Which one points to the necessary life decisions...



Αναδημοσίευση από το περιοδικό The Lancet (Vol 374 October 17, 2009), για να τονιστεί όχι τόσο ότι ο Ιπποκράτης ήταν ο πατέρας της Ιατρικής, αλλά και της Ιατρικής Ανθρωπολογίας... Ο ιατρός οφείλει να αποτελεί την γέφυρα μεταξύ πάθησης και παθόντος, να εξηγεί την πρώτη στον δεύτερο με λόγια απλά και κατανοητά και να προσπαθεί να παλέψει την πρώτη εκ μέρους του δεύτερου. Δυστυχώς, δεν είναι όμως πάντα έτσι.

Ευχαριστώ τον διευθυντή της κλινικής μου, που με έκανε κοινωνό αυτού του άρθρου.



"The art of medicine

Hippocrates and informed consent

Western medicine’s roots are in Ancient Greece where Hippocrates and his followers created an empirical medicine grounded in ethical promises. Most physicians are familiar with the Hippocratic Oath but they are less familiar with the remarkable medical texts of that era. Many modern medical ethicists, however, view the Greek physician–patient relationship as paternalistic, in which the physician concealed diagnostic or prognostic information from the patient. As Robert Veatch put it: “The old Hippocratic ethic saw the patient as a weak, debilitated, childlike victim, incapable of functioning as a real moral agent…The Hippocratic ethic is dead.” If Veatch is correct, a moral chasm separates modern medical ethics from ancient Greece. Such critics often cite Decorum as proving Greek paternalism. This work, however, portrays a more patrician physician than is depicted in the medical literature of The Oath’s time and scholars have also suggested that it dates to the early Christian era and that the text of Decorum is badly corrupted. To understand the ethics of the Oath, one must instead focus on works of the Cos school around 400 BC when Hippocrates was alive or in living memory. This Hippocratic canon includes theoretical works (eg, On Ancient Medicine and The Sacred Disease), clinical texts (eg, Aphorisms, Epidemics, and On Wounds in the Head), and ethical works (eg, The Oath). Collectively these books discuss minutiae from how to light a clinic or trim one’s fingernails before surgery to diseases, treatments, and case reports. The clinical texts illuminate the ethics of medicine.

Socially, the image of physicians haughtily dictating orders to Greek freemen seems at odds with the egalitarianism of Greek culture. Plato, writing soon after The Oath was written, discussed the voluntary and informed relationship between physicians and patients. The medical treatises of The Oath’s time depict an attractive model for physician–patient communication and securing consent. The first of the Aphorisms pointedly says: “The physician must be ready, not only to do his duty himself, but also to secure the cooperation of the patient.” Did Greek physicians secure the patient’s cooperation by coercion, deception, or persuasion?

The physician–patient conversation began with listening. Skill in listening was not taken to be self-evident. A gynecological treatise instructed physicians on how to listen to women: “You cannot disregard what women say about childbearing for they are talking about what they know and are always inquiring about…It is the women who make the judgments and who award the prize” (On the Seventh Month Child 4.1). The aim of listening was to discern a syndrome, the recognition of which was the basis for treatment because the underlying pathophysiology was entirely unknown. The discovery of germs, genes, and hormones lay in the distant future. It is difficult to recognize a syndrome. Many different diseases have fever, muscle aches, fatigue, and shortness of breath on exertion. To complicate matters further, the same disease will manifest itself and progress differently in different people. One person may die of pneumonia while another lives. The author of Prognosis despaired of naming diseases at all, “There is no point in seeking the name of any disease [for all] may be recognized by the same signs.”

To find a syndrome, Greek physicians undertook detailed histories and examinations. They noted the location and climate, age, sex, habits, household, and diet. They recorded rationality, mood, sleep, and dreams. Symptoms were carefully recorded, including appetite, thirst, nausea, the location and severity of pain, chills, coughs, sneezes, shivers, belching, flatulence, rigors, convulsions, nosebleeds, changes in menstruation, or failing vision or hearing. The physical examination paid attention to fever, patterns of breathing, paralysis, the color of the extremities, anatomy, and pain on palpation. Stools, urine, sputum, and vomit were described. Even such a comprehensive evaluation was insufficient without one additional observation: the course of a disease over time. Physicians observed the periodicity and trajectory of disease. The time it took for assessment posed a problem for the conversation with the patient. When, if ever, should the patient be told the prognosis? It is easy to misinterpret the Greek advice to take time to observe the course of an illness as implying that the physician should conceal or withhold a prognosis.

Statements like “In the case of acute diseases, to predict either death or recovery is not quite safe (or not at all safe)” (Aphorisms II:xix), or “[It] is not safe to make an advance statement before the disease is settled” (Prorrhetic II:3) do not endorse a paternalistic silence. The commendation to observe the course of illness commends a prudent accuracy similar to the way a modern physician waits for biopsy or scan results before telling a patient the nature of a cancer. As the author of Prorrhetic II cautions, prognosis, “is indeed possible [but]…I advise you to be as cautious as possible… When you are successful in making a prediction you will be admired by the patient you are tending, but when you go wrong you will not only be subject to hatred, but perhaps even be thought mad.”

The disclosure of the prognosis to a patient and to the patient’s family benefited both patient and physician. Affections recommends telling patients what medicine can offer: “Any man who is intelligent must, on considering that health is of the utmost value to human beings, have the personal understanding necessary to help himself in diseases and be able to understand and to judge what physicians say and what they administer to his body, being versed in each of these matters to a degree reasonable for a layman.” This admonition to speak plainly is repeatedly emphasized, for example, in On Ancient Medicine: “if anyone departs from what is popular knowledge and does not make himself intelligible to his audience, he is not being practical”. Forthright speech is also recommended when the treatment plan is not followed. As Prorrhetic II puts it, “the physician should indicate whatever is abnormal; for evils that arise as a result of non-compliance will be revealed as such, since the shortness of breath and the rest of the symptoms will cease on the following day, if they arose only because of a dietary mistake”.

Finally, open disclosure of prognosis directly benefited the physician’s business: “[If a physician] is able to tell his patients…not only about their past and present symptoms, but also tell them what is going to happen as well as to fill in the details they have omitted, he will increase his reputation…and people will have no qualms in putting themselves under his care“ (Prognosis 1). The Greek physicians strongly believed that bad news, like good, should be disclosed. For example, the author of Diseases I says that it is “incorrect to say that a disease is different from what it really is, to say that a major disease is minor, or to say that a minor disease is major; not to tell a patient that is going to survive that he will survive, not to tell a patient about to die that he will die…[or not] to say that what cannot be cured will be cured.” The author of On Head Wounds has similar advice: “When a patient is likely to die from his head wounds and cannot recover his health or be saved, it is by means of the following signs, then you must make the diagnosis that he is going to die and predict what is going to be.”

Some Greek scholars argue that good and bad prognoses were to be disclosed because medical prognostication was a secular analogue of divination in which favorable and unfavorable prophecies were made. What follows is an example of the entire sequence description, diagnosis, and disclosure of a syndrome we call tetanus. Here is the syndromic description: “If in a person suffering from a fever, the neck be suddenly twisted round and swallowing becomes almost impossible though there is no swelling, then he will die” (Aphorisms VII:59a). Here is the diagnosis and disclosure: “The commander of the large ship: the anchor crushed his forefinger, the bone below it on the right hand. Inflammation developed, gangrene…Part of the finger fell away…After that, problems with the tongue, he said he could not articulate anything. Prediction made that opisthonis [the lethal climax of tetanus] would come. His jaws became fixed together, then it went to the neck, on the third day he was entirely convulsed backward, with sweating. On the sixth day after the prediction, he died” (Epidemics 5:74).

It seems that European doctors forgot and only recently rediscovered what our Greek ancestors knew. The doctor– patient relationship rests on honesty. Patients trust a doctor who accurately tells them how their disease will unfold and what treatment will and will not do for them. The family and friends of that Greek ship commander knew that it was time to gather. It is thought provoking to consider that the replacement of syndromes with pathophysiology based diagnoses may have displaced the sharing of honest prognoses. Consider the difference between these two ways of disclosing the same illness. “You have a Glioblastoma, grade IV. We have some new therapies”. Or “You have a condition that is painlessly progressive and without fever destroying your ability to see and move. Seizures sometimes happen to people who have this. It progresses over a few seasons. Our treatments have little effect.” Although the distinction is between the pathophysiology and syndromic disclosure, it is easy to see which approach obfuscates and which—grounded in the patient’s experience of the syndrome—communicates. It is easy to see which one more directly points the patient to the necessary life decisions. It is easy to see which one anticipates the need for trust as the disease unfolds as it will."



Ο δρόμος για τον παράδεισο είναι μέσω... ονείρων!




Αφιερωμένο σε ένα γοργονίσιο πλάσμα, που τι και αν του έκοψαν τα πιο πρώιμα, ολόφρεσκα και δροσερά του όνειρα, αυτό επιθυμεί και δύναται να φυτεύει και άλλα... Αυτή είναι η μαγεία των ονείρων: ότι σε οδηγούν ευθύς αμέσως στον Παράδεισο!

"Coldplay - Paradise"





When she was just a girl
She expected the world
But it flew away from her reach so
She ran away in her sleep
and dreamed of
Para-para-paradise, Para-para-paradise, Para-para-paradise
Every time she closed her eyes

When she was just a girl
She expected the world
But it flew away from her reach
and the bullets catch in her teeth
Life goes on, it gets so heavy
The wheel breaks the butterfly
Every tear a waterfall
In the night the stormy night she'll close her eyes
In the night the stormy night away she'd fly

and dreams of
Para-para-paradise
Para-para-paradise
Para-para-paradise

Oh oh oh oh oh oh-oh-oh
She'd dream of
Para-para-paradise
Para-para-paradise
Para-para-paradise
Oh oh oh oh oh oh-oh-oh-oh

lalalalalalalalalalala
And so lying underneath those stormy skies
She'd say, "oh, ohohohoh I know the sun must set to rise"

This could be
Para-para-paradise
Para-para-paradise
Para-para-paradise
Oh oh oh oh oh oh-oh-oh
This could be
Para-para-paradise
Para-para-paradise
This could be
Para-para-paradise
Oh oh oh oh oh oh-oh-oh-oh



Σήμερα και Χτες - Συμπέρασμα!



Τελικά κάθομαι και αναλογίζομαι ποιο είναι το συμπέρασμα από τη σχέση του σήμερα και του χτες. Και προσθέτοντας και διαιρώντας τα δια του 2, βγάζω το τελικό μέσο όρο.

Η ευδαιμονία αγαπητοί μου, κρύβεται μάλλον κάπου στη μέση. Εκεί, που αναλογίζεσαι τα παλιά σου λάθη και πάθη, εκεί που έχει μειωθεί το μεγάλο φούντωμα της φλόγας-ενθουσιασμού που σε καίει, εκεί που πλέον οι σπίθες σιγοκαίνε, λαμπυρίζοντας τρεμουλιαστά στο σύμπαν σαν ένα ακόμα άστρο της άγνωστής μας γειτονιάς.

Στο μέσον της διαδρομής, μπορούμε να δούμε και πίσω και εμπρός. Μπορούμε να ανασκοπήσουμε το παρελθόν και να ονειρευτούμε το μέλλον. Κουβαλάμε εμπειρίες και εφόδια στο δισάκι μας, μα έχουμε αφήσει χώρο και για άλλα τέτοια πολύτιμα...

Στην ηλικία των 50, στο 50%, στο μέσον γενικότερα, είναι που η ίδια η φύση κατανέμει με βάση την καμπύλη του Gauss, τα περισσότερα φαινόμενα σε τούτη την πλάση.

Παν μέτρον άριστον, είπαν κάποτε κάποιοι. Φαίνεται να είχαν δίκιο.


Σήμερα και Χτες - Νο4 και τέλος!



Και επειδή πάντα το σήμερα θα μπλέκεται με το χτες, σαν να ήταν το χτες σήμερα..., χωρίς να μπορούμε να προσδιορίσουμε ποιο προηγείται ποιανού στον άξονα του χρόνου και χωρίς να ξέρουμε αν κάποιος μας κάνει πλάκα ή όχι ή αν πρέπει να περιμένουμε για να το μάθουμε μέχρι του χρόνου..., ρίξτε μια διασκεδαστική ματιά στο παρακάτω site, που μας λέει τι μπορεί να ήμασταν στην προηγούμενη ζωή μας.

Και εγώ αρχικά το δοκίμασα με διάθεση διασκέδασης, αλλά το γέλιο μού κόπηκε όταν διάβασα τη διάγνωση... Ιδού:

Στην προηγούμενη ζωή σου, ήσουν άντρας.
Γεννήθηκες στην περιοχή που σήμερα ονομάζεται Ανατολική Αυστραλία περίπου το 1375.
Το επάγγελμα σου ήταν ιεροκήρυκας, εκδότης, γραφέας αρχαίων κειμένων.
--------------------------------------------------------------------------------
Σύντομο ψυχολογικό προφίλ στην προηγούμενη ζωή σου:
Ντροπαλό, συγκρατημένο, σιωπηλό άτομο. Είχατε δημιουργικά ταλέντα, αλλά περιμένατε μέχρι την τωρινή σας ζωή για να τα εκφράσετε. Μερικές φορές το περιβάλλον σας, σας αντιμετώπιζε παράξενα.
--------------------------------------------------------------------------------
Το δίδαγμα που η τελευταία προηγούμενη ζωή σου φέρνει στην παρούσα ζωή σου:
Πάντα ένιωθες πως είχες διαφορετικές αντιλήψεις για τον κόσμο από ότι είχαν οι άλλοι άνθρωποι. Το δίδαγμα σου είναι να εμπιστεύεσαι σ' αυτή τη ζωή το ένστικτο σου, σαν τον καλύτερο οδηγό.



Έμεινα άφωνος... Και ψάχνοντας το τι γινόταν περίπου στον χώρο της Ανατολικής Αυστραλίας γύρω στο 1350 μ.Χ., κατέληξα ότι ήμουν ένας ένδοξος Μαορί!



Σήμερα και Σήμερα!



Και μιας και πιάσαμε την τεχνολογία και τα προτερήματά της, ας δούμε δυο άρθρα που δημοσιεύονται πλάι πλάι στην ίδια -τεράστιας εμβέλειας- διεθνή εφημερίδα, μήπως και καταλάβουμε τι γίνεται σήμερα στον κόσμο μας. Αν υπάρχουν διαφορές λοιπόν στο σήμερα και στο σήμερα, φανταστείτε τι χωρίζει το σήμερα από το χτες...


Α! Για σταθείτε όμως! Κάτι κοινό βρίσκω με το σήμερα και το χτες! Η μειοψηφία γευόταν τα περισσότερα και πιο πλούσια αγαθά σε τούτον τον κόσμο, ενώ η πλειοψηφία, υπόδουλη, έτρεχε να επιβιώσει στη δική της πολυβασανισμένη καθημερινότητα... Ή μήπως κάνω λάθος;




Σήμερα και Χτες - συνέχεια Νο3



Τέλος, να πω ότι μέχρι πρότινος δεν είχα ιδέα από Smartphones, και μάλιστα ίσως ήμουν και λίγο αντίθετος. Σήμερα έχω γίνει και εγώ, χάρη σε ένα δώρο από έναν καλό φίλο, ένας από εκείνους που βλέπετε να χαϊδεύουν με περισσή κομπορρημοσύνη ένα άψυχο, στέρεο και ψυχρό πραγματάκι, που όμως χωρά μέσα του, χωρίς υπερβολή, όλον τον -σημερινό και καθημερινό- κόσμο... Σήμερα, είμαι και εγώ ένας από αυτούς που έχουν iPhone4 !

Πώς αλλάζουμε έτσι βρε παιδί μου;;


Σήμερα και Χτες - συνέχεια Νο2


Το σήμερα και το χτες πάντως, υπάρχουν εκεί, στα ίδια μέρη, αποδεικνύοντας ότι δεν αλλάζουν αυτά, αλλά ο παρατηρητής τους. Ο χρόνος είναι κάτι που αφορά τον παρατηρητή και όχι τα ίδια τα φαινόμενα αφ’ εαυτού. Νομίζω αυτό είπε και ο Αϊνστάιν.

Συνεπώς η οπτική, όπως λοιπόν και ο χρόνος, είναι καθαρά κάτι που αφορά τον καθένα μας ξεχωριστά, και μάλιστα μας χαρακτηρίζει και μας προσδιορίζει.





Σήμερα και Χτες - συνέχεια Νο1



Και μιας και κάναμε μια μικρή νύξη στην προηγούμενη ανάρτηση για το κακό και το καλό παράδειγμα του συστήματος υγείας, για το πώς περνάνε οι ειδικευόμενοι ανά τις δεκαετίες και τους αιώνες, ας ρίξουμε μια ματιά τι γίνεται πέρα από τον Ατλαντικό, μέσα από ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε πρόπερσι σε ένα διεθνούς εμβέλειας ιατρικό περιοδικό:





Διαπιστώσεις:

1) Αν κάτι έχει γεννήσει το άγχος του "stopwatch", είναι οι ρυθμοί της ευρύτερης κοινωνίας μας και όχι ότι οι νέοι ειδικευόμενοι σε σχέση με τους παλαιότερους. Και αυτό ισχύει και στις δυο πλευρές του Ατλαντικού, σε Ευρώπη και Αμερική. Αν κάτι έχει γεννήσει μεγαλύτερη ανάγκη για ξεκούραση, για ανάπαυση, για προσωπικό χρόνο, είναι ακριβώς αυτή η παραβίαση της προσωπικής ζωής με την κάθε λογής τεχνολογική εφεύρεση - υπόσχεση για πιο άνετη και γρήγορη ζωή. Πλέον ο άνθρωπος, όταν κοιτά το ρολόι και θέλει να φύγει, είναι γιατί θέλει να ξεφύγει από τους τόσο έντονους ρυθμούς. Θέλει τον προσωπικό του χώρο και χρόνο. Χώρο και χρόνο που θα τον μοιράζεται με όποιους και όσο θέλει αυτός και που κανείς δεν θα διακόπτει. Η προσπάθεια φυγής από τη δουλειά, είναι προσπάθεια προάσπισης της προσωπικής ζωής που απειλείται σήμερα πανταχόθεν, και κατ' επέκταση της προσωπικής οντότητας, δηλαδή της προσωπικ-ότητας μας, αν συνδυάσουμε τις δυο λέξεις. Θα μου πείτε βέβαια, μα και παλαιότερα οι ειδικευόμενοι ιατροί δεν είχαν τρέξιμο και μάλιστα πολύ πιο έντονο και πιο απεχθές, δυσβάστασχτο και κουραστικό; Θα σας απαντήσω, ναι! Μα το παιχνίδι παιζόταν στο αντιστάθισμα... Σε όλα αυτά που είχαν δηλαδή να κάνουν, όταν ήταν εκτός νοσοκομείου, στους όμορφους περιπάτους, στις όμορφες εικόνες που τους περιτριγύριζαν, στην λιγότερο αγχωμένη και υστερική κοινωνία. Για να το πω αλλιώς. Ίσως είχαν λιγότερο χρόνο ελεύθερο, αλλά αυτός που είχαν ήταν τόσο δραστικός στην ψυχολογία τους, που τους επέτρεπε να προχωρήσουν. Και να το πω και ξαναλλιώς. Το φάρμακο που χορηγούσαν στην ψυχή τους για να παραμένει ισορροπημένη, ήταν πιο ισχυρό, συγκριτικά με αυτά που έχουμε εμείς σήμερα, σε όσο αυξημένη δόση και αν τα παίρνουμε. Άρα, μια σταγόνα νέκταρ, ίσως υπερισχύει μια κανάτα ενός άγευστου και ξενερωμένου υγρού.

2) Οι συνάδερφοι ειδικευόμενοι εξ Αμερικής, μπορεί να δουλεύουν 80 ώρες την εβδομάδα, αλλά δεν ασχολούνται με πράγματα διαδικαστικά και μη ιατρικά. Δεν εξαντλούν τον χρόνο τους, στο να βρίσκουν τον τραυματιοφορέα ή τον σεκιουριτά ή να προσπαθούν να πιάσουν το τηλεφωνικό κέντρο του νοσοκομείου για να καλέσουν στο κινητό έναν επιμελητή τους που πιθανότατα είναι στην οικία του και κοιμάται... Επίσης δεν παίζουν το ρόλο του GPS για να εξηγήσουν στον κάθε παππού, πού στο διάλο είναι η γραμματεία για να σφραγίσουν και το άσπρο και το ροζ χαρτί και να μας φέρουν εμάς το ροζ ενώ να κρατήσουν αυτοί το άσπρο, ε... λάθος, να μας φέρουν το άσπρο σε μας και να κρατήσουν το ροζ για το ταμείο τους...


Συμπέρασμα: οι νέοι δεν αρνούνται να δουλεύουν. Αλλά επιθυμούν να δουλεύουν αξιοπρεπώς, σε συνθήκες που θα σέβονται την προσωπικότητά τους, και θα τους επιτρέπουν να χαϊδέψουν έναν παππού ή μια γιαγιά, και όχι να τους κοιτούν με μισό μάτι που ήρθαν να εξεταστούν λίγο πριν ο εφημερεύον ιατρός καταρρεύσει μέσα στα επείγοντα ή λίγο πριν αλλάξει η βάρδια των νοσοκόμων (για τους οποίους ισχύει και παραϊσχύει και μάλιστα με περισσή άνεση το "stopwatch", με αποτέλεσμα να παραλύουν όλα στο ΤΕΠ μέχρι να γίνει η μισάωρη αλλαγή βάρδιας!).


Σήμερα τα Φώτα. Χτες...;



Παραθέτω τις σκέψεις ενός πλάνητα ιατρού, όπως μου παρουσιάστηκαν εψές το βραδάκι στα επείγοντα:

-Δεν μπορείς να πεις ότι "τελειώνεις" από αυτή τη δουλειά! Δεν υπάρχει η έννοια του "σχολάω", "τελειώνω βάρδια" ή "παραδίδω" και συνεχίζει κάποιος άλλος. Έτσι, αναγκαστικά έχεις ωράρια περίεργα, που σε κάνουν να κουράζεσαι περισσότερο και να πιέζεσαι χρονικά. Έτσι κάναν και στο Λαϊκό, ακούγεται και μια φωνή, και εσύ αναρωτιέσαι, γιατί πρέπει πάντα το κακό παράδειγμα που έχει γίνει κατεστημένο, να κερδίζει και να μας φαίνεται απόλυτα φυσιολογικό;
-Δεν μπορείς να πεις ότι έχω συγκεκριμένα ωράρια σε αυτή τη δουλειά. Μπορεί να πας και εκτός "ωραρίου" ή σε φάση που θα έπρεπε να είσαι σπίτι σου ή για καφέ ή για βόλτα. Ο ιατρός ΔΕΝ έχει ωράρια. Τελεία και παύλα. Έτσι, πηγαίνεις και απογεύματα, είσαι συνεχώς με ένα τηλέφωνο στο χέρι. Γιατί; Μα φυσικά, διότι προέχει η ζωή του άλλου ανθρώπου, του συνανθρώπου. Δεν είναι κάτι που μπορείς να πεις, οκ το αφήνω τώρα και το βλέπω αύριο το πρωί ξανά. Ο άνθρωπος θεωρείται κάτι διαφορετικό από τα υπόλοιπα δημιουργήματα τούτης της πλάσης. Δεν είναι αυτοκίνητο για να πεις, "όσο δούλεψα σήμερα πάνω του δούλεψα, αύριο πάλι". Ο άνθρωπος είναι μια δυναμική σχέση μορίων και ατόμων (όχι μόνο χημικών αλλά και κοινωνικών), και ως σύνολο δημιουργεί ένα φαινόμενο ανεπανάληπτο. Έλα όμως που κάποιες φορές, δεν υπολογίζει κανείς τον παράγοντα κούραση!
-Ο ιατρός όμως προσπαθεί να είναι και κοινωνικό ζώο, όπως τόσα άλλα ζώα γύρω μας... Και έχει και υποχρεώσεις και ανάγκες. Ο χρόνος βέβαια, είναι ένας και μετρά για όλους το ίδιο, άσχετα αν δεν βιώνεται από όλους το ίδιο. Έτσι τρέχεις να προλάβεις στις 8 παρά 15, τα μαγαζιά που κλείνουν σε λίγα λεπτά, διότι μπροστά σου έρχεται τριήμερο. Θα μου πεις βέβαια, καλά ρε μεγάλε, ολόκληρο απόγευμα είχες, γιατί περίμενες τελευταία στιγμή; Έλα μου ντε! Εδώ τώρα ερχόμαστε στη μαλακία του συστήματος υγείας όπου ζουν και εργάζονται τα ζώα που εδώ και λίγη ώρα περιγράφουμε και λέγονται "Έλληνες ιατροί". Χαμένος χρόνος κύριοι! Τόσος χαμένος χρόνος, που αν ο χρόνος ήταν πραγματικά χρήμα όπως λεν, οι Έλληνες ιατροί που αρέσκονται να χρηματίζονται δεν θα ξαναελάμβαναν φακελάκι από τους ασθενείς, παρά μόνο θα χρέωναν το δημόσιο σύστημα υγείας, αυτό το κολαστήριο ψυχών και σωμάτων, 1 ευρώ το κάθε λεπτό που χάνεται από τη ζωή τους! Όπως και να έχει όμως, αγαπητέ, όπως λένε και άτομα που έχουν φάει με το κουτάλι το ζόρι αυτού του συστήματος υγείας (και μάλιστα σε πιο αντίξοες συνθήκες): "δυστυχώς αγαπητέ, τα πράγματα είναι πιο περίπλοκα από ότι πιστεύεις...". Και εδώ, αναδεικνύεται για ακόμη μια φορά, η διαφορετική μου θέση για το θέμα του συμβιβασμού σε εργασιακή πραγματικότητα. Συμβιβάζεσαι και προσπαθείς από μέσα να κάνεις μικρά βήματα βελτίωσης, ή δεν συμβιβάζεσαι καθόλου, και σαν Λύκος της Στέπας, ταλανίζεσαι βαυκαλιζόμενος ότι είσαι αντάρτης;
-Κάποιες φορές όμως, έρχεσαι σε μετωπική σύγκρουση με το σύστημα αγαπητέ μηχανόβιε! Είναι τότε που λόγω αδράνειας (δυστυχώς δικής σου που τρέχεις βιαστικός και όχι του άλλου που είναι ακινητοποιημένος, νωχελικός, σχεδόν βαριεστημένος), πέφτεις πάνω σε φράγμα με τη μηχανή σου, φέρνεις κανά δυο εντυπωσιακές κωλοτούμπες στον αέρα, βλέπεις τον ουρανό με τ' άστρα και πάνω εκεί ακριβώς σε αυτή τη στιγμή λίγο πριν την απότομη προσγείωσή σου, αποκτάς μια γεύση απογοήτευσης στα χείλη... Δεν είναι πίκρα, είναι απογοήτευση. Κοιτάς κατάματα τα αστέρια, αυτά που μας γέννησαν και μας έπλασαν, (καθώς με την εναέριά σου ακροβατική συμπεριφορά έχεις φτάσει ένα βήμα πιο σιμά τους), και έχεις να τους καταθέσεις ένα μόνο πράγμα σαν συμπέρασμα από την μέχρι τώρα μικρή σου βόλτα σε αυτήν την ξερολιθιά που λέγεται Γη: απογοήτευση από τους ανθρώπους, στο ένδοξο είδος των οποίων, ανήκεις! Φοβήθηκες καθόλου; τον ρωτώ. Όχι, καθόλου, μου απαντά. Δεν ήταν σε καμία περίπτωση φόβος. Πλέον τίποτα δεν με φοβίζει και δεν με σοκάρει, μου απαντά. Απλά, ήταν στιγμή, που είσαι ανίκανος να την ελέγξεις και περιμένεις να δεις τι θα σου φέρει... Η μόνο σκέψη που μου κυρίευσε το μυαλό ελάχιστα δευτερόλεπτα πριν την απογείωση ήταν: άντε να δούμε τι θα φέρει τώρα αυτό το περίεργο παιχνίδι... Και μετά, ήρθε η προσγείωση, όπως λέμε και μετά ήρθαν οι μέλισσες! Νιώθεις την κούτρα σου να σκάει στη βρεγμένη άσφαλτο και αναρωτιέσαι για το παρελθόν σου αν ήταν ή όχι άσφαλτο (όπως είχε πει η ανυπέρβλητη Άντζελα Δημητρίου κάποτε...). Μετά νιώθεις να τραντάζεται και η λεκάνη σου και όλο σου το σώμα να γεμίζει έναν πόνο, που το μυαλό είναι δύσκολο να κουμαντάρει, λόγω πολλαπλών κεντρομόλων αλγινών ερεθισμάτων που το πλημμυρίζουν. Και αρχίζεις τον απολογισμό, να δεις τι έχεις θυσιάσει και τι εσώθη. Αντίστοιχα με "είσαι καλά; είσαι καλά;" των πρωτοκόλλων ALS,BLS που χρησιμοποιεί ένας ιατρός για να προσεγγίσει έναν άρρωστο που κινδυνεύει, αναρωτιέσαι "είμαι καλά; είμαι καλά;" και λες: ανασαίνω, δεν έχω δύσπνοια, κουνάω κεφάλι, βλέπω, νοιώθω, κουνάω χέρια πόδια, και πεθαίνω από τον πόνο στο ΑΡ γόνατο. Οκ, πέρασες το πρώτο τεστ δικέ μου! Θα ζήσεις, και από ότι φαίνεται θα ξαναπερπατήσεις και θα ξαναχορέψεις. Τώρα βγάλε και το κράνος μόνος σου, γιατί όλοι οι άσχετοι μα και οι σχετικοί που θα προφτάσουν (ήδη ακούω ποδοβολητό) δεν θα ξέρουν να στο βγάλουν. Έτσι κάνω μια χραπ! και βγάζω το κράνος, που μάλλον μου έσωσε ό,τι η αϋπνία έχει αφήσει ως εγκεφαλικό ιστό και φαιά ουσία! Και μετά, ήρθαν όλοι... και τελικά στο νοσοκομείο! Τι να πει ένας ιατρός όταν φτάνει στο χειρουργικό ΤΕΠ ενός νοσοκομείου; Ότι κανείς δεν ακολούθησε κανένα ATLS πρωτόκολλο; Ότι σε τρυπάνε 4 φορές για αίμα, γιατί τη μια είναι αιμολυμένος ο ορός, την άλλη μπερδευτήκαν, την παράλλη ψάχνουν να δουν αν έχει πέσει ο αιματοκρίτης μέσα σε τρεις ώρες από την πρώτη αιμοληψία, όταν ο αιματοκρίτης μπορεί να κάνει να πέσει μέχρι και 18 ώρες σε περίπτωση αιμορραγίας; Ότι, στο ΑΡ γόνατο σου βάζουν μόνο πάγο, και τον αφήνουν παραπάνω ώρα γιατί τον ξέχασαν, χωρίς καμιά περίδεση ή ακινητοποίηση, η οποία τελικά έγινε το επόμενο πρωί; Ότι, δεν χορηγήθηκε κανένα αντιφλεγμονώδες φάρμακο από κανέναν, παρά μόνο όταν το ζήτησες; Αγαπητοί μου, μικροί συνάδερφοι, πόσο άσχετοι είμαστε... Διαπιστώνω ότι η επιβίωση πολλών είναι καθαρά θέμα τύχης. Και δεν φταίμε εμείς, οι μικροί, αλλά οι μεγάλοι, που ούτε αυτοί ξέρουν από αλγορίθμους. Η ιατρική στην Ελλάδα, βρίσκεται ακόμα στο στάδιο των αυθεντιών. Ό,τι πει ο μεγάλος! Όσο μεγάλη παπαριά (που θα συνάδει με τη μεγαλοσύνη του) και αν είναι αυτό που θα πει!

Τα λόγια του συναδέλφου, με συγκλόνισαν. Μα κυρίως, εκείνο το: "δεν με σοκάρει τίποτα πλέον...". Δείχνει άραγε αναισθησία; Δείχνει αδιαφορία; Δείχνει συναισθηματική αναπηρία; Δείχνει επιπεδωμένο συναίσθημα, που τίποτα δεν μπορεί να το συγκλονήσει; Δείχνει ότι γίνεται σιγά σιγά ένας ώριμος ιατρός, ο οποίος έτσι πρέπει να είναι, ώστε να μπορεί να αντιμετωπίζει τις σκληρές καταστάσεις των αρρώστων του; Δείχνει αποστασιοποίηση από τον πόνο και τον φόβο; Στην ΔΔ (διαφοροδιάγνωση), αγαπητοί μου ποτέ δεν ήμουν καλός, γιατί ουσιαστικά ποτέ δεν διάβασα να μάθω απέξω τις λίστες διαφοροδιάγνωσης κάθε πάθησης. Μου ταίριαζε περισσότερο να κατανοώ το πρόβλημα και να ψάχνω επί τόπου τις πιθανές αιτίες μια πάθησης, μια παθολογικής κατάστασης. Πάντα μου άρεσε να προσεγγίζω κάθε πρόβλημα με τα εργαλεία της Φυσιολογίας και της Παθολογικής Φυσιολογίας, δηλαδή με τους επιστημονικούς εκείνους κλάδους, που ασχολούνται με το να ορίζουν το φυσιολογικό και κατόπιν και με βάση αυτού, το μη φυσιολογικό, δηλαδή το παθολογικό ή αλλιώς το παθοφυσιολογικό, όπως λέμε εμείς οι γνώστες!

Ο ορισμός του φυσιολογικού και του μη φυσιολογικού, βέβαια, με διαποτίζει σε κάθε μου σκέψη, κίνηση, πράξη, συμπεριφορά. Εξού και ο λόγος μάλλον που προέκυψε και η αγάπη μου για την Κοινωνική Ανθρωπολογία, που ασχολείται με τον ορισμό του φυσιολογικού και μη φυσιολογικού της κοινωνικής μας συμπεριφοράς, με τον ορισμό του ιδίου σε αντιπαραβολή με το διαφορετικό και ξένο.

Να ευχηθώ στον -απίστευτα τυχερό μέσα στην άτυχη στιγμή- συνάδερφο, γρήγορα περαστικά από αυτό το νησί, (που και σε αυτόν δεν του έχει κάτσει καθόλου καλά έως τώρα), κλέβοντας σαν λάφυρο και παίρνοντας μαζί του μόνο μια εικόνα, φεύγοντας: την εικόνα της γοργόνας που αγάπησε.


Σήμερα τα Φώτα και ο Φωτισμός λοιπόν, μα χτες, παρ' ολίγον ο Σκοτωμός. Ο Σκοτωμός ενός ονείρου κάποιου ανθρώπου που ήθελε να βοηθήσει άλλους ανθρώπους, ξεχνώντας ότι είναι και ο ίδιος ευάλωτος, όπως όλοι οι άλλοι συνάνθρωποί του. Ξεχνώντας ότι και ο εαυτός μας μερικές φορές, θέλει βοήθεια!


"Κουρσάρος"
Στίχοι: Παύλος Μάτεσης
Μουσική: Λάκης Παπαδόπουλος
Ερμηνεία: Βασίλης Παπακωνσταντίνου





Στην άσφαλτο κουρσάρος
με καράβι την μοτοσυκλέτα,
παντιέρα το μπουφάν το πλαστικό
Στα 18 σου έσπασες τα φρένα,
ταξιδεύεις για ταξίδια, άλλα.

Κυκλοφοράς μονάχα φτιαγμένος,
ο κόσμος όλος χίλια κυβικά,
Είσαι αγριεμένος,
είσαι κουρασμένος,
έχεις τη ζωή στη σέλα σου γραμμένη,
Για κάποιο φόνο είσαι γεννημένος.

Από παρέες τργυρισμένος΄
δεν τους φοβάσαι, δε σ΄αγαπούν
και η ζωή να περνάει λαθραία,
μα εσύ φοβάσαι, φοβάσαι να κοιμηθείς
και το ταξίδι ξαναρχίζεις.

Το δάχτυλο στο φρένο κοκαλωμένο
μια στάλα αίμα στο μπουφάν σου
πλάι στα χίλια, στα χίλια κυβικά σου,
πλάι στα χίλια κυβικά σου.

Μονάχος χάραμα,
χάραμα στη λεωφόρο
και περιμένεις, ασθενοφόρο
από τις τρεις και δέκα σκοτωμένος...


"Κουρσάρος ονείρων δεν μπορείς να γίνεις,
απλά πρέπει να κυνηγάς το όνειρο σαν κουρσάρος"
(λόγια του Βασίλη Παπακωνσταντίνου)

Ευχές από χιόνι...




Από μικρός αναρωτιόμουν σε τι διαφέρει ο άνθρωπος από τον χιονάνθρωπο. Μια πρόχειρη απάντηση που είχα πάρει παλαιότερα είναι ότι ο χιονάνθρωπος λιώνει, ενώ ο άνθρωπος όχι.

Για το νέο έτος, θα ευχηθώ μέσα από το στόμα χιονανθρώπων:


1) Εύχομαι οι άνθρωποι να λιώνουν από συγκίνηση όταν ακούν κλάμα συνανθρώπου, παιδιού ή γέρου, και να μην κωφεύουν. Να έχουν τα αυτιά τους ανοιχτά για τις μελωδίες τούτης της πλάσης...




2) Εύχομαι οι άνθρωποι να λιώνουν από συγκίνηση όταν βλέπουν το καθάριο φως που εκπέμπουν οι συνάνθρωποι, ακόμα και αν αυτό περνά και βγαίνει μέσα από στενοχωρημένα και μουρτζουφλισμένα προσωπάκια, και να μην αδιαφορούν. Να έχουν τα μάτια τους ανοιχτά και να βλέπουν πίσω από τα φαινόμενα, πίσω από τα επίπλαστα, πίσω από τις φτιασιδωμένες εικόνες τούτης της πλασματικής κοινωνίας...



3) Εύχομαι οι άνθρωποι να λιώνουν από συγκίνηση όταν έρχονται σε επαφή με τα διαφορετικά αρώματα των διαφορετικών ανθρώπων που τυχαίνει να ανταμώνουν στο δρόμο τους. Να έχουν τα ρουθούνια τους ανοιχτά και να ρουφούν τις ευωδιές του κόσμου από όποιες ευκαιρίες και αν αναδύονται αυτές...



4) Εύχομαι οι άνθρωποι να λιώνουν από συγκίνηση όταν γεύονται νέες καταστάσεις, από την ευτυχία ότι τους δίδεται η ευκαιρία να γευτούν νέα πράγματα και καταστάσεις. Να έχουν το στόμα τους ανοιχτό για να δοκιμάζουν τα ωραία τούτου του κόσμου... Ακόμα και με κίνδυνο να παχύνουν λιγουλάκι...



5) Εύχομαι οι άνθρωποι να λιώνουν από συγκίνηση όταν νοιώθουν το άγγιγμα των άλλων συνανθρώπων τους, είτε αυτό γίνεται σκόπιμα είτε τυχαία, όπως όταν αγγίζονται δυο τυχαίοι περαστικοί εκεί στην άψη ενός πολυσύχναστου δρόμου... Να έχουν τα χέρια τους ανοιχτά για να φτάσουν ο ένας τον άλλον, ώστε να κάνουν η ασυνέχεια τούτης της φύσης να πάψει. Να υπάρχει μόνο συνέχεια. Συνέχεια των ανθρώπων. Των καλών και αγαθών ανθρώπων.



6) Εύχομαι οι άνθρωποι να συγκινούνται από τους βρώμικους, άπλυτους, αρρωστιάρηδες και κατατρεγμένους συνανθρώπους τους, που σχεδόν καθημερινά ποδοπατούμε στα μεγάλα πεζοδρόμια της μικρής διαδρομής μας σε τούτον τον κόσμο...



7) Μα πάνω από όλα εύχομαι οι άνθρωποι να συνεχίζουν να συν-κινούνται με τις τέχνες. Τη μουσική, το χορό, το τραγούδι... Και όπως το λέει η ίδια η λέξη... να κινούνται μαζί, σε ρυθμούς όμορφους, δημιουργικούς, ερωτικούς και παραγωγικούς...




"Χιονάνθρωπος"
Στίχοι, Μουσική: Τάκης Μουσαφίρης
Ερμηνεία: Δημήτρης Μητροπάνος






Δεν θέλει πολύ για να βρούμε τις ομορφιές τούτου του κόσμου. Θέλει πολύ όμως για να τις εκτιμήσουμε. Εξάλλου, αυτός ο κόσμος -το αποδεικνύει η ίδια η ετυμολογία της λέξης- κρύβει ατελείωτες ομορφιές και κοσμήματα, θησαυρούς και ανταμοιβές... Όλα γύρω μας είναι ένα απύθμενο κόσμημα, αρκεί να μπορούμε να το αντιληφθούμε. Ένα βασικό προαπαιτούμενο όμως για να το αντιληφθούμε, είναι τα αισθητήρια όργανά μας. Οι πέντε αισθήσεις μας. Η ύπαρξή μας. Εύχομαι για το νέο έτος, να ζούμε κάθε στιγμή με τις αισθήσες μας (τι ωραία λέξη το αισθήσες αντί του αισθήσεις...). Εύχομαι να μπορούμε να συνεχίζουμε να αισθανόμαστε. Ό,τι και αν είναι αυτό, πόνος, ζέστη, κάψα, κρύο, παγωνιά, ψυχρότητα, καρφιά, χάδι... Αρκεί να μπορούμε να αισθανόμαστε και να νοιώθουμε... Αυτό θα αποδεικνύει ότι συνεχίζουμε να ζούμε.




Και αν ποτέ χάσουμε το δρόμο μας, και αντικρίζοντας το σκοτεινό και στενό μας μέλλον, φοβηθούμε μήπως το επόμενο μας βήμα είναι γλιστερό και λανθασμένο,



ας αφεθούμε σαν ένα αποπίπτον φύλλο, που αφήνει την τελευταία του πνοή χορεύοντας λικνιστά τον τελευταίο του χορό στο ξέπεσμα ενός αλλοτινού μεγαλειώδους ονείρου. Ας αφεθούμε στην αγκάλη της αγνής και καθαρής αναζήτησης. Της αναζήτησης του εαυτού. Ίσως έτσι μπορέσουμε να νοιώσουμε την μαγεία του άλλου...



Αγαπητοί μου, ας ζήσουμε επιτέλους.


"Είπα να ζήσω"
Στίχοι, Μουσική, Ερμηνεία:
Αλκίνοος Ιωαννίδης




Υ.Γ.: Οι Φωτογραφίες είναι από τα προσφάτως επισκεφθέντα Ζαγοροχώρια.