόλπους του. Απαγόρευσε λοιπόν, να ανατέλλουν και να δύουν, ώστε να μην λούζονται ποτέ στα υγρά βασίλεια του Ωκεανού και να μην ξεκουράζονται ποτέ. Με αυτόν τον τρόπο, έγιναν αειφανείς αστερισμοί. 

Σύμφωνα με μια άλλη άποψη, αυτή του Αράτου, οι δυο Άρκτοι, είναι οι νύμφες Ελίκη (Μεγάλη Άρκτος) και Κυνόσουρα (Μικρή Άρκτος). Η πρώτη, η Ελίκη, ίσως προήλθε από το ότι ελισσόταν και ελίσσεται συνεχώς γύρω από το Βόρειο Πόλο, 

ενώ η δεύτερη, η Μικρή Άρκτος, ίσως εκτός από τον Αρκάδα, να παριστάνει τον κύνα της Καλλιστώς ή της Αρτέμιδος και από αυτό πιθανόν να προέρχεται και η αρχαϊκή ονομασία της ως «Κυνός-ουρά». Κατ’ άλλους βέβαια, οι Άρκτοι παριστάνουν την Αδράστεια και την Ίδη, που έθρεψαν τον νεογέννητο Δία με το γάλα της Αμάλθειας και τον φρόντισαν κατά την παραμονή του στο Δικταίο Άντρο της Κρήτης. 

Παρ’ ότι δεν μοιάζει καθόλου με αρκούδα ο αστερισμός, είναι εντυπωσιακό το γεγονός πώς όλοι οι λαοί της Βορείου Αμερικής και της Ευρασίας, την ονομάζουν έτσι, πιθανότατα έχοντας μεγάλη σχέση με τη μετακίνηση των λαών από την Ασία στην Ευρώπη και μέσω του Βερίγγειου Πορθμού και της Αλάσκας, στη Βόρεια Αμερική. Πολλοί λαοί την ονόμαζαν επίσης Άμαξα, γιατί τα τέσσερα άστρα της αποτελούν το αμάξι και τους τροχούς του, ενώ τα άλλα τρία, το τιμόνι ή τα άλογα. 

Ο Όμηρος χωρίς να διασαφηνίζει ποια από τις δυο Άρκτους εννοεί, ή αν εννοεί και τις δυο, έγραφε στην Ιλιάδα του, χρησιμοποιώντας και τα δυο της ονόματα: 

«η Άρκτος που τήνε λένε και Άμαξα, μόνο αυτή δε χαίρεται λουτρό στον Ωκεανό ποτέ της» (Σ’ 487). 

Στους Βαβυλώνιους συναντάμε συχνά την ομάδα των επτά αστέρων με το όνομα «ΜΑΡ.ΖΙΝΤ.ΝΤΑ» δηλαδή, «Το φορτωμένο αμάξι», ενώ οι Ρωμαίοι την ονόμαζαν «Άροτρο» και τα 7 άστρα που την αποτελούν «Επτά Βόες». Από εκεί προέρχεται και το όνομα του γειτονικού αστερισμού του Βοώτη, δηλαδή του βοσκού των βοδιών. 

Εκτός αυτών έχει και πολλές άλλες λαϊκές ονομασίες. Έτσι στον Μεσαίωνα, ονομαζόταν Άμαξα του Δαβίδ για τους Ιρλανδούς και Κιβωτός του Νώε, ενώ ο Σίλλερ την ονομάζει Πλοιάριο του Αγίου Πέτρου. Επίσης ο λαός μας την αποκαλεί Αναποδοκάραβο, Κάραβο, Αλέτρι, Αλετροπόδι, Συμπεθεριό, Κλέφτη, Επτά Αδέλφια και Χορό των Επτά Παρθένων. Οι γερμανικοί λαοί από την άλλη μεριά, την έκαναν Άμαξα του Καρόλου, συνδεδεμένη με τον Καρλομάγνο. 

Η Άμαξα όμως έχει σχέση με το Αλέτρι και το όργωμα, όπως και με το αλεύρι και το ψωμί. Αναφέρεται πως στην Ελβετία, η Μεγάλη Άρκτος συνδεόταν με το ψωμί και την τιμή του ψωμιού. Συγκεκριμένα όταν η Μεγάλη Άρκτος ήταν χαμηλά στον ορίζοντα, το ψωμί είναι φτηνό, ενώ όταν ήταν ψηλά, ήταν ακριβό. Αυτό, όμως, αληθεύει αν αναλογιστούμε ότι το φθινόπωρο η Μεγάλη Άρκτος είναι χαμηλά στον ορίζοντα, εποχή που το σιτάρι είναι γινωμένο και το αλεύρι άφθονο και άρα το ψωμί φτηνό, ενώ όταν είναι ψηλά στον ορίζοντα, στο ζενίθ, τότε είναι καλοκαίρι και το σιτάρι ακόμα δεν έχει δέσει. 

Σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή, οι Άραβες, έβλεπαν στον αστερισμό, ένα φέρετρο πεθαμένης κοπέλας (τα 4 άστρα) και νεκρική συνοδεία από πίσω της (τα 3 άστρα). Κάτι ανάλογο εννοεί και ο Ιώβ, που ονομάζει τον αστερισμό «Μπανί νας» ή «Μπανάτας», δηλαδή κοπέλα, κορίτσι ή κοπέλες του φερέτρου. 

Αν θελήσουμε όμως να ακολουθήσουμε τη φαντασία ακόμα πιο τολμηρών ουρανογράφων, θα δούμε ότι οι αρχαίοι μας πρόγονοι έβλεπαν τις δυο αρκούδες ως τα δυο χέρια της θεάς Ρέας που γύριζαν τον ουράνιο θόλο ή ότι οι 7 αστέρες της Μεγάλης Άρκτου ήταν σαν τους 7 κύκνους που πετούσαν και έπαιρναν μαζί τους τον ουράνιο θόλο ή ότι οι 7 αστέρες ήταν οι 7 άγριοι κάπροι (για τους Συρίους) ή οι 7 αντιλόπες ή οι 7 ταύροι ή τα 7 βόδια για τους Ινδούς. Βλέπουμε λοιπόν, τον πλούτο των θρύλων που υφαίνεται γύρω από τον αστερισμό αυτό. Όσοι εξ αυτών σχετίζονται με την Αρκούδα, φαίνεται να ξεκίνησαν από τους Έλληνες, ενώ όσοι σχετίζονται με το Άροτρο και την Άμαξα, μάλλον προήλθαν από τους Βαβυλωνίους. Πολλοί πάντως -πεινασμένοι- σήμερα στη χώρα μας, βλέπουν στους κόλπους του αστερισμού, εντελώς πεζά και ψυχρά, μια κουτάλα να σχηματίζεται...

Τελειώνοντας, επειδή ο Ουρανός είναι η πραγματική φωλιά της Ποίησης, θα αναφερθούμε λίγο πιο εύθυμα στην εξήγηση που δίνει ο Άγγλος ποιητής Thomas Hood στο μαθητή του όταν εκείνος τον ρωτά γιατί η Αρκούδα να έχει τόσο μακριά ουρά, ζητώντας να εξηγηθεί αυτή η φαινομενικά ανατομική ανωμαλία: 

«Ο Δίας, καθώς φοβόταν να πλησιάσει κοντά στα δόντια της Αρκούδας, την έπιασε από την ουρά της και την τράβηξε ψηλά στον Ουρανό. Επειδή όμως αυτή ήταν πολύ βαριά και η απόσταση από τη Γη μέχρι τον Ουρανό πολύ μεγάλη, είναι πολύ πιθανόν η ουρά της να τραβήχτηκε. Άλλη εξήγηση δεν γνωρίζω».

Αυτή ήταν λοιπόν, αγαπητοί μου, η κυρά-Αρκούδα, που ταλανίζεται να γυρνά τα βράδια τους ουρανούς, επιφορτιζόμενη να εποπτεύει τα καμώματα των γήινων, και να καταγράφει ράμματα για τη γούνα τους...

Ουρανογραφίας συνέχεια!

Λοιπόν, είχαμε μείνει και λέγαμε για τον αστερισμό του Ταύρου, όπου και βρίσκεται η (Κοτο-)Πούλια με τα επτά παιδάκια της.

Αξίζει σε αυτό το σημείο να σημειώσουμε ότι η κυρα-Πούλια για πρώτη φορά -μέχρι σήμερα- φαίνεται να αποτυπώθηκε σε απτό ανθρώπινο υλικό (συγκεκριμένα σε έναν δίσκο), κάπου στα 1600 πΧ, κατά την εποχή του Χαλκού, στη Νέμπρα της Ανατολικής Γερμανίας. Νομίζω ότι αξίζει να θαυμάσουμε το σχέδιο και την οπτική εκείνων των πρώτων δημιουργών και με το νούμερο 7 κατά νου, ως ένα διαχρονικά μαγικό νούμερο ανά τους πολιτισμούς, να συνεχίσουμε τα διαστρικά μας μαθήματα...

Διάλειμμα!

Επειδή σε κάθε μάθημα, ο δάσκαλος οφείλει να κρίνει πότε είναι η καταλληλότερη στιγμή για διάλειμμα, προκειμένου να μην καεί ο εγκέφαλος από τις πολλές πληροφορίες με τις οποίες βομβαρδίζεται ο μαθητής, νομίζω είναι η καλύτερη στιγμή για το πρώτο μας διάλειμμα, ώστε να χαλαρώσει λίγο το μυαλό από την τρέλα του διαστήματος...

Το διάλειμμά μας, θα αναλωθεί σε 3 στιγμές και σκέψεις χαλάρωσης:

1. Διάβασα πρόσφατα κάτι ωραίο: "... αν οι πρωιμότερες μορφές κοινωνίας είναι φυσικές, φυσική είναι και η οργανωμένη κοινωνία, καθώς η φύση ενός πράγματος έγκειται στο σκοπό του..."

2. Διαπιστώνω με μεγάλο θαυμασμό -για ακόμα μια φορά- ότι η ελληνική γλώσσα είναι τόσο περίτεχνα σκαλισμένη, που μπορεί μέσα σε μια μόνο λέξη, να εσωκλείει ολόκληρο φιλοσοφικό ρεύμα. Αναφέρομαι στην πιο μοδάτη λέξη της τελευταίας 3ετίας, αυτήν της "κρίσης" = α) της νοητικής εκείνης ενέργειας που οδηγεί σε μια απόφαση ή επιλογή, αλλά και β) της όξυνσης ενός προβλήματος, καθώς και γ) της ταραχής. Αν διαβάσουμε και τις τρεις ερμηνείες μαζί και τις βάλουμε σε μια πρόταση, θα μπορούσαμε να πούμε συνοπτικά και συμπυκνωμένα, ότι αν κάποιος δεν χρησιμοποιεί τη νοητική του ενέργεια για να λαμβάνει τις αποφάσεις του, τότε οδηγείται αναπόφευκτα σε όξυνση προβλημάτων και τελικά σε καθημερινή ταραχή της υγείας του, της προσωπικότητάς του, της ύπαρξής του ολόκληρης. Αυτό, θα μπορούσε να είναι μια απλή διατύπωση του ρεύματος του Διαφωτισμού, του σημαντικότερου κατά την άποψή μου φιλοσοφικού ρεύματος που ήρθε στο φως της ανθρώπινης διανόησης. Άρα, εξαρτάται από εμάς τι είδους κρίση θέλουμε να έχουμε. Και αν κάποιος φαίνεται σαν να μας κοιτά από τη γωνία και να γελά μαζί μας, με τα παθήματά μας, είναι γιατί δεν βλέπουμε όλο το φάσμα της εννοιολόγησης της "κρίσης". Διαλέξτε λοιπόν, αγαπητοί μου τι κρίση θέλετε να έχετε, και με ποιον τρόπο θέλετε να βλέπετε τον κόσμο...

3. Χάζεψα πρόσφατα τον τρόπο που κάποιοι συνάνθρωποί μου, βλέπουν τον κόσμο. Και έπαθα πλάκα... Και αναφώνησα: ο άνθρωπος είναι ασταμάτητος. Το θέμα είναι όμως, προς τα πού θέλει να βαδίσει και παρέα με ποιόν...


Τέρμα το διάλειμμα όμως, τα κεφάλια μέσα ή μάλλον, ψηλά! Πίσω στον ουρανό μας!