Μη μου τους κύκλους (της ζωής μου) τάραττε!

 

Ένα μικρό οδοιπορικό στην αγαπημένη μου Μυτιλήνη και μου προσέφερε τόση συμπυκνωμένη πνευματική τροφή σε τόσες λίγες μέρες...

Τι σχέση έχουν ο Ηράκλειτος, ο Σοφοκλής, ο Αρχιμήδης, ο Θεόφιλος Χατζημιχαήλ, ο Ελύτης, ο Ιγνάτιος Ουγγροβλαχίας, ο Πατριάρχης Ε' και ο Ρήγας Φερραίος...; Όλοι πέρασαν από μπροστά μου αυτές τις λίγες μέρες καθώς περιπλανιόμουν, παρατηρούσα και συζητούσα στους δρόμους της Μυτιλήνης. Ήταν εδώ που πρωτοάναψε τη σπίθα ενός νέου κόσμου συμπαντικού (και σημαντικού) για μένα πριν πολλά χρόνια...

Ξεκινούμε:

Εξηγεί ο Σωκράτης στον Ερμογένη: «Λέει ο Ηράκλειτος, ξέρεις, ότι όλα κινούνται και τίποτε δεν μένει ακίνητο και παρομοιάζει τα όντα με τη ροή ενός ποταμού λέγοντας: ‘δεν μπορεί να μπεις δυο φορές στο ίδιο ποτάμι’» Πλάτων, Κρατύλος, 402a (Α6)

Το ίδιο μαρτυρείται και από τον Πλούταρχο: «Δεν μπορεί να μπει κανείς δυο φορές στο ίδιο ποτάμι, όπως λέει ο Ηράκλειτος, ούτε να κρατήσεις μια θνητή ουσία σε μια μόνιμη κατάσταση» Πλούταρχος, De E apud Delphos, 392b (Β91)

Αυτό ακριβώς βίωσα εδώ ετούτες τις μέρες που πάτησα και  έβαλα το πόδι μου' ξανά στο ίδιο ανθρώπινο ποτάμι μετά από περίπου 14 χρόνια. Είδα τους ίδιους ανθρώπους αλλαγμένους, βουνά που λύγισαν, κορμιά που έπεσαν, χαμόγελα που στράβωσαν, πρόσωπα που ρυτίδιασαν. Η αλμύρα της ζωής; Το αναπόφευκτο του χρόνου; Κάποτε, αναλογίζομαι, ήταν όλα τόσο έντονα, τώρα είναι κάπως αποστασιοποιημένα... Τα πάντα ρει...

Κάνω μια βόλτα στον Άγιο Θεράποντα και πέφτω πάνω στον τάφο του Ιγνάτιου Ουγγροβλαχίας, που στη συλλογική μνήμη έχει λάβει υψηλές θέσεις ήρωα και πρωτοστάτη. Ήταν όμως έτσι...; Υπάρχουν πηγές αρκετές που δημιουργούν μια κάποια άλλη εικόνα... Τα τελευταία χρόνια με απασχολεί έντονα η ιστορία του 1821... (Δεν ήξερα παρεμπιπτόντως ότι οι γονείς του Ιγνατίου ήταν Λακεδαιμόνιοι που ταξίδεψαν στη Μυτιλήνη και εκεί γεννήθηκε ο Ιγνάτιος...).

Και ενώ η μια επιγραφή αναφέρει για τη "σπουδαία" προσπάθεια του Ιγνατίου να απελευθερωθεί ο ελληνικός λαός και να εκδιώξει τους Τούρκους, μια επιγραφή 2 μέτρα μακριά από την πρώτη, γραμμένη στα τούρκικα, γράφει:

«Αδέλφια μου, παρακαλώ σταματήστε εδώ. Η παραμονή σας στον ναό να είναι ήσυχη και με σεβασμό. Ευχαριστούμε.»

Ο λόγος είναι ότι τη Μυτιλήνη εδώ και λίγα χρόνια την επισκέπτονται πάρα πολλοί Τούρκοι καθώς απ' ό,τι έμαθα λόγω καθαρά οικονομικών παραγόντων (υψηλός πληθωρισμός στα απέναντι παράλια της Τουρκίας) συμφέρει τα αδέλφια μας να έρθουν να ψωνίσουν και να κάνουν διακοπές στη Μυτιλήνη παρά στα Μοσχονήσια... Τώρα, πώς γίνεται να συνυπάρχουν αυτοί που υποτίθεται ότι έδιωξαν τους Τούρκους κάποτε (πρώτη κοροϊδία), μαζί με τους σύγχρονους Τούρκους που επισκέπτονατι το χώρο για διακοπές και εισέρχονται στο χώρο της εκκλησίας (τους θέλουμε να ανάβουν κανένα κεράκι και να αφήνουν τον οβολό τους που έχει τον Κεμάλ ως πρόσοψη, αλλά δεν τους θέλουμε να κάνουν φασαρία, δεύτερη κοροϊδία...).

Αυτή η συνύπαρξη των δυο επιγραφών μου θύμισε μια άλλη περίεργη συνύπαρξη, έξω από το Εθνικό και Καποδιστριακό Παν/μιο Αθηνών όπου το άγαλμα του Πατριάρχη Ε' είναι αιωνίως δίπλα από το άγαλμα του Ρήγα Φερραίου στου οποίου τις νέες ιδέες τότε είχε εναντιωθεί ως αντίθετες του δόγματος των ελληνορθοδόξων ("…τοις δόγμασι της ορθοδόξου ημών πίστεως εναντιούμενον...").

Τελικά, μια άλλη επιγραφή, αυτή τη φορά έξω από το Δημοτικό Θέατρο Μυτιλήνης, θα μου δώσει την κατεύθυνση σκέψης ώστε να συνδυάσω όλα αυτά καθώς και τις δυο πιο βαρυσήμαντες λέξεις στη ζωή μου, αυτές του χρόνου και του φωτός...  Πρόκειται για μια ρύση μάλλον του Σοφοκλή:

"Πάντα εκκαλύπτων ο χρόνος εις το φως άγει."

Ο χρόνος αποκαλύπτει τα πάντα και τα φέρνει στο φως.

Και εδώ φυσικά, ο χρόνος και το φως μας μεταφέρουν σε ένα άλλο τεράστιο και μεγάλο ζεύγος εννοιών που είναι φυσικά η Ιστορία και η Αλήθεια, ή αν τα συνδυάσουμε μαζί είναι η Ιστορική Αλήθεια... Την καλύτερη νομίζω ερμηνεία της Ιστορίας την έχει δώσει ένας λαϊκός θρύλος, αριστερόχειρας λαϊκός ζωγράφος που πέθανε από χαλασμένο φαγητό με τον οποίο τον πλήρωσε ένας πλούσιος στον οποίο παρείσχε τις ζωγραφικές του υπηρεσίες στη Μυτιλήνη και δεν είναι άλλος από τον Θεόφιλο Χατζημιχαήλ. Είχε πει λοιπόν: 

"Δεν ξέρω την ιστορία όπως οι δάσκαλοι από τα βιβλία. 

Την ξέρω όπως την λέει ο τόπος και τα τραγούδια του. 

Η ιστορία είναι άνεμος που την καταλαβαίνεις όταν την ανασαίνεις".

Και εδώ αποκαλύπτεται η μεγάλη αλήθεια για την Αλήθεια ή μπορεί και το μεγάλο ψέμα για την Αλήθεια... Συζητήσεις σχετικά με την Αλήθεια και τις προσεγγίσεις της με μια σπουδαία φίλη, την Καλλιόπη στον κήπο, δίπλα στο Δημοτικό Θέατρο... Πόσο μου έλλειψαν αυτές οι ανθρωπολογικο-κοινωνικο-οικονομικές συζητήσεις...

Για να πάω λίγο πιο πέρα και να δω σε γιγάντα γκράφιτι τον ίδιο τον Θεόφιλο

μαζί με τον άλλο σπουδαίο του νησιού, τον Ελύτη... ο ένας απένταντι από τον άλλο, σε μια μια αιώνια πλέον συζήτηση και συνύπαρξη σε ένα στενό της Μυτιλήνης, όπως στενό είναι και το πέρασμα της Ηθικής βάσει αυτών που λέγαμε με τη φίλη Καλλιόπη...

Ο Ελύτης τα είπε όλα ως προς τη φύση, τη σύνθεση και την αποσύνθεση της Ελλάδας...

Για να προχωρήσω λίγο ακόμα πιο πέρα και να δω δυο ακόμα συνθέσεις νέων Θεόφιλων του δρόμου, που όπως εκείνος ζωγράφιζε σε τοίχους πριν 100 χρόνια, έτσι και αυτοί οι νέοι ζωγράφοι του δρόμου, προσπαθούν να αφήσουν το δικό τους μήνυμα...

(τι είναι αυτό που σε ανθίζει ρωτούσε κάποτε ένας φίλος από τα Γρεβενά... 

αξίζει να ψαχτείτε για να απαντήσετε)

(και εκείνες οι αναμνήσεις από παιχνίδια στην αλάνα και στους χωματόδρομους...

άραγε θα τα ξαναζήσουμε...;)

Κλείνοντας, συχνά νιώθω ανάμεσα σε τόσο πόλεμο και πολεμική που μας περιβάλει σήμαρα, όπως ο Αρχιμήδης, που ίσως είχε βρει το νόημα της πραγματικής ζωής...

Κατά την άλωση των Συρακουσών το 212 π.Χ., αφοσιωμένος σε ένα γεωμετρικό πρόβλημα, αρνήθηκε να υπακούσει σε Ρωμαίο στρατιώτη που τον διέταξε να τον ακολουθήσει. Του είπε τη διάσημη φράση «Μὴ μου τοὺς κύκλους τάραττε» (στα λατινικά: Noli turbare circulos meos), προτού σκοτωθεί. Αφοσιωμένος στα σχήματα που έφτιαχνε στην άμμο και στο πρόβλημα που είχε να επιλύσει, όλα τα άλλα τριγύρω του, φαίνονταν ασήμαντα... και πράγματι ήταν!

Το ίδιο σκέφτομαι και λέω και εγώ πολλές φορές σε όλους εκείνους τους τοξικούς ανθρώπους:

Μη μου τους κύκλους της ζωής μου, τάραττε!

Μυτ