Προσδιορισμοί, Προορισμοί και Περιορισμοί

 

Με αφορμή τη σημερινή πανσέληνο, 

που τόσο λατρεύουμε,

που απολαμβάνουμε να αντικρύζουμε,

που τόσο πολύ έχουμε συμβολοποιήσει

και τραγουδήσει...

Ήθελα απλά να υπενθυμίσω, ότι όλα αυτά,

είναι απλώς η μια πλευρά του φεγγαριού,

αυτής που μας "προβάλλεται" από το σύστημα, 

εν προκειμένω το πλανητικό μας σύστημα...

ή σε πολλούς γνωστό ως "star system"...

Θα ήθελα όμως να μην ξεχνάμε και την άλλη πλευρά,

τη "σκοτεινή" τη λεγόμενη, αυτή που λίγοι αναλογίζονται,

ακόμα πιο λίγοι έχουν ψάξει

και ελάχιστοι -αστροναύτες μόνο-

έχουν πραγματικά αντικρύσει.

Αυτός ο δυισμός, 

οι δυο όψεις του ίδιου νομίσματος,

τα δυο πρόσωπα του φεγγαριού,

υπάρχει γενικά γύρω μας.

Παραθέτω έναν διάλογο -ίσως υποθετικό, ίσως αληθινό-

μεταξύ του Μίκη Θεοδωράκη και Μάνου Χατζιδάκι,

όπως τον βρήκα από το Νότη Μαυρουδή, πηγή από εδώ, 

που αποτυπώνει νομίζω αυτόν τον δυισμό:

"-Το ξέρεις βέβαια Μάνο ότι είμαστε οι δύο σπουδαιότεροι Έλληνες συνθέτες; 

-Ναι βέβαια, αλλά ο κόσμος δεν ενδιαφέρεται γι’ αυτά. Θέλει να βαράει παλαμάκια και να χορεύει ζεϊμπέκικα. 

-Εγώ πάντως Μάνο, θα ηγηθώ, θα βγω σε λεωφόρους και στάδια και πλατείες και θα γίνω σύμβολο. Έχω το λαό μαζί μου. 

-Εγώ δεν έχω τον λαό μαζί μου Μίκη. Αλλά δε με αφορά. Με αφορά η μουσική, ο έρωτας, η ελευθερία και η ευαισθησία. Ό,τι δηλαδή περιφρονεί αυτός ο τόπος. 

-Μάνο, θα πεθάνεις πρώτος φοβάμαι. 

-Ναι Μίκη. Αλλά ίσως ζήσω περισσότερο."

Αυτός ο δυισμός αναφέρεται ουσιαστικά,

-σε αυτούς που ενδιαφέρονται στη ζωή τους πρωτίστως για τους προσ-διορισμούς 

που θα κατακτήσουν,

(επιθετικούς προσδιορισμούς πχ "ο μποντυμπιλντεράς", "ο γυμνασμένος", "ο μάγκας", "ο μάτσο", ο έτσι, ο αλλιώς, ο σουπερ ουάου κλπ, κολακευτικούς προσδιορισμούς που σχολιάζουνται στο facebook, και βιογραφικούς προσδιορισμούς που απαιτούνται πλέον σήμερα για τους κάθε μορφής διορισμούς...)

-και σε αυτούς που ενδιαφέρονται στη ζωή τους πρωτίστως για τους προ-ορισμούς

που θα κυνηγήσουν,

(τους προ-ορισμούς που θα εννοήσουν, που θα κατασκευάσουν, που θα αξιωθούν, με γνώμονα να έρθουν σε επαφή με τους πρωταρχικούς και αρχέγονους του σύμπαντος ορισμούς...)

Αναλογιστείτε κάτι ακόμα: 

η φωτεινή πλευρά του Φεγγαριού κοιτά μόνο προς τη Γη

και τα ανθρώπινα,

ενώ η σκοτεινή πλευρά έχει στραμμένα τα μάτια της στο σκοτεινό Σύμπαν

και τα μυστικά του.

Να σημειωθεί τέλος, 

ότι η σκοτεινή πλευρά είναι εκείνη με τα περισσότερα τραύματα πάνω της,

επειδή ακριβώς εκτείθεται στο άγνωστο

και μας προστατεύει σαν ασπίδα από τους βίαιους μετεωρίτες,

εν αντιθέσει με την εσωτερική φωτεινή πλευρά

που φαίνεται εξασφαλισμένη κατά κάποιον τρόπο

και αδιάφορη για το τί γίνεται στην πλάτη της.

Νέα ευρήματα και θεωρίες των αστρονόμων πλέον, μιλούν και για διαφορετική ποιοτική σύσταση των δυο όψεων του Φεγγαριού... Λεπτομέρειες εδώ. 

Τέλος, παραθέτω την πρώτη αστροφωτογραφία που τραβήξαμε με αφορμή σεμινάρια Αστροπαρατήρησης από τη φιλική ομάδα του House of Science, εδώ στη Λεμεσό και φυσικά δεν έχει άλλον πρωταγωνιστή από το Φεγγάρι της Λεμεσού:

Κλείνοντας να καταθέσω, τους περι-ορισμούς των ανωτέρω προσεγγίσεων αυτών των απόψεων, της διττής ερμηνείας των φαινομένων και τις διαφορετικές οπτικές των εικόνων που μπορεί να εγείρουν ενστάσεις. 

Όλα δεκτά. 

Εξάλλου, όλα ανεκτά, σε έναν πλανήτη

που δε ρωτά και έτσι

δεν αγανακτά...

ως εαυτόν...

Όλοι εύχονται αυτές τις μέρες τί να μας φέρει το νέο έτος. Υγεία, ευτυχία, χαρά κλπ, κλπ...

Εγώ για φέτος, θα ευχηθώ για μια έστω χρονιά, να δώσουμε εμείς οι ίδιοι πρώτα σε αυτή τη χρονιά, αντί να περιμένουμε να μας το φέρει εκείνη! Ας δώσουμε τον καλύτερο μας εαυτό, τη μεγαλύτερή μας υπομονή, προσπάθεια, όρεξη, την μεγαλύτερη μας αγάπη, συμπόνια, ζεστασιά...

Η διαφορετική θεώρηση αυτή, ενέχει φυσικά το καζαντζακικό "δεν ελπίζω τίποτα, δεν φοβάμαι τίποτα..." που δεν προσμένει κάτι από το μέλλον και το περιβάλλον γύρω του, αλλά παλεύει να το φτιάξει όπως ποθεί. Όπως εξάλλου, λέει και κάπου αλλού ο Καζαντζάκης, ευχή πραγματική προς τον άνθρωπο είναι "να σε κάνει ο Θεός σκουλίκι και εσύ να προσπαθείς να γίνεις πεταλούδα"! Αυτή η επίπονη και ματαιόπονη συνάμα καταδίκη του Εαυτού σε ισόβια προσφορά προς τους υπόλοιπους συνανθρώπους και την Ανθρωπότητα, είναι που ενσαρκώνει όλη την ύπαρξη του ατόμου σε αυτό το σύμπαν. Διότι, το σύμπαν δεν είναι οι άλλοι, αλλά εμείς οι ίδιοι, για να θυμηθούμε και το ανάλογου βάθους και νοήματος, άρθρο του Μάνου Χατζιδάκι... που έρχεται να επικυρώσει την άποψη περί υπερπροσπάθειας που απαιτείται για να στηρίζεις με αξιοπρέπεια κάθε γράμμα της λέξης ΑΝΘΡΩΠΟΣ που έτυχε να κουβαλάς στις πλάτες σου...

Και αν η τύχη είναι αυτή που θεωρούμε ότι παίζει το παιχνίδι της, αδιαφορώντας για κάθε τι που οι άνθρωποι ονειρεύονται, αναζητούν και προσπαθούν, αρκεί να αναλογιστεί κανείς, ότι "τύχη" ίσως να μην είναι άλλο από το άθροισμα των τρεχουσών καταστάσεων που πλαισιώνουν τον κάθε παρατηρητή, ο οποίος θεωρεί τον εαυτό του τυχερό ή άτυχο. Εδώ, απλά αναφέρω τη σπουδαία θεωρία του Χάους, που λέει, ότι το πέταγμα μιας πεταλούδας κάπου στην Κίνα, μπορεί μέσα από κάποιες αλληλουχίες διαδικασιών, να φτάσει να επηρεάσει μια απόφαση ή μια πράξη που πραγματοποιείται εκταοντάδες χιλιάδες χιλιόμετρα μακρυά. Για να μην προχωρήσω σε πολλά ακόμη θέματα, όπως αυτό της Επιγενετικής που αναγκαστικά βάζουν ως βασική παράμετρο καθορισμού του αποτελέσματος την έννοια της Τύχης.

Τύχη, όμως, ξαναλέω, δεν είναι μόνο οι άλλοι. Τύχη, είμαστε και εμείς που αφουγκραζόμαστε, ερμηνεύουμε, κατανοούμε ή διαστρεβλώνουμε την κατάσταση γύρω μας.

Δεν είχε δίκιο μόνο ο Καζαντζάκης λοιπόν, που υπερτόνιζε τη δύναμη και ταυτόχρονα τη δυνατότητα, της θέσης μας να κλείνουμε τα αυτιά μας στον κόσμο ή να τον ρουφάμε τον κόσμο. Δεν έχει δίκιο μόνο η Θεωρία του Χάους, που υπερτονίζει τη δύναμη του κόσμου να συμπαρασύρει και να καταστρέφει ή να προστατεύει και να ευοδώνει το κάθε άτομο χωριστά. Είχε απόλυτο δίκιο και ο Χατζιδάκις που λέει ότι στην ουσία το πρόβλημα δεν είναι οι άλλοι, αλλά εμείς οι ίδιοι, θέλοντας να υπερτονίσει αυτή τη σύγχυση των ορίων του "εγώ και οι άλλοι" που έχει προκληθεί μέσα στο μυαλό μας κατά τη σύγχρονη εποχή μας...

Δεν υπάρχει εγώ αν δεν υπάρχουν οι άλλοι, και δεν υπάρχουν οι άλλοι, αν δεν προστατευτεί το εγώ.

Σαν ευχή για το νέο έτος λοιπόν, δώστε τον καλύτερο εαυτό σας προς τους άλλους, σαν να θέλατε να δωρίσετε τα καλύτερα δώρα που μπορείτε να βρείτε, προς τον εαυτό σας.

Φυσικά, θα μου πείτε ότι όλο αυτό είναι overdose χριστιανικό υπό την έννοια του "αγαπάτε αλλήλους ως εαυτόν..." και θα έχετε δίκιο. Μόνο που δεν είναι αποκλειστικά χριστιανικό όλο αυτό, διότι και ο κομμουνισμός αλλά και ο ναζισμός, στηρίχτηκαν σε αυτό ακριβώς το μοτίβο κοινωνικής θεώρησης. Άρα, δώστε τον εαυτό σας ως προσφορά αυτή τη χρονιά και αφήστε τους άλλους να σας οριοθετήσουν...

Καλή προσφορά λοιπόν!

Έσοδο είναι...

Αλήθεια, έχετε αναρωτηθεί τί ακριβώς είναι το "έσοδο"; Έσοδο είναι... Χμμμμ...

Αυτή, είναι ίσως η πιο δύσκολη ανάρτηση που προσπαθώ να σηκώσω και να ανεβάσω από την αρχή αυτού του blog, καθότι πρέπει να πω τόσα πολλά πράγματα σε τόσο μικρή έκταση, ώστε η παράθεση εννοιών να μην γίνει κουραστική (εξάλλου εγώ τη σηκώνω όχι οι υπόλοιποι) και ταυτόχρονα να παραμείνει περιεκτική. Στην προσπάθεια αυτή, έχω προσκεκλημένους πολλούς φίλους...

Αυτή η ανάρτηση επίσης έχει άμεση σχέση με τούτο εδώ το blog, καθώς ξέρω ότι ελάχιστοι έως κανείς δεν το διαβάζει. Παρά ταύτα συνεχίζει να υπάρχει επειδή ακριβώς κάτι προσφέρει στον δημιουργό του, σε εμένα δηλαδή. Άρα, απαντώντας ετεροχρονισμένα στον δάσκαλο "άπιστο Θωμά", τόση ενέργεια για να στηθεί τούτο το blog και να σταθεί στο ύψος του, δεν πάει στα χαμένα. Μάλλον κάτι προσφέρει σε αυτόν που το κατασκευάζει και το κρατά με νύχια και με δόντια (και ταυτόχρονα προσπαθεί να κρατήσει και τα βαριά βλέφαρα που κλείνουν, ανοιχτά, μετά από μια γενική εφημερία...).

Το θέμα μου σήμερα είναι αυτό που πολύ έξυπνα και απλά αναπτύσσεται σε κείμενο του Λένιν όταν έγραψε για τον Μαρξ κάποτε σε μια εγκυκλοπαίδεια της εποχής του (εδώ το απόσπασμα, αξίζει να το διαβάσετε παρά το ευμέγεθες της έκτασής του - για μένα λειτούργησε ως ευμέγεθες της έκστασής μου...), καθώς θαρρώ ότι πρόκειται για το κεντρικότερο πρόβλημα της ανθρωπότητας, διαχρονικά: είναι πολύ απλά η διαφορετική αξία που δίνει έκαστος άνθρωπος στα παραγόμενα είδη. Και τα παραγόμενα είδη, είναι τα πάντα σε τούτον τον κόσμο και απαιτούν κάποιο είδος ενέργειας ώστε από το "κάτι" να παραχθεί "κάτι νέο". Αν ο άνθρωπος υπακούει στις αρχές και τους νόμους της Φύσης και του Σύμπαντος, τότε ο Άνθρωπος είναι θερμοδυναμική μηχανή, δηλαδή χρησιμοποιεί ενέργεια για να την κάνει έργο και θερμότητα. Η ξεχωριστή ικανότητα του ανθρώπου ίσως έγκειται ακριβώς στο γεγονός ότι μπορεί να αντιληφθεί αυτή την εξίσωση και να λάβει θέση ως προς το τί είναι έργο αλλά και τί είναι θερμότητα. Και κάπου εδώ ξεκινά η βάσανος της ανθρώπινης κοινωνίας διαχρονικά...

Τι αξία έχει το κάθε τι που παράγεται και υπάρχει γύρω μας; Έχει αξία από μόνο του και αν ναι πόση; Υπάρχει άραγε πραγματικά αντικειμενική αξία (στα ακίνητα, στα κινητά, στα αυτοκίνητα και στα αεικίνητα); Ποιος ορίζει και κάτω από ποιες διεργασίες την αξία κάθε είδους που παράγεται και δημιουργείται;

Μερικά παραδείγματα για να αποσαφηνιστούν τα παραπάνω ερωτήματα:

1ο. Όλοι δεν έχουμε υλικά αγαθά που είναι ανεκτίμητα, όσο μικρά ή ευτελή και αν είναι; Γιατί; Διότι, ίσως είναι μια ζωγραφιά που έφτιαξε το παιδί μας, ίσως είναι ένα δώρο από αγαπημένο πρόσωπο, μια ωραία φωτογραφία κλπ κλπ. Τι κοινό έχουν άραγε τέτοιες προτιμήσεις; Έχουν την προσωπική μας συμμετοχή -με τον έναν ή άλλον τρόπο- στην παραγωγή του, δηλαδή τη βιωματική μας εμπειρία στην πορεία παραγωγής και δημιουργίας αυτού του μικρού υλικού αγαθού. Με απλά λόγια, αυτό που κάνει ένα μικρό αντικείμενο τόσο μεγάλο σε αξία, είναι ότι στην εξίσωση ενέργεια=έργο+θερμότητα μπαίνουμε κάπου και εμείς, ως βασικό κομμάτι για την ισορροπία της...


2ο. Όλοι -ή τουλάχιστον θέλω να πιστεύω, οι περισσότεροι- δεν έχουμε πεισθεί ότι τα συναισθήματα έχουν τη μεγαλύτερη αξία από όλα σε τούτη την πλάση; Πόσο γλαφυρά αυτό αποκρυσταλλώνεται στην κάτωθι ρομαντική ιστορία:

"Την εποχή που οι κουρσάροι θέριζαν τα νησιά της Μεσογείου, έκαναν επιδρομές και στην Κρήτη, κλέβοντας από τα χωριά ότι πολυτιμότερο υπήρχε, δηλαδή τις νέες κοπέλες τις οποίες έκαναν σκλάβες .. Ένα σούρουπο λοιπόν βλέποντας οι κάτοικοι ενός παραλιακού χωριού της Κρήτης τα πειρατικά καράβια να πλησιάζουν, έτρεξαν αναστατωμένοι να κρύψουν τι γυναίκες και τις κόρες τους.  Έτσι και ένας γέροντας που τους είχε δει από τω λιμάνι άρχισε να ψάχνει τη γυναίκα του για να την προφυλάξει...Έψαχνε παντού αλλά δεν μπορούσε να την βρει, ώσπου απελπισμένος αποφάσισε να πάει στο σπίτι . Όταν έφτασε είδε τη γερόντισσα γυναίκα του καθισμένη στο παράθυρο να κοιτάζει προς τη θάλασσα ήρεμη και αμέσως τη ρώτησε : 
- Γιατί είσαι ακόμα εδώ και κάθεσαι ..δε βλέπεις ότι έρχονται οι πειρατές; τρέξε να κρυφτείς...

Αυτή του αποκρίθηκε ψύχραιμα : 
-Μα κι αν έρθουν.. έτσι όπως θα με δούνε γριά και ζαρωμένη δεν θα με πειράξουν, τo πολύ πολύ να με πετάξουν στην άκρη του δρόμου" 

και τότε ο γέροντας την κοίταξε στα μάτια και της είπε: 
- Κι αν σε δουν με τα δικά μου μάτια...; " 

(τη συγκεκριμένη ιστορία με το αντίστοιχο ηλιόλουστο ερώτημα του ουράνιου τόξου που στέκει πάνω σε πέντε μελωδικά σχοινιά για να λιαστεί, τη βρήκα εδώ)


3ο. Όταν μάλιστα συνδυάζουμε τα υλικά με τα άυλα και θεωρούμε ότι τόσο όλα τα υλικά έχουν και ένα κομμάτι άυλο μέσα τους, όσο και ότι τα άυλα έχουν μια υλική βάση, τότε η έννοια "αξία" δεν γίνεται κάτι ακόμα πιο βαρυσήμαντο;

Το πρώτο ερώτημα λοιπόν έχει τεθεί εμφανώς: πώς ορίζεται η αξία ενός αγαθού;

Μια άμεση απάντηση είναι: από την εργασία που χρειάστηκε για τη παραγωγή του (υπονοώντας ουσιαστικά τον παράγοντα "έργο" στην εξίσωση ενέργεια=έργο+θερμότητα). Έτσι, όμως, αφήνουμε στην απέξω τον άλλο παράγοντα, τη "θερμότητα" που είναι κάτι δύσκολα μετρήσιμο, είναι θα μπορούσαμε να πούμε ο ιδρώτας που χύνει ο αγρότης όταν δουλεύει στο χωράφι ή ο ποδοσφαιριστής στο γήπεδο, ή είναι το χτυποκάρδι του χειρουργού όταν αυτός κάνει μια επέμβαση, ή το κεφάλι του μαθητή, φοιτητή, επιστήμονα που παίρνει φωτιά για να μάθει ένα σωρό αρλούμπες, ή είναι ακόμα εκείνες οι φορές που ο καλλιτέχνης πετάχτηκε ιδρωμένος από τον ύπνο του, κατατρεγμένος από μια καυτή και θερμή ιδέα που μόλις συνέλαβε... Όλα αυτά, τα μη μετρήσιμα μεγέθη, είναι μια σκοτεινή πλευρά της παραγώμενης ανθρώπινης δημιουργίας, που δεν μπορεί να μπει σε κοινά καλούπια γιατί δεν υπάρχει κοινό νόμισμα, άρα μένει ατελώς προσδιορισμένη, ή πιο σωστά παραμένει ποικίλλως προσδιορισμένη.

Άρα, συνοψίζοντας, το ερώτημα πόση αξία έχει κάθε πράγμα, δεν έχει ξεκάθαρη απάντηση. Κάποτε στην εποχή του Μαρξ και των υπηρετριών, το αφεντικό καθόριζε τα μεροκάματα, καθώς και το πόση αξία έχει η ζωή του εργάτη. Αργότερα στην εποχή του Λένιν, οι μοίρες των εργατριών ενώθηκαν για να προσπαθήσουν να αυτο-ορίσουν την αξία της δικής τους παραγωγής και κατάφεραν μόνο να αυτο-εξορίσουν τη σημασία της βιωματικής τους κοινωνικής ζωής ("Η Φάρμα των Ζώων" αποκρυσταλλώνει αυτήν την κατάσταση θεσπέσια). Σήμερα, στην εποχή των ατέρμονων υπηρεσιών, των ανέραστων χλεχλέδων και των τεμπέληδων, η αξία της εργασίας όπως και της εργασίας γενικότερα έχει αλλάξει δραματικά. Η κοινωνία πριμοδοτεί περισσότερο αυτόν που πετάει πέτρες παρά αυτόν που πετάει στα σύννεφα... Χαρακτηριστικό παράδειγμα, αποτελεί αυτό που διάβασα στο συγκεκριμένο περίεργο blog που παρέχει συμβουλές για τη δημιουργία ενός -και καλά- ψαγμένου ποιήματος της κλάσης της Κικής Δημουλά, μέσα από το απλό πάτημα λίγων πλήκτρων του υπολογιστή. Ως απάντηση στον συντάκτη του εν λόγω blog, έχω να δηλώσω ότι ναι, μπορεί κάποιος να παράγει ένα ποίημα της κλάσης της Δημουλά, χωρίς να είναι η Δημουλά, αλλά πολύ απλά δεν θα έχει καταλάβει τίποτα από όλα αυτά που έχει καταλάβει η Δημουλά. Δεν θα έχει για παράδειγμα βιώσει στο πετσί του τι σημαίνει να αναφωνείς:

"Ό,τι αισθανθήκαμε πράγματι έσοδο είναι αδερφέ Νίκο..."

Γιατί πολύ απλά αυτός που φτιάχνει ένα ποίημα χωρίς να το νοιώθει, είναι πολύ απλά πάμφτωχος. Αυτός που γεννά ένα τέκνο (πνευματικό ή πραγματικό) χωρίς πόνους δεν συνδέεται μαζί του, παρά μόνο στη θεωρία. Εξ ου και οι φράσεις που χρησιμοποιούσαν οι πιο παλιοί από εμάς πχ "τον πονάω σαν παιδί μου" ή "δεν με πονάς πια και δεν με καταλαβαίνεις" κλπ κλπ, που θέλουν να υποδηλώσουν ακριβώς αυτό: χωρίς πόνο δεν υπάρχει βίωμα, ζωή, ύπαρξη... Ο πόνος του ανθρώπου είναι δείγμα ζωντανού και υγιούς οργανισμού... Πόσο καλά το ξέρουμε εμείς οι γιατροί αυτό... που μας ζητάνε στο 37,1  να δώσουμε αντιβίωση για να πέσει ο πυρετός (!) ή με την παραμικρή γραντζουνιά να δώσουμε αναγεννητική, επουλωτική αλοιφή με αλάτι Ιμαλαΐων, τζνίτζερ από τη Μαγαδασκάρη (εκεί να δεις βίδα που έχει λασκάρει) και Q10 εκχύλισμα από αλόη βέρα στο δεξί... Κοινώς, έχει χαθεί η μπάλα! Ο καθένας με πορδές βάφει αυγά, με τεμπελιά βγάζει λεφτά, με περισσή μαγκιά το παίζει "καλλιτέχνης" και δημιουργός. 

Αγαπητοί μου, δημιουργός είναι ξαναλέω, αυτός που συμμετέχει ενεργά (δηλαδή με ενέργεια) στην εξίσωση ενέργεια=έργο+θερμότητα, μεταφέροντας την ενέργειά του άλλοτε περισσότερο προς την κατεύθυνση του έργου (και είναι αυτοί που η κοινωνία τούς ονομάζει επιτυχημένους) και άλλοτε περισσότερο προς την κατεύθυνση της θερμότητας (που τα τραγούδια, τούς ονομάζουν ταπεινούς μα και ταπεινωμένους δημιουργούς... καθώς παίρνουν φωτιά και καίγονται, γίνονται αναλαμπή και αθάλη για να φωτίζουν τα σκότη μας... για να θυμηθούμε τον άλλον μεγάλο ποιητή που είπε εκείνο το ασύλληπτο: "αν δεν καώ εγώ, αν δεν καείς εσύ, αν δεν καούμε εμείς, τότε πώς θα γίνει το σκοτάδι φως...).

Το δεύτερο ερώτημα έρχεται πλέον μετά από όλα αυτά πιο βασανιστικό: πώς σε τέτοια ατελείωτη ποικιλία μπορούν οι άνθρωποι να συνυπάρξουν όταν εκκινούν από διαφορετικό σημείο και από διαφορετικό "αξιακό σύστημα";

Δεν θα αναφερθώ καθόλου στο τρίτο βασανιστικό ερώτημα με το οποίο η σημερινή εποχή της Επιστήμης της Οικονομίας και των Οικονομικών αναλώνεται αυτοκαταστροφικά, που δεν είναι άλλο από το: πώς σε τόσο διαφορετικό ορισμό της αξίας παραγωγής κάθε προϊόντος προσπαθούμε να συγκρίνουμε τις ζωές μας μέσα από την αξία κατανάλωσης των προϊόντων ανά άτομο, δηλαδή μέσα από τον συλλογισμό ότι εγώ σήμερα χρειάζομαι τόσα για να ζήσω, ενώ ο άλλος στην Ειδομένη χρειάζεται λιγότερα ή τέλος ο τρίτος στο Μανχάταν χρειάζεται περισσότερα, περισσότερα και όλο περισσότερα...;

Θα περάσω αμέσως στο τέταρτο και τελευταίο, μα και πιο καθοριστικό ερώτημα που βασανίζει την ανθρώπινη κοινωνία: πού πάει αυτή η κοινωνία; Με ιδιαίτερη χαρά μου διαπιστώνω τελευταία ότι πληθαίνουν οι φωνές και οι προσπάθειες ομάδων ανθρώπων που προσπαθούν να ξεφύγουν από το "Εγώ" και να πάνε στο "Εμείς", όπως είχε πει πρώτος ο μεγάλος Μακρυγιάννης. 

Αν βέβαια, όλο αυτό το εγχείρημα αποδειχτεί ΟΥΤΟΠΙΑ και όλοι με μια φωνή ζητήσουμε το λόγο από τον μπαρμπα-Μακρυγιάννη, που δεν μας έμαθε σωστά ποιο είναι το στραβό και ποιο είν' το ίσιο, τότε με μεγάλη μου έκπληξη θα αναφωνήσω: αφεντικά και δούλοι, σκατά γινήκαμε ούλοι..." ,

και θα συνεχίσω να ονειρεύομαι. Γιατί μόνο αυτό πλέον με ζει. Το όνειρο, το άπιαστο, ο δρόμος, το μακρινό φως, το ανέλπιστο, το ουτοπικό, το παραμυθένιο, το εξωπραγματικό, το επουράνιο, το τραγουδισμένο...

"Όδός Ονείρων"

Μάνος Χατζιδάκις

Δείτε εδώ έναν τέτοιο όμορφο δρόμο, παραμυθένιο...

Ηθο(υς) ποιία

Ένας αποκαλυπτικός ορισμός της κοινωνίας είναι αυτός:

"Μια κοινωνική εγκατάσταση είναι οποιοσδήποτε χώρος περιβάλλεται από σταθερούς φραγμούς στην αντίληψη, στον οποίο σημειώνεται τακτικά ένα συγκεκριμένο είδος δραστηριότητας."

(απόσπασμα χωρίς άδεια αναδημοσίευσης από το «Παρουσίαση του Εαυτού στην καθημερινή ζωή» του Erving Goffman, εκδ. Αλεξάνδρεια, 2006, σελ. 295)


Διαφαίνονται οι σταθεροί φραγμοί στην αντίληψη, διότι εξάλλου τι άλλο είναι η αντίληψη αν όχι μια φραγμένη αυλή; Αυλή των θαυμάτων θα μου πείτε βέβαια…, αλλά παρά ταύτα περιφραγμένη αυλή! Και μέσα σε αυτή την αυλή παίζουμε και χοροπηδάμε όλοι εμείς οι σαλτιμπάγκοι του δρόμου, επιτελώντας αυτοσχέδιους τσαρλατανισμούς…

"Η J. Butler εισάγει τον όρο επιτελεστικότητα (performativity) για να εξηγήσει πώς η ανάπτυξη του σώματος μέσω κινήσεων, ενεργημάτων και χειρονομιών, ιδίως σε σχέση με τη σεξουαλικότητα, συντελείται μέσα από μια διαδικασία επανάληψης, μια παραγωγή ταυτότητας μέσα στο λόγο, η οποία είναι ταυτόχρονα περιορισμένη από πολιτισμικές και κοινωνικές κανονικότητες και ανοιχτή σε νέες εναλλακτικές επανασημασιοδοτήσεις. Κάθε επιτέλεση διακρίνεται τόσο από στοιχεία μίμησης και επανάληψης όσο και από στοιχεία πρωτοτυπίας και έχει τη δυναμική να είναι υπονομευτική και ανατρεπτική."

(απόσπασμα χωρίς άδεια αναδημοσίευσης από το «Παρουσίαση του Εαυτού στην καθημερινή ζωή» του Erving Goffman, εκδ. Αλεξάνδρεια, 2006, σελ. 40)


Και όσο προσπαθούμε να επαναλάβουμε ή να μιμηθούμε, να αναλάβουμε δράση ή να θυμηθούμε δράσεις άλλων και να εμπνευστούμε από αυτές, επιτελούμε ένα ολόκληρο έργο. Εξάλλου, τόση ενέργεια, με βάση τον παππού Αϊνστάιν, γίνεται σε κάποιο ποσοστό και λίγο έργο. Έργο, που το διαδραματίζουμε όλοι μαζί, εν συνόλω, εν χορώ, εν καρδία και εν αποστασία ενίοτε… Έργο με άλλα λόγια, κοινό. Περίεργο βέβαια αυτό, καθώς σπάνια βλέπουμε το κοινό να αποτελεί τους συντελεστές ενός έργου… συνήθως το έργο απευθύνεται στο κοινό και όχι το κοινό στο έργο! Αυτό από μόνο του αποτελεί ένα μυστήριο, ή μήπως όχι;

Γιατί το ρωτάω αυτό; Διότι, υπάρχει ένας ρόλος σε αυτό το κλουβί με τις τρελές, πολύ δύσκολος. Είναι αυτός του διαχειριστή (ή και του θηριοδαμαστή, το ίδιο κάνει). 

"Σύμφωνα με το δραματουργικό μοντέλο το άτομο ανάγεται σε διαχειριστή. Διαχειρίζεται την αξιολόγηση του εαυτού του, όπως τον κρίνουν οι άλλοι, δίνοντας, ηθελημένα ή όχι, πληροφορίες που τον αφορούν. Αν η κοινωνική ζωή είναι μια διαδικασία παραγωγής πληροφοριών προκειμένου να επηρεαστούν οι άλλοι, ο έλεγχος της πληροφορίας προϋποθέτει τον έλεγχο του εαυτού έτσι ώστε τα άτομα να εμπλέκονται όσο περισσότερο γίνεται στην ερμηνεία ενός ρόλου και να μην είναι αποκομμένα από τις εντυπώσεις που επιθυμούν να δημιουργήσουν στους υπόλοιπους παριστάμενους."

(απόσπασμα χωρίς άδεια αναδημοσίευσης από το «Παρουσίαση του Εαυτού στην καθημερινή ζωή» του Erving Goffman, εκδ. Αλεξάνδρεια, 2006, σελ. 21)


Ο διαχειριστής πρέπει δηλαδή να καταπιαστεί με την πληροφορία και να τη βάλει σε μια τάξη. Για να γίνει όμως αυτό, σε μια προσπάθεια πάντα διαχείρισης της συμπαντικής εντροπίας (που δεν είναι άλλη από τη ροπή προς την αταξία), προϋποτίθεται ότι πρέπει να δοθεί ένα νόημα στην πληροφορία, ώστε να αναζητηθεί κατόπιν η «φυσική» της τάξη και σειρά, με τέτοιο τρόπο και με τέτοιο πάθος μάλιστα, ως να προϋπήρχε αυτή η φυσική τάξη και μετά να γεννήθηκε ο αναζητητής της και όχι το αντίστροφο…

"[…] τα ζητήματα που δεν θίγει το κοινό λόγω του δέους που νιώθει για τον ερμηνευτή είναι πιθανότατα εκείνα για τα οποία ο ίδιος θα αισθανόταν ντροπή αν λάβαινε χώρα κάποια αποκάλυψη. […] Έχουμε λοιπόν ένα βασικό κοινωνικό νόμισμα, με το δέος στη μια του πλευρά και την ντροπή στην άλλη. Το κοινό νιώθει την ύπαρξη των απόκρυφων δυνάμεων και μυστηρίων πίσω από το δρώμενο και ο ερμηνευτής νιώθει πως τα κύρια μυστικά του είναι τιποτένια. Όπως δείχνουν αναρίθμητα λαϊκά παραμύθια και τελετές μύησης, συχνά το αληθινό μυστικό που κρύβεται πίσω από το μυστήριο είναι ότι, στην πραγματικότητα, μυστήριο δεν υπάρχει. Το πραγματικό πρόβλημα είναι πώς θα γίνει να μην το μάθει το κοινό."

(απόσπασμα χωρίς άδεια αναδημοσίευσης από το «Παρουσίαση του Εαυτού στην καθημερινή ζωή» του Erving Goffman, εκδ. Αλεξάνδρεια, 2006, σελ. 124)


Συνεπώς, η αντιμετώπιση της εντροπίας, προϋποθέτει μάλλον την αντιμετώπιση της ντροπής, που ενυπάρχει και ελλοχεύει στην εντροπία… Με ποιον τρόπο ο διαχειριστής μάχεται εναντίον της ντροπής;

Διαχρονικά, η απάντηση είναι μια: με την Ηθική!

"Ερχόμαστε τώρα στη βασική διαλεκτική. Ερμηνεύοντας ρόλους, οι άνθρωποι φροντίζουν να διατηρήσουν την εντύπωση ότι ανταποκρίνονται στα πολλαπλά πρότυπα σύμφωνα με τα οποία κρίνονται οι ίδιοι και τα προϊόντα τους. Επειδή τα πρότυπα αυτά είναι τόσο πολυάριθμα και τόσο διεισδυτικά, τα άτομα που ερμηνεύουν ρόλους κατοικούν περισσότερο απ’ ό,τι νομίζουμε σ’ ένα ηθικό σύμπαν. Όμως, υπό την ιδιότητα του ερμηνευτή, τα άτομα δεν ασχολούνται με το ηθικό ζήτημα της πραγμάτωσης αυτών των προτύπων, αλλά με το ηθικά αδιάφορο ζήτημα της μεθόδευσης μιας πειστικής εντύπωσης ότι τα πρότυπα αυτά όντως πραγματώνονται. Η δραστηριότητά μας λοιπόν, αφορά συνήθως ηθικά ζητήματα, αλλά ως ερμηνευτές τούτα δεν μας αφορούν από ηθική άποψη. Ως ερμηνευτές είμαστε έμποροι ηθικής. Περνάμε τη μέρα μας σε ιδιαίτερη επαφή με τα αγαθά που εκθέτουμε και ο νους μας κατακλύζεται από τους ιδιαίτερους τρόπους με τους οποίους τα καταλαβαίνουμε. Μπορεί όμως κάλλιστα, όσο περισσότερη προσοχή δίνουμε σε τούτα τα αγαθά, τόσο πιο απομακρυσμένοι να νιώθουμε απ’ αυτά και απ’ όσους είναι αρκετά εύπιστοι ώστε να τα αγοράζουν. Για να χρησιμοποιήσω μια άλλη μεταφορά, η ίδια η, επωφελής άλλωστε, υποχρέωση να εμφανίζεται κανείς πάντα υπό το σταθερό φως της ηθικής, να συνιστά δηλαδή έναν κοινωνικοποιημένο χαρακτήρα, τον αναγκάζει να είναι το είδους του ανθρώπου που έχει ασκηθεί στους τρόπους της θεατρικής σκηνής."

(απόσπασμα χωρίς άδεια αναδημοσίευσης από το «Παρουσίαση του Εαυτού στην καθημερινή ζωή» του Erving Goffman, εκδ. Αλεξάνδρεια, 2006, σελ. 309)


"Η ηθική δεν αποτελεί εγγενές γνώρισμα των δρώντων ούτε υπάρχει ανεξάρτητα απ’ αυτούς. Αντίθετα, οικοδομείται μέσω των παραστάσεων και των τελετουργιών της αλληλεπίδρασης, οι οποίες είναι σχεδιασμένες να επιβεβαιώνουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Από την άλλη πλευρά, η χειραγώγηση των άλλων και ο χειρισμός των εντυπώσεων ως προς την παρουσίαση του εαυτού δημοσίως, αποτελούν την πιο ουσιαστική μορφή δέσμευσης στην ηθική τάξη της κοινωνίας. […] Με αυτούς τους όρους, η ηθική, ο χειρισμός εντυπώσεων και η χειραγώγηση δεν αποτελούν αλληλοαναιρούμενες έννοιες."

(απόσπασμα χωρίς άδεια αναδημοσίευσης από το «Παρουσίαση του Εαυτού στην καθημερινή ζωή» του Erving Goffman, εκδ. Αλεξάνδρεια, 2006, σελ.26)


Και εδώ φτάνουμε στο πιο δύσκολο σημείο: η κοινώς εννοούμενη Ηθική, πόσο κοινώς εννοούμενη είναι και πόσο Ηθική είναι;

Η Ηθική ενός εκάστου από τους συμμετέχοντες ηθο-ποιούς, είναι η Οπτική μέσα από την οποία προσεγγίζεται η ποίηση του ήθους. Άρα, η Ηθική δεν μπορεί παρά να είναι μια ατομική υπόθεση που το μόνο συλλογικό στοιχείο που τη χαρακτηρίζει είναι ότι όλοι μιλούν για αυτήν, αλλά ο καθένας με το δικό του τρόπο. Άρα, μπορεί να υπάρχει κοινή Ηθική σε μια κοινωνία που αναζητά κοινές σταθερές για να συνεχίσει την ύπαρξή της; Η απάντηση νομίζω έχει ήδη διαφανεί: όχι! Τι υπάρχει τότε για να συγκρατήσει τους ηθοποιούς σε ένα κοινό έργο (ή αν θέλετε σε μια κοινή επιτέλεση ενός έργου), ώστε η κοινωνία να παραμείνει αυτό που ετυμολογείται, δηλαδή κοιν-ωνία (ενέργεια ή κατάσταση που δημιουργεί κάτι κοινό);

Κάτι πολύ απλό: μια Ηθική που θα αναζητά οι συμμετέχοντες να φτάσουν σε έναν κοινό ορισμό, σε μια ομοφωνία, σε ένα κονσένσους, που λένε και στα μεγάλα διεθνή συνέδρια… Και αυτό είναι το ηθικό κομμάτι, καθώς προϋποθέτει κάτι ακόμα: ο ένας να ακούει τον άλλον, να δώσει το λόγο ο ένας στον άλλον, ο ένας να συνδιαλεχτεί με τον διπλανό του. Καταστάσεις και ενέργειες που δεν υπάρχουν εύκολα στις ανθρώπινες κοινωνίες… Για να παίξουμε το ίδιο έργο ή στο ίδιο έργο (ό,τι προτιμάται από τα δυο, το ίδιο είναι, καθώς το μπρος-πίσω στο επίπεδο αναφοράς δεν επηρεάζει τον κοινό παρατηρητή, αλλά ούτε και τον κοινό παρανομαστή, καθώς το κλάσμα και το μερίδιο που θα αναλάβει ο καθείς από τους συμμετέχοντες είναι σταθερό και προκαθορισμένο…), απαιτείται ως σκηνοθετική λεπτομέρεια να κάτσουμε και να τα βρούμε. Να συμφωνήσουμε στο τι θα διαδραματίσουμε. Και όταν λέμε «να συμφωνήσουμε» δεν εννοούμε να επιβάλλουμε την άποψή μας, αλλά να αποβάλλουμε από την άποψή μας κάθε κυριαρχικό και αυταρχικό-εξουσιαστικό στοιχείο, ώστε να δώσουμε χώρο (και γιατί όχι και συγ-χώρ-εση) στους συνανθρώπους μας…

"Η συζήτηση σχετικά με την έννοια του κοινού ορισμού της κατάστασης και την έννοια της παράστασης ανακινεί, όπως και στην περίπτωση της αμηχανίας ζητήματα σχετικά με τη διατήρηση της κοινωνικής τάξης πραγμάτων. Η ανάγκη ενός κοινού ορισμού της κατάστασης είναι απαραίτητη προϋπόθεση για τη συνέχιση της κοινωνικής συνεύρεσης και η υποστήριξη αυτού του ορισμού αποτελεί ουσιαστικό ηθικό μέλημα των μετεχόντων."

(απόσπασμα χωρίς άδεια αναδημοσίευσης από το «Παρουσίαση του Εαυτού στην καθημερινή ζωή» του Erving Goffman, εκδ. Αλεξάνδρεια, 2006, σελ.37)

Όπως το διατύπωσαν τελικά, κάποιοι μεγάλοι...

Αυτό που μετράει είναι το ταξίδι...

"Το ταξίδι"

Στίχοι: Νίκος Γκάτσος

Μουσική: Μάνος Χατζιδάκις

Μα είναι φίδι το ταξίδι 

είναι χολή μαζί και ξύδι, 

σε ένα μεγάλο αγκάθινο σταυρό 

όμως εγώ δεν κάνω πίσω 

ούτε τον δρόμο μου θ' αφήσω, 

ώσπου λιμάνι σίγουρο να βρω

Να γράψω με μια κιμωλία την αγάπη...

Στα πολύ περίεργα παιχνίδια που συνεχίζει να παίζει η τύχη,
κουβαλώντας, όπου και αν πάω, γη Λακωνική,
αφουγκράζομαι το μήνυμα που έχουν πάνω τους οι τοίχοι,
και αναρωτιέμαι, για πού αναφέρεται τελικά ο ποιητής, για το εδώ ή το εκεί...


Από το παράθυρο ενός λεωφορείου, σήμερα, κάνω κλικ και νομίζω ότι αποθανατίζω μια συγκινητική στιγμή γεμάτη νόημα, τούτες τις μέρες, του πολέμου, των στρατιωτών, του μίσους, του πένθους, της μαυρίλας, της απόγνωσης, μα και της αγάπης... Νομίζω ότι αποτυπώνω έναν επίγειο ψίθυρο...

Κάνω λάθος, όμως, γιατί έχει προλάβει ένας άλλος Λάκωνας να αποθανατίσει με την πένα του ετούτη την προαιώνια -τελικά- σκηνή, κάμποσα χρόνια πριν...

Ανάγνωση και Γραφή

Έμαθα γραφή και ανάγνωση για να γράψω 

τ’ αηδόνια˙ και τ’ αέρινα σχέδια των βουνών 

που κοσμούν τους ορίζοντες γύρω μου. Κι ακόμη 

να γράψω κάθε ουράνιο και κάθε επίγειο 

ψίθυρο˙ και τις ίριδες που στα μάτια των ζώων, 

μικροί τέλειοι ήλιοι, αχτιδίζουν αδιάκοπα. 

Να γράψω τα τραύματα αυτών των παιδιών 

αγγέλων που βλέπω απ’ αυτό το παράθυρο 

να πηγαίνουν και να ‘ρχονται κάτω 

από σύννεφα, καθώς και των άλλων 

στρατιωτών του πλανήτη μας˙ κι ακόμη 

την άπειρη μαύρη πομπή, που οι Μαρίες 

μητέρες θα σχημάτιζαν πάνω του. 

Όλες τούτες οι πέτρες είναι πλάκες του Θεού 

όπου πάνω τους, έμαθα γραφή και ανάγνωση 

να γράψω με μια κιμωλία την αγάπη.

("Ανάγνωση και Γραφή" - Νικηφόρος Βρεττάκος)

Μόλις, συνειδητοποιώ την ομοιότητα, δεν μπορώ παρά να σιωπήσω και να αφήσω να γεμίσει η πλάση με μαντολινένια διαμαντάκια... σαν δάκρυα ξενιτεμένου, που αναπολεί μια ρημαγμένη αγάπη...

"Τώρα που πας στην ξενιτιά"

Μουσική: Μάνος Χατζιδάκις

Στίχοι: Νίκος Γκάτσος

Ερμηνεία-Εκτέλεση: ΑΤΤΙΚΑ

Το κλουβί με τις τρελές - Κλείσιμο

Τελευταία σκηνή

Η σκέψη λοιπόν, ταξίδεψε στο χρόνο και στο χώρο, στο λογικό και στο παράλογο. Δεν ξέρω αν η διαδρομή της σκέψης είναι κυκλική ή ευθεία, ξέρω όμως ότι σου μένει στο τέλος ένα γιατί και μια απορία... 

Πιασμένος σε παγίδα; 

Αράχνη σε ακατοίκητο ουρανό; 

Μήπως κορόιδο του Εαυτού σου;

(φωτό λίγο παραπάνω από το Ποντικονήσι...)

Ή κεκαθαρμένος; Νικητής που πάλεψε τους φόβους; 

Εκτεθειμένος σε κάθε ξεροβόρι;

Αγκομαχώντας μα χαμογελώντας σε κάθε ανηφόρι;

Σκαμμένος από της ζωής τη βρόχα;

Η οδός που προσπάθησα να σας δείξω μέσα από τα κάγκελα αυτού του κλουβιού με τις τρελές, είναι μια οδός ονείρων. Των δικών μου ονείρων. Των παιδικών ονείρων, που ζητούν πραγματοποίηση, τώρα που αρχίζουμε να αποδεχόμαστε ότι σιγά σιγά σαν να μεγαλώνουμε λιγουλάκι... Των παιδικών ονείρων, που πάντα θα μείνουν εκεί, να μας γνέφουν και να μας θυμίζουν ότι όσο και αν μεγαλώσουμε, αυτά θα είναι στο πλάι μας και θα αναζητούν ευκαιρία να ξεπηδήσουν από τις κόρες των ματιών μας ή τελικά από τις κόρες των παιδιών μας στο απώτερο μέλλον...

"Οδός ονείρων"

Μάνος Χατζιδάκις

Ένα κλωναράκι δυόσμου...

Όταν κάποιοι τα έχουν πει όλα, είναι αστείο εμείς οι μικροί να βασανιζόμαστε να αρθρώσουμε λόγο...

"Αθανασία"
Στίχοι: Νίκος Γκάτσος
Μουσική: Μάνος Χατζιδάκις
Ερμηνεία: Δήμητρα Γαλάνη

Υ.Γ.1: Με αυτούς τους στ-ήχους στο μυαλό ξεκινώ για άλλη μια μέρα συναναστροφής με ανθρώπους που απεγνωσμένα αναζητούν την αθανασία τους...

Υ.Γ.2: Και το μαντολινάκι να κελαηδά ανέμελο, στολίζοντας τα συναισθήματα που ξεπηδούν απεγνωσμένα...

Για της ζωής το πανηγύρι...

Απόψε ήταν μια πραγματική Αστροβραδιά... Παρέα με την Αστρονομική Εταιρεία Κέρκυρας, ταξίδεψα πέρα μακρυά, εκεί ψηλά στα άστρα... Και επειδή ως γνωστόν τα άστρα είναι το ίδιο το παρελθόν, ταξίδεψα στο ίδιο μου το παρελθόν, τότε που ένα παιδί ακόμα μετρούσε τα άστρα...

Μιλήσαμε για τον Λουντέμη, για τους μύθους που στολίζουν κάθε φωτεινό αντικείμενο του ουράνιου θόλου, για το πιο σταθερό σημείο του ουρανού, τον πολικό αστέρα, ο οποίος εμπνέει τους ανθρώπους να αναζητήσουν τα δικά τους σταθερά σημεία στο χάρτη...

Είδαμε φάτσα με φάτσα, σε πραγματική εικόνα, νέφη γαλαξιών σε ζευγαρωτό χορό, είδαμε διπλά και τρίδιπλα αστέρια όπως του Μιζάρ και Άλκορ στον αστερισμό της οδοδείκτριας Μεγάλης Άρκτου, είδαμε νεφελώματα αστέρων όπως αυτό στον αστερισμό του Ηρακλή που δίνουν γέννεση σε νέα φιλόδοξα αστεράκια, και εντελώς αιφνίδια για μένα, είδαμε το πιο όμορφο φωτεινό σώμα που έχει καρφιτσωθεί ποτέ στο ουράνιο πέπλο, κατά την άποψή μου: τον Κρόνο!

Απόψε κατάλαβα γιατί ο Κρόνος με συγκινεί τόσο πολύ... Γιατί έχουμε κάτι κοινό: Ψάχνει και αυτός, όπως και εγώ, απεγνωσμένα να βρει σε όλο το σύμπαν εκείνο το θηλυκό στο οποίο θα προσφέρει απλόχερα το δαχτυλίδι της ψυχής του για να το κάνει εκείνη στόλισμα στα ακροδάχτυλά της, σύμβολο αιώνιας αφοσίωσης και παντοτινής αγάπης...

Είπαμε, απόψε, είδα το παρελθόν μου, την εποχή που ο Ερωτόκριτος αλώνιζε με το μαύρο άλογό του στις αλάνες της ζωής μου...


Να 'ναι καλά τα παιδιά της Αστρονομικής Εταιρείας, μου δείξανε ότι μπορεί και να περάσω καλά τελικά σε τούτα εδώ τα -σε όλους τους τομείς- πράσινα μέρη...

"Τ' αστέρι του Βοριά"
Στίχοι: Νίκος Γκάτσος
Μουσική: Μάνος Χατζιδάκις
Ερμηνεία: Ζωή Φυτούση

Μμμμμμμμμ...

"...Πού καιρός για επανάσταση! Και γιατί άλλωστε; Να διορθωθεί τι και με ποιό τρόπο; Όλες οι επαναστάσεις καταλήγουν στην κατάκτηση της ανεγκέφαλης, όπως είπαμε Κυρίας. Της Εξουσίας. Αυτή η κατάκτηση, ως γνωστόν, δημιουργεί Δίκαιον, μακράν των ονειρικών στόχων μιας επανάστασης. Οι άνθρωποι που προκύπτουν από μια επανάσταση, περιέχουν τα ίδια συστατικά με τους αποχωρήσαντες ή τους ηττηθέντες. Η καταπίεση ευνοεί την αντίσταση και την ψυχική υγεία. Η επιτυχία και η επικράτηση κάνει ν' αναβιώσει η εγωπάθεια, ο απολυταρχισμός, ο συγκεντρωτισμός και η απανθρωπιά. Η αντίσταση ξαναγεννά. Η Εξουσία φθείρει, καταστρέφει τα ζωογόνα κύτταρα του ανθρώπου. Χρειάζεται ισχυρή παιδεία για ν' ανθέξει κανείς στην έννοια της Εξουσίας και της επιτυχίας.

Ο άνθρωπος σε μια έξυπνη στιγμή του, έβγαλε τον Θεό και τον Δαίμονα από μέσα του και τους εναπόθεσε στους ουρανούς. Θέσπισε Νόμους, έχτισε εκκλησίες και έγινε ανεύθυνος στη μοίρα του, μοιράζοντας τις ευθύνες έξω από αυτόν. Μια σειρά τελετουργιών προδικάζουν την επιρροή του καλού και του κακού. Κι έτσι αφέθηκε να τον καθοδηγεί η ανθρώπινη αδυναμία του και όχι μια σμιλεμένη ανθρώπινη κρίση. Η πολιτεία, το Κράτος, ευνοεί την εκπαίδευση εκείνη που δεν απελευθερώνει τον άνθρωπο αλλά τον περιορίζει σε ειδικά πλαίσια, επωφελή για το σύνολο. Και η ανθρώπινη κρίση άρχισε να περιορίζεται στα καθ' ημάς και όχι στις δυνατότητες της ανθρώπινης φύσης μας. Πώς να αντιδράσουμε όταν η μεγάλη πλειοψηφία ζει την πλάνη πως εκπροσωπείται από τους τυχοδιώκτες του Τύπου και της Πολιτικής και πως η θέλησή της κυβερνά; Πώς θα μπορέσει να αποφύγει την θανάσιμη ψευδαίσθηση που έντεχνα έχουν δημιουργήσει οι εκάστοτε κρατούντες κι ακόμη περισσότερο οι ψευτοσοσιαλιστές και οι αριστερίζοντες καιροσκόποι; [...] Μια καινούργια τάξη αρχίζει να γεννιέται από τους φωτισμένους και ανησυχούντες κάθε παράταξης. Και φυσικά καλούμεθα να ζήσουμε διωγμούς και καταδιώξεις όλων αυτών των ανήσυχων και πεφωτισμένων, στο όνομα του λαού και του Σοσιαλισμού, ετούτη τη φορά. Όπως παλιά στο όνομα της Πατρίδας και του Έθνους ημών του Ιερού. Ποτέ δεν πρόκειται να τελειώσει η ανθρώπινη περιπέτεια αλλά και η ανθρώπινη ευπιστία. Πάντα ο άνθρωπος θα πιστεύει πως τα όνειρά του θα δικαιωθούν. Αλλά και πάντα θα αγνοεί πως ο ίδιος καταστρέφει τα όνειρά του με τον να ξυπνά κάθε πρωί. Κάθε πρωί και όχι για πάντα, μια και μόνη φορά.

Το θέμα όμως παραμένει επιτακτικό και τυραννικό. Πώς ένας πολίτης που σκέφτεται και δεν εννοεί να συμβιβάζεται ή να βολεύεται στις ομαδικές πλάνες, μη συμμετέχοντας στα ομαδικά ή συντεχνιακά συμφέροντα, πώς ένας τέτοιος πολίτης είναι δυνατόν να διατηρήσει τη φωνή του και τη σημασία της, με το κύρος που του παρέχει η επιτυχής προσωπική του εργασία; Εδώ παρατηρούμε μια συνεχή διαρροή επιτυχών πολιτών που για τον έναν ή άλλο λόγο δεν άντεξαν στην επιτυχία ή στην καθιέρωση. Το Κράτος τους κολακεύει με τη συμμετοχή τους στην άσκηση πολιτικών πράξεων. Τους χρίζει βουλευτές. Ένας πρώτος και εύκολος εκμαυλισμός τους. Τους εισάγει στη Βουλή κι ενώ είναι γνωστό πως η Βουλή έχει πάψει προ πολλού να αποτελεί κέντρο λήψης αποφάσεων. Έχει καταλήξει σε κέντρο επικυρώσεως κυβερνητικών αποφάσεων. Είναι μια βιτρίνα-επίφαση μιας δήθεν Δημοκρατίας. Και ο 'επιτυχών' ευνουχίζεται σε μια παράσταση που έχει πάψει προ πολλού να σημαίνει κάτι παραπάνω από μια 'τελετουργία νεκρού θέματος'.

Και το κακό είναι πως οι πολίτες συνηθίζουν στην παρερμηνεία των λέξεων και στις κενές περιεχομένου σπουδαιοφανείς ορολογίες, που επικίνδυνα έχουν επικρατήσει στους νεοελληνικούς καιρούς μας. Κι όχι μόνο στον τόπο μας, αν και εδώ το κακό έχει παραγίνει. Έχουμε φτάσει σ'εγκληματιά όρια και η αντίδρασή μας δεν πρέπει να χωράει αναστολή. Προφέρονται ανενδοίαστα λέξεις-φράσεις χωρίς ίχνος από το αρχικό τους περιεχόμενο. Και χαρακτηρίζεται ολόκληρη η κυβερνητική δραστηριότητα από μια τέτοια κενή περιεχομένου λεξιχρησία, χωρίς ενδοιασμό, ντροπή ή επιφύλαξη, που υποτιμά την στοιχειώδη νοημοσύνη του Έλληνα πολίτη, τουλάχιστον στο ποσοστό των μ'ευαισθησία ανησυχούντων και σκεπτόμενων. Ζούμε την προετοιμασία νεοφασιστικών καιρών, στ' όνομα του παντοδύναμου λαού και των 'απλών' ανθρώπων. Και φυσικά ήταν επόμενο να φανούν 'δημοσιογραφικά' όργανα για να υπηρετήσουν τον προετοιμαζόμενο νεοφασισμό, με εκχυδαϊσμένη γλώσσα, εσκεμμένος λεξινοθείες και ευτελείς κολακείες γερόντων και υποανάπτυκτων πολιτών."


(απόσπασμα από το "Ο λόγος για τους Έλληνες νέους του '88" σελ. 174-177 του βιβλίου "Ο καθρέφτης και το μαχαίρι" του Μάνου Χατζιδάκι, εκδ. Ίκαρος Εκδοτική Εταιρία, χωρία άδεια αναδημοσίευσης - πρόκειται κάτι σαν ένα είδος blog της εποχής του μουσικοσυνθέτη)



Μ-εγάλε Μ-άνο Μ-ίλα Μ-ας Μ-ε Μ-οντέρνες Μ-ελωδίες Μ-πας και Μ-εγαλώσουμε...

Αν και αν κρίνοντας ότι ετούτα τα λόγια ήταν το ίδιο επίκαιρα και τότε που πρωτοεκφωνήθηκαν αλλά και σήμερα, πιστεύω ότι όλο μεγαλώνουμε και πάντα στα ίδια μένουμε σαν λαός...

"Το κοντσέρτο"

Ερωτικός επαναπροσδιορισμός

Μάνος Χατζιδάκης: Ο έρωτας, είναι φανερό, σε βοηθάει ν' αυτοτιμωρείσαι. Θέλεις να ξεφύγεις ή θα προτιμήσεις την ατέλειωτη κόλαση των παθών;

Μωρίς Μπεζάρ: Ο έρωτας είναι το σημαντικότερο πράγμα στη ζωή. Αν καταφέρουμε να του ξεφύγουμε, μπορεί να νοιώσουμε ξαλαφρωμένοι και ήσυχοι. Μόνο που την ησυχία αυτή δεν τη θέλουμε, γιατί μοιάζει με τον θάνατο, είναι το αντίθετο της δημιουργίας. Η δημιουργία είναι αγωνία, όπως και ο έρωτας, αγωνία και καταστροφή και ταυτόχρονα μοναδικά εμπλουτιστικός. Έρωτας για μένα είναι ο μύθος του φοίνικα, που καίγεται για να ξαναζήσει, ν' αναστηθεί. Γι' αυτό και κάθε φορά ο έρωτας είναι μια αγωνία, που αρνιόμαστε μ'όλη μας την ψυχή αλλά εκείνος μας κατακτάει, καιγόμαστε για να ξαναγεννηθούμε.

(απόσπασμα της συνομιλίας του Μ.Χατζιδάκη με τον Μ.Μπεζάρ από το "Ο καθρέφτης και το μαχαίρι" του Μάνου Χατζιδάκι, εκδ. Ικαρος, σελ. 81, χωρίς άδεια αναδημοσίευσης)



Όποτε γεύεσαι τον έρωτα, αγοράζεις όλο το συνολάκι μαζί, φούστα-μπλούζα. Δεν γίνεται αλλιώς. Αγοράζεις τη χαρά μα και τη λύπη, την ευχαρίστηση μα και τον πόνο, την ικανοποίηση μα και την αγωνία. Πρόκειται για αλληλένδετα στοιχεία.

Η άλλη εναλλακτική είναι να μην αγοράσεις καθόλου αυτό το συνολάκι και να μείνεις μαγκούφης, δηλαδή μόνος, με τις σκέψεις σου και τα άδυτα της ψυχής σου να αναμοχλεύονται βασανιστικά, σχεδόν μέχρι εμετού, και να δημιουργούν μια απόπνοια μέλαινας χολής (κοινώς μελαγχολίας) στην καθημερινή σου ανάσα.

Το φαινόμενο της ζωής στηρίζεται σε, και ορίζεται από, δυο διαδικασίες: την αναπαραγωγή και την κίνηση. Ζωή χωρίς έρωτα είναι ζωή χωρίς κίνηση, δηλαδή ξαλαφρωμένη και ήσυχη, ζωή που "μοιάζει με τον θάνατο, είναι το αντίθετο της δημιουργίας", όπως είπε και ο Μπεζάρ. Έρωτας λοιπόν είναι το ισοδύναμο της ίδιας της δημιουργίας και της κίνησης και συνεπώς, ζωή χωρίς έρωτα, με βάση τον προηγούμενο συλλογισμό, δεν είναι ζωή.


Υ.Γ.: Το post αυτό αφιερώνεται σε όλους όσους πονάνε από τον έρωτα και εύχονταν ο πόνος να μην ήταν συστατικό του στοιχείο. Αγαπητοί μου, έρωτας χωρίς πόνο είναι σαν να λέμε ημέρα χωρίς φως... Αποδεκτείτε το και δείτε κατάματα το πραγματικό φως, αλλιώς υπάρχει σαν εναλλακτική και ο σκοταδισμός.

Και η διάγνωση αυτού...

Και η διάγνωση αυτού: "τραγικός"! Έτσι απεφάνθη ειδικός του είδους (φίλος καλός και αγαπητός, συνταξιούχος πλέον ιατρός και αναπληρωτής καθηγητής) για την περίπτωσή μου... Ένας τραγικός χαρακτήρας που παλεύει εναντίον του κατεστημένου, που δεν δέχεται την κατάσταση έτσι όπως την αντιλαμβάνεται ο νους και η λογική και ψάχνει να ξεφύγει από τα γήινα που τον καθηλώνουν και τον αλυσοδένουν στα έγκατα της γης. Ένας τραγικός χαρακτήρας που παλεύει με τον ίδιο του το χαρακτήρα, αλλά το μόνο που κάνει είναι να φθείρεται, να αυτοεγκλωβίζεται, να τυραννιέται και να αυτοτιμωρείται, ένας χαρακτήρας που συνεχίζει να βαδίζει σε μονοπάτια σκοτεινά (όπως οι "σκοτεινές ψυχές των ανθρώπων") και δύσβατα, εκεί που ο νους δύσκολα τα βγάζει πέρα. Ένας αμετανόητος ορθολογιστής που μόνο όπλο έχει την αντίληψή του, χωρίς να επιτρέπει στη ζωή του να εισέλθει σε άλλους χώρους, όπως αυτούς της θρησκείας, της πίστης...

Ένας τραγικός με την αρχαιοελληνική έννοια των τραγωδιών λοιπόν. Μάθετε όμως πως αυτός ο τραγικός (αποδέχομαι την διάγνωση!) κάνει προσπάθειες να ξεφύγει ακόμα και από αυτήν ίδια την τραγικότητά του ως κατάσταση, ως αντίληψη, ως προσωπικό χαρακτηριστικό, μιας και ακόμα και η συνειδητοποίηση της τραγικότητάς σου αποτελεί νέα, ακόμα μεγαλύτερη, τραγικότητα. Μάθετε ότι αυτός ο τραγικός συνεχίζει να παλεύει, σε ένα άλλο επίπεδο πλέον, αυτό της απέκδυσης σύμφυτων χαρακτηριστικών και αντικατάστασής τους με άλλα χαρακτηριστικά, πιο οικεία, πιο αποδεκτά κοινωνικά... με χαρακτηριστικά εξωγενή(;). Το τι θα βγει μη με ρωτήσετε ακόμα, δεν το γνωρίζει ούτε ο ίδιος.


Αλήθεια, αντικαθίστανται σύμφυτα χαρακτηριστικά με άλλα εξωγενή;
Αλήθεια, φοράμε μάσκες ή αυτά που κάνουμε είναι ο αληθινός μας χαρακτήρας;

Οψόμεθα τι θα βγάλει το πείρα(γ)μα του υπολογιστή μας...

"Κεμάλ"
Μουσική: Μάνος Χατζιδάκης
Στίχοι: Νίκος Γκάτσος
Ερμηνεία: Αλίκη Καγιαλόγλου

Η διαχείρηση της ετερότητας - τέλος

Προσπάθησα να καταπιαστώ σε αυτήν την σειρά αναρτήσεων, με κάτι με το οποίο μέχρι πρότινος έτρεμα ακόμα και στην ιδέα του, τώρα όμως μπορώ να πω ότι απλώς το φοβάμαι: την ετερότητα. Ξέρετε... ο τρόμος είναι παθολογικό στοιχείο, ο φόβος όμως ανθρώπινο.

Όλη η ύπαρξη του ανθρώπου εμπεριέχει την έννοια της διαφορετικότητας, είναι εμποτισμένη με αυτήν. Υπάρχει ο άνθρωπος ως μονάδα επειδή υπάρχει η έννοια της διαφορετικότητας. Δεν μπορούμε να την απαρνηθούμε. Είναι νόμος της φύσης (μας). Δεν μπορούμε να ξεπεράσουμε τα τείχη της ετερότητάς μας, δεν μπορούμε να δούμε ξεκάθαρα πίσω από αυτούς τους αμετακίνητους φράχτες που μας χωρίζουν. Πρώτο και σημαντικότερο βήμα λοιπόν, στην πορεία αναζήτησης απαντήσεων, είναι να αποδεχτούμε την ύπαρξη της διαφορετικότητας ως βασικό στοιχείο ανάμεσα στους ανθρώπους, που καθορίζει και ευθύνεται για τις όποιες ανάρμοστες ή παρεκκλίνουσες συμπεριφορές τους.

Ύστερα, το δεύτερο βήμα, είναι κάτι μαγευτικό: η διαχείρηση της ετερότητας. Και λέω κάτι μαγευτικό, διότι εδώ ακριβώς συναντιούνται τα μέσα μας και τα έξω μας, τα όριά μας και τα όρια του έτερου, σε ένα παιχνίδι επικοινωνίας και προσπάθειας να κάταλάβουμε ποιός είναι αυτός που βρίσκεται στην πίσω πλευρά του τοίχου (που χτίζει η διαφορετικότητά μας) και του οποίου ακούμε μόνο την φωνή χωρίς να βλέπουμε ποιός πραγματικά είναι... Η μαγεία της ανθρώπινης ύπαρξης λοιπόν κρύβεται στο πώς δεχόμαστε τον άλλον, στο πώς συνδυάζουμε εαυτόν και αλλήλοις, στο πώς αφήνουμε τις αισθήσεις μας να αντιληφθούν τον δίπλα... Όλα καθορίζονται από το τι θα επιτρέψουμε εμείς να μας δείξει ο άλλος, και έτσι καθορίζουμε τη δική μας μαγευτική ή μη ζωούλα... Μέσα σε αυτό το ατελείωτο κρυφτό, θα έρθει ως φυσικό επακόλουθο, αλλά φωτεινό και όχι κρυφ(τ)ό αυτή τη φορά, το πιο βέβαιο και πιο σταθερό βήμα που μπορεί να κάνει ένας άνθρωπος: να συνυπάρξει με τον άλλον άνθρωπο. Είναι το βήμα εκείνο που θα επιτρέψει να ζούμε χωρίς να τρεκλίζουμε στην πορεία μας, χωρίς να κινδυνεύουμε να πέσουμε ή να σκοντάψουμε.

Κείμενο του Jalal ad-Din Muhammad Rumi (1207-1273 μ.Χ.)

Ευχαριστώ τον φίλο Μ. για την παραχώρηση των εγγράφων αυτών.

(υποσημείωση διαφορετικότητος: τα αραβικά διαβάζονται από δεξιά στα αριστερά, τα ελληνικά από τα αριστερά στα δεξιά, και τα δυο όμως κείμενα ξεκινούν από το κέντρο -του ανθρώπου- και οδηγούνται προς την περιφέρεια -της αναζήτησής μας-)

Πριν κάμποσες μέρες υμνήσαμε μαζί με άλλους φίλους την διαφορετικότητα σε μια παράσταση -κατά γενική ομολογία- άνευ προηγουμένου, που άρεσε σε όλους τους παρευρισκόμενους... Ένας ύμνος στη διαφορετικότητα, στην διαχείρησή της και στην χρήση της ως συνεκτικό στοιχείο συνύπαρξης των ανθρώπων σε μια ειρηνική συν-κοινωνία που δεν έχει να χωρίσει τίποτα, παρά μόνο να μοιράσει, να δώσει, να κάνει ένα βήμα πιο κοντά στον άλλον, τον ξένο, τον έτερο... Ευχαριστώ την Πάραλο για τις συγκινήσεις που μας επιτρέπει να βιώνουμε... Ο χορός τελικά είναι χώρος για πολύ διαφορετικότητα.

(Πάραλος σημαίνει παραλία, οριογραμμή, εκεί που συναντιούνται δυο τόσο διαφορετικά στοιχεία: το υγρό με το στερεό... σαν να λέμε ο άντρας με τη γυναίκα... ο εαυτός με τον άλλον, το ίδιον με το διαφορετικό...)

Ο δρόμος του καθενός μας είναι μικρός, βασανιστικός, στενός...
χωράει όμως μπόλικα όνειρα.
Κάντε τα όνειρά σας πλάκες (=1.οικοδομικά υλικά, 2.αστεία)
και πλακοστρώστε τον δρόμο σας...
Μόνο έτσι θα γίνει ο δρόμος σας, μαγευτικός δρόμος...






1. Συνειδητοποίηση και αποδοχή διαφορετικότητος ανθρώπων
2. Διαχείρηση διαφορετικότητος ανθρώπων
3. Συνύπαρξη διαφορετικών ανθρώπων

Αυτά είναι τα τρία βήματα για την επίτευξη της επικοινωνίας μεταξύ πλασμάτων που μπορούν να επικοινωνήσουν...
όπως άνθρωποι, μουσικά όργανα, μελωδίες, στίχοι...

Ένα βαλσάκι παρακαλώ...

Μια μικρή απάντηση στο ερώτημα που θέτει η προηγούμενη ανάρτηση περί ονείρων, που έρχεται να δέσει με την σημερινή μου ανάγκη να ήμουν στο χωριό, να φορούσα τα καλά μου ρούχα, να πήγαινα χεράκι χεράκι με την αδερφούλα μου στην εκκλησιά:

"Το βαλς των χαμένων ονείρων"
Δημιουργός: Μάνος Χατζιδάκις

Τα τσαφ τσουφ του μυαλού...

Σήμερα το μεσημέρι κάτι έκανε "τσαφ" μέσα στο μυαλό μου! Προς στιγμήν φοβήθηκα ότι κάηκε καμιά ασφάλεια... αλλά ευτυχώς το πρόβλημα αφορούσε την τάση... Ψάχνοντας στα σκοτάδια του νου λοιπόν για να βρω τον διακόπτη να τον σηκώσω, κάποια ιδέα έλαμψε σαν ένα κεράκι και μου φώτισε. Η σκέψη ήταν η εξής:


"Όσο τα κύτταρα εξειδικεύονται σε συγκεκριμένη λειτουργία, βλέπε νόηση, τόσο απομακρύνονται από την δυνατότητα αναπαραγωγής. Παράδειγμα ο νευρικός ιστός. Είναι επειδή δίνουν όλη τους την ενέργεια στην επιτέλεση αυτής της λειτουργίας και έτσι δεν μένει και πολύ ενέργεια για άλλες δυνατότητες.

Όσο οι άνθρωποι εξειδικεύονται σε συγκεκριμένη λειτουργία, βλέπε ρομαντισμό, τόσο απομακρύνονται από την δυνατότητα αναπαραγωγής. Παράδειγμα ο νευρικός άνθρωπος. Είναι επειδή δίνουν όλη τους την ενέργεια στην επιτέλεση αυτής της λειτουργίας και έτσι δεν μένει και πολύ ενέργεια για άλλες δυνατότητες."


Έτσι, ρίχνοντας φως στα σκοτεινά μονοπάτια του νου, βρήκα και άναψα τον διακόπτη, και μετά άναψα και άλλον διακόπτη και άλλον και άλλον, ώσπου τελικά άναψα όλα τα φώτα του μυαλού μου και άρχισα να κάνω πάρτυ.....!!!!!!!

"Το πάρτυ"
Στίχοι, Μουσική: Μάνος Χατζιδάκις
Ερμηνεία: Δημήτρης Χόρν
Δίσκος: Οδός Ονείρων



(από http://www.youtube.com/watch?v=LjHVpQnDROo)


Αυτή η γειτονιά είναι για όλους μας ένα κλουβί,
κανείς δε ζει αληθινά αυτό που θα θελε να ζει,
γιατί το όνειρο είναι μια στιγμή
κι όλες οι άλλες οι στιγμές απελπισία
μέσα σ αυτό το δρόμο γεννιόμαστε, ζούμε και πεθαίνουμε,
μαζί με μας και τα όνειρά μας, μαζί με μας και τα παιδιά μας.
Γι' αυτό ένα πάρτυ σ' αυτό το δρόμο
είναι κάτι πιο λυπητερό κι από το θάνατο,
είναι ένα γραμμόφωνο που ολοένα ξεκουρδίζεται,
δυο ιδρωμένα χέρια στο άσπρο φόρεμα ενός κοριτσιού,
ένας σκύλος που απορεί,
ένα ποτήρι αδειανό στην άκρη της αυλής μου,
μια κόκκινη κορδέλα στα μαλλιά της,
ένας κρυφός αναστεναγμός,
ένα αρπαχτικό βλέμμα θηρίου που δεν τολμάει να αγγίξει,
ένα κλουβί στην πόρτα σου με ένα πουλί που κοιμάται…
Γι' αυτό ένα πάρτι στο δρόμο των Ονείρων
είναι στιγμή πιο θλιβερή κι απ' τη στιγμή του ονείρου,
είναι ένα ξέφτισμα ζωής,
ένα παιχνίδι χάρτινο στα χέρια των αγγέλων.
Κοιτάχτε τούτο το κλουβί
είναι λιγάκι πιο μεγάλο από την καρδιά μου,
κι όμως δεν μπορεί να χωρέσει την αγάπη μου,
κοιτάχτε και τούτο το κορίτσι
θα του χαρίσω το κλουβί κι ένα τραγούδι θα μου πει…
για το πουλί που χάθηκε, για το πουλί που πια δε ζει.

Πάω να πω στον ουρανό, πάω να πω στο σύννεφο
Πάω να πω στον ουρανό, πάω να πω στο σύννεφο
Το πουλί δεν πιάνεται, το παιδί δε χάνεται
πάνω απ' τον ουρανό
Το πουλί δεν πιάνεται, το παιδί δε χάνεται
πάνω απ' τον ουρανό

Μέσα από τον άνεμο, άνθισε χρυσάνθεμο
Μέσα από τον άνεμο, άνθισε χρυσάνθεμο
Πέφτουν πέταλα στη γη, πάν' να βρούνε το πουλί
σκοτωμένο που λαλεί
Πέφτουν πέταλα στη γη, πάν' να βρούνε το πουλί
σκοτωμένο που λαλεί