Είναι μια νέα προσπάθεια συνάντησης των πνευμάτων κάτω από το φως του έναστρου βραδινού ουρανού, τις ώρες που βγαίνουν οι νεράιδες και τα παραμύθια φαίνονται αληθινά...
"Ας σκεφτούμε ένα άλλο παράδειγμα προσφοράς δώρων: ο Mick Jagger λίγο πριν το κλείσιμο μιας συναυλίας στο Candlestick Park του San Francisco, κάθιδρος, κορδώνεται σαν το Βασιλιά της Ροκ, σκίζει το γυαλιστερό συνθετικό μπλουζάκι του, το στριφογυρίζει μερικές φορές πάνω από το κεφάλι του, ψεκάζοντας με ιδρώτα το κοινό, και στη συνέχεια το εκσφενδονίζει στο ακροατήριο μπροστά στη σκηνή, όπου μια θαυμάστρια σε παράκρουση το αρπάζει, το σφίγγει στο στήθος της και ορκίζεται να μην το πλύνει ποτέ. Μολονότι οι οπαδοί των Rolling Stones ίσως νιώσουν φθόνο, ενώ άλλοι ίσως αηδιάσουν από αυτή την κίνηση, οι οικονομικοί ανθρωπολόγοι παρατηρούν και λένε: 'Α! Το δώρο εμπεριέχει το πρόσωπο'. Πράγματι, τα δώρα ενσωματώνουν πάντοτε κάποια μαγική ουσία του δωρητή, η οποία δεν χάνεται ποτέ και προσδίδει αξία σε ένα αντικείμενο, όπως το μπλουζάκι, ακόμα και αφότου εξατμιστεί ο ιδρώτας του Jagger". (απόσπασμα χωρίς άδεια αναδημοσίευσης από το "Οικονομία και Πολιτισμός" των Wilk και Cligget, εκδ. ΚΡΙΤΙΚΗ, 2010, σελ. 256)
Επιτρέψτε μου όμως, να διαφωνήσω εν μέρει με τους συγγραφείς αυτού του, εξ-αιρετικού κατά τα άλλα, συγγράμματος και να τονίσω ότι αυτό που περικλείει και ενσωματώνει ένα δώρο, δεν είναι τόσο αυτό που νοηματοδοτεί το "πρόσωπο" που μας το δωρίζει, αλλά το "μαζί με το πρόσωπο" που μας το δωρίζει. Αυτός ο συνδυασμός, το "μαζί", είναι που αποτελεί την ουσία του πράγματος, "την ουσία που δεν χάνεται ποτέ" όπως λένε οι συγκεκριμένοι συγγραφείς... Και αυτή η ουσία, δεν χάνεται γιατί έρχεται να αντισταθεί στον προαιώνιο και παντοτινό εχθρό των ανθρώπων: τον κύριο Χρόνο! Το δώρο λοιπόν, σφραγίζει και μεταφέρει μια υπόσχεση, αυτήν της αιώνιας ανάμνησης, της αιώνιας ταύτισης με τον άχρονο χρόνο. Μόνο έτσι νικιέται ο Χρόνος, όταν κάτι τον ακολουθεί για πάντα, όταν κάτι γίνεται εσωτερικό χαρακτηριστικό του και κυλά μαζί του ανεπηρέαστο από εξωτερικά ερεθίσματα... Μόνο έτσι τελικά, κάτι γίνεται μαγικό... (παράδειγμα τρανό και αξεπέραστο ο μαγικός Νίκος Ξυλούρης, που σαν σήμερα έφυγε από τη ζωή, κάνοντας τον ίδιο το χρόνο να τον ακολουθεί αιώνια πιστά, χορεύοντας σε ρυθμό της λύρας του πάνω στους κυματισμούς του σύμπαντος - υπάρχουν καλύτερα δώρα από τα τραγούδια του άραγε;)
Διότι, όπως το προσδιόρισε ο Νεύτων:
"ο απόλυτος, αληθινός και μαθηματικός χρόνος, αφ' εαυτού του, και από την ίδια του τη φύση, κυλά ομοιόμορφα χωρίς εξάρτηση από οτιδήποτε εξωτερικό."
(απόσπασμα χωρίς άδεια αναδημοσίευσης από το "Ιστορία της Τεχνολογίας" του Donald Cardwell, εκδ. Μεταίχμιο, 2000, σελ. 97)
Στις μέρες μας, πολλές φορές τα δώρα καταντούν τυπικές διαδικασίες, που από υποχρέωση δεν μπορούμε να αποφύγουμε (να πάρουμε ή να δώσουμε). Μαζί τους, χάνεται όμως και αυτή η μαγική ουσία που κουβαλούν, οπότε αυτή η ουσία μοιάζει με είδος προς εξαφάνιση στις μέρες μας. Έτσι, η επέλαση του Χρόνου είναι σαρωτική, όλοι τον κυνηγάμε μα κανείς δεν τον φρενάρει, όλοι τον εχθρευόμαστε μα κανείς δεν του αφήνει ούτε καν μια γραντζουνιά... Ο Χρόνος, μονάχος αλωνίζει στις ψυχές των ανθρώπων, οι οποίες έρμαιες χωρίς μαγική ουσία, δεν μπορούν να τον ακολουθήσουν στο άχρονό του ταξίδι. Οι ψυχές τελικά, βασανίζονται να κυνηγούν την αιωνιότητα, όταν είναι καταδικασμένες απλά να ψηλαφούν τις χαρακιές που αφήνει στο πέρασμά του ο Χρόνος...
Διότι, όπως το έθεσε ο Weber μέσα από τις μελέτες του για τους άλλους πολιτισμούς:
"Το μοναδικό χαρακτηριστικό του νεότερου βιομηχανικού καπιταλισμού, είναι ο βαθμός στον οποίο η 'εκλογίκευση' είχε διεισδύσει σε κάθε ανθρώπινη σχέση και την είχε επηρεάσει. Το πεπρωμένο της εποχής μας χαρακτηρίζεται από την εκλογίκευση και τη διανοητικοποίηση και πάνω απ' όλα από την απομάγευση του κόσμου".
(απόσπασμα χωρίς άδεια αναδημοσίευσης από το "Οικονομία και Πολιτισμός" των Wilk και Cligget, εκδ. ΚΡΙΤΙΚΗ, 2010, σελ. 215)
Αυτήν την προβληματική, την περιγράφει περίφημα, η ιέρεια της στιχουργικής του καθημερινού χωρόχρονου, η Λίνα Νικολακοπούλου στο παρακάτω εξαιρετικό τραγουδάκι... που ξεδιπλώνει με τελετουργική διαδικασία αρχαίων λαών, τις τρεις διαστάσεις του Χρόνου (παρελθόν-παρόν-μέλλον) σε μια κοινή ευθεία γραμμικής καταγωγής, όπως ακριβώς θα έκαναν τα κλαν και οι 'φυλές' της Αφρικής, σε μια προσπάθειά τους να εξευμενίσουν τους αποστάτες του πολιτισμού... που δεν είναι τίποτε άλλο από την αποστασία της ίδιας της καρδιάς έναντι του μυαλού, της άπιαστης ύπαρξης έναντι της απτής, του πνεύματος έναντι της ύλης, του παραλόγου έναντι του ελλόγου, τελικά του μαγικού έναντι του απομαγεμένου...
"Η μπλούζα"
Στίχοι: Λίνα Νικολακοπούλου
Μουσική: Γιάννης Σπάθας
Ερμηνεία: Νίκος Κουρουπάκης
Πρώτη ερμηνεία: Ελένη Βιτάλη
"Πού θα πάει αυτή η δουλειά, είπε η καρδιά μου στο μυαλό..."
Μπορεί άραγε μια γοργόνα να φοβάται τα νερά στα οποία ζει; Μπορεί να τρομάζει από τις θάλασσες που την περιλούζουν; Είναι δυνατόν ένα δικό της στοιχείο, το νερό, να της προκαλεί τέτοια αποστροφή;
Μπορεί. Και ο αιτιολογικός παράγοντας ονομάζεται άνθρωπος.
Ο άνθρωπος μπορεί να θολώσει τα νερά σε τέτοιο βαθμό που να είναι αποκρουστικά. Μπορεί να προκαλέσει τέτοια τρικυμία, τέτοια δίνη κυματισμών και τέτοια θαλασσοταραχή, που οι ψυχές που διαβιούν στο υγρό στοιχείο, να ασφυκτιούν μέσα στο ίδιο τους το περιβάλλον.
Οι γοργόνες θέλουν καθάρια νερά, για να αναπνεύσουν, θέλουν φως για να θρέψει τις ελπίδες τους, θέλουν χάδι από τον παφλασμό των κυμάτων και όχι βιαιότητα από τη μανία της φουρτούνας. Θέλουν τον βυθό ζωντανό και κρουσταλλένιο, αλλιώς αργοπεθαίνουν...
Οι γοργόνες θέλουν αληθινό ό-νε(ι)ρο για να ζήσουν και όχι βάλτο για να βυθιστούν... Θέλουν να βλέπουν το βυθό, για να μπορούν να συλλάβουν το βάθος του έρωτά τους...
Και αν ποτέ λάχει σε κάποιον ιατρό να πρέπει να γιατρέψει τη θάλασσα, αυτήν την πληγιασμένη από τους ίδιους τους ανθρώπους, αξίζει να προσπαθήσει πολύ σκληρά... Αξίζει για τα μάτια μιας γοργόνας.
"Θάλασσα"
Στίχοι: Λίνα Νικολακοπούλου
Μουσικη: Θάνος Μικρούτσικος
Ερμηνεία: Μίλβα
Παράμ παράμ παράμ γυρνάω χορεύω στην άμμο του χειμώνα με τα φύκια τη θάλασσα που αρρώστησε γιατρεύω και κάνω με τα αστέρια σκουλαρίκια
Παράμ παράμ παράμ παραμονεύει στο πέλαγο του χρόνου το καράβι μια άγκυρα η ζωή μου ζητανεύει το βάθος του έρωτα της να συλλάβει
Θάλασσα μάνα μοίρα μου εσύ γαλάζια μοίρα για παραμάνα στον ώμο χρυσή τον ήλιο πήρα θάλασσα μνήμη μαύρο μου ασήμι πάρ' την καρδιά μου και κάν' την μισή του ανέμου αγρίμι
Θάλασσα μάνα μοίρα μου εσύ γαλάζια μοίρα για παραμάνα στον ώμο χρυσή τον ήλιο πήρα θάλασσα μνήμη μαύρο μου ασήμι πάρ' την καρδιά μου και κάν' την μισή του ανέμου αγρίμι
Παράμ παράμ παράμ παραμυθένιο ναυάγιο μες στα σύννεφα η σελήνη κορμί του Ποσειδώνα σιδερένιο ποιο πέτρινο μουσείο να σε κλείνει
Θάλασσα μάνα μοίρα μου εσύ γαλάζια μοίρα για παραμάνα στον ώμο χρυσή τον ήλιο πήρα θάλασσα μνήμη μαύρο μου ασήμι πάρ' την καρδιά μου και κάν' την μισή του ανέμου αγρίμι
Φορές-φορές, δεν την παλεύεις. Νοιώθεις να προσκρούεις σε τσιμέντο. Δεν ξέρεις καλά καλά τι ψάχνεις και τι γυρεύεις... Νοιώθεις ατυχία και μαζί και αχρηστία.
Είναι από αυτές τις φορές όμως, που έτσι και σηκώσεις -έστω και κατά λάθος- τα μάτια σου και κοιτάξεις γύρω σου, αμέσως θα ξεχάσεις αυτά που σε απασχολούσαν μέχρι πρότεινος. Πόσο κοντόφθαλμοι είμαστε εμείς οι άνθρωποι; Δεν βλέπουμε ούτε καν την κοντοφθαλμία μας... Το να δούμε δε τον άλλον μέσα στα ίδια του τα μάτια, δεν το αναφέρω ούτε για πλάκα... Τι κρύβουν άραγε εκείνα τα δυο μάτια στο πίσω μέρος τους;
"Στα μάτια και στο πρόσωπο φαίνοντ' οι στοχασμοί τους. Τους λέει μεγάλα και πολλά η τρίσβαθη ψυχή τους, αγάπη κι έρωτας καλού τα σπλάχνα τους τινάζουν. Τα σπλάχνα τους κι η θάλασσα ποτέ δεν ησυχάζουν. Γλυκιά κι ελεύθερ' η ψυχή σα να 'τανε βγαλμένη κι υψώναν με χαμόγελο την όψη τη φθαρμένη."
"Στα μάτια και στο πρόσωπο" Στίχοι: Διονύσιος Σολωμός Μουσική: Γιάννης Μαρκόπουλος Ερμηνεία: Νίκος Ξυλούρης & Χορωδία Πρεβέζης
Και όσο μένεις σύξυλος στου κρότου το ξάφνιασμα, απορείς. Απορείς, πώς γίνεται να μην μπορείς. Ή αλλιώς, πώς μπορείς να μην μπορείς... Ίσως ένα είδος αναπηρίας. Πνευματικής; Σωματικής; Χαχα... Τα όρ(γ)ια πνεύματος και ύλης ξανά στο προσκήνιο...
Όσο όμως εσύ απορείς που δεν μπορείς να μπορείς, κάποιοι μπορούν να μπορούν, είτε με το να απορούν είτε χωρίς... Ποιός ενδιαφέρεται άραγε;
Και η Γη συνεχίζει να περιστρέφεται, και τα άστρα του παρελθόντος συνεχίζουν να φωτίζουν το μέλλον, και οι άνθρωποι συνεχίζουμε να μπερδευόμαστε και να κλαίμε, συνεχίζουμε να νοιώθουμε μόνοι και να αναζητούμε την συντροφιά. Συνεχίζουμε να ξαγρυπνάμε στις ιδρωμένες βραδιές του καλοκαιριού, όπως τότε μικροί που μουσκεύαμε το μαξιλάρι από το φόβο μην μεγαλώσουμε... Πλέον τα δάκρυα χύνονται στου κο(σ)μικού σεναρίου το απάνθισμα... Και θολώνουν το λιγοστό φως που φτάνει μέχρι τα κωνία μας, διαθλώντας και παραλάσσοντας ακόμα περισσότερο την πληροφορία... Τι μένει λοιπόν από αυτά τα μάτια, όταν όλοι στις μέρες μας χτυπούν σαν ένας; Όταν θρηνείς για τον χαμό του καιρού και για όλα αυτά που χάνονται μαζί του; Όταν τα μάτια δεν μπορούν να σφαλίσουν για λίγο, να ξαποστάσουν και να κοιμηθούν;
"Ο αριθμός του εχθρού! Τόσ' άστρα δεν εγνώρισεν ο τρίσβαθος αιθέρας Ολίγο φως και μακρινό σε μέγα σκότος κι έρμο Πάντ' ανοιχτά, πάντ' άγρυπνα, τα μάτια της ψυχής μου Ο υιός σου κρίνος με δροσιά φεγγαροστολισμένος Όλοι σαν ένας, ναι, χτυπούν, όμως εσύ σαν όλους Παράπονο χαμός καιρού σ' ότι κανείς κι' α χάση"
Σε τέτοιες περιπτώσεις, που όχι απλώς έχεις φτάσει, αλλά έχεις ξεπεράσει τα όρια της κατάθλιψης, το μόνο φάρμακο που μπορεί να σώσει κάπως την κατάσταση, είναι -ποιός άλλος φυσικά;- η μουσική. Και μάλιστα η μουσική από τα παλιά, όπως το παλιό κρασί ένα πράγμα! Πιάνεις τη σιντοθήκη στα χέρια σου, την ξεσκονίζεις, την ανοίγεις, βλέπεις τα δοντάκια στο κέντρο σπασμένα. Μα η αίσθηση ότι αγγίζεις διαμαντάκι είναι η ίδια όπως τότε μικρός που για πρώτη φορά ήρθες σε επαφή μαζί της... Και όταν λέω επαφή, εννοώ άκρως σεξουαλική και ερωτική... Δεν μπορείς με τη μουσική να έχεις άλλου είδους επαφή. Είναι παρά φύσει οποιαδήποτε άλλη σχέση, πέραν της ερωτικής...
Διαβάζεις: "Ελεύθεροι Πολιορκημένοι". Και σταματάς. Δεν έχεις κάτι να πεις. Δεν υπάρχει κάτι άλλο να ειπωθεί. Τώρα μόνο ακούς, εν μέσω άκρας του τάφου σιωπής...
Μερικά χρόνια πριν, δεν μπορούσα να διανοηθώ την έκτασή του και την δυναμική του. Ήταν μια διαβολική σκέψη, που θεωρούσα ότι μολύνει κάθε τι υγιές και μπολιάζει με δηλητήριο κάθε όμορφη στιγμή του συναισθηματικού ανθρώπου. Ίσως, με αυτόν τον τρόπο, να αποτελούσε και ένα όριο μεταξύ των εννοιών συναισθήματος-σάρκα.
Δεν μπορούσα όμως ποτέ να φανταστώ, ότι το ίδιο αυτό όριο, θα μπορούσε να γίνει σύμβολο και σημαία υπεράσπισης των ίδιων των κακόβουλων ανταγωνιστών μου. Η πραγματική μου ήττα, σε όλο της το μεγαλείο, κύριοι. Ή αλλιώς, η κοροϊδία κατά πρόσωπον!
Μα περί τίνος πρόκειται;
Περί τούτου:
"ΑΡΕΤΗ ΚΑΙ ΡΩΤΟΚΡΙΤΟΣ"
Σκηνή: Ξημέρωμα στην κάμαρα της Αρετής Πρόσωπα: ΝΕΝΑ, ΑΡΕΤΗ
ΝΕΝΑ Μην το δαχτύλι σ’ άγγιξε;
ΑΡΕΤΗ Όχι, ήταν άλλο πράμα που ’νιωσα μες στη φούχτα μου μαζί μ’ εκειό το γράμμα· φίδ’ ήτανε τό που ’πιασα κι εσκιάχτην να τ’ αφήσω, μη με δαγκώσει τη φτωχιά και κακοθανατίσω. Για να το πνίξω το ’σφιξα, μα εκείνο πώς θυμώθη φούσκωσε και κοκκίνησε και στα μεριά μου χώθη. «Ρωτόκριτέ μου,» κράζω του, «τρέξε και βούηθησέ μου· έν’ άγριο φίδι, ένα θεριό, που δεν ειδα ποτέ μου, γυρεύγει μέσα μου να μπει, βαθιά να με δαγκώσει!» Κι αυτός φωνάζει μου: «Αρετή, βλέπε μη σε κομπώσει, γιατ’ είναι φίδι πίβουλο, μόν’ σφίξε τα μεριά σου…
ΝΕΝΑ Ωχ, μάνα μου!…
ΑΡΕΤΗ …μην πάει πιο μπρος, και λύσε τα βυζιά σου. Κι α’ σου τα τρίβω, δέξου το, γιατί μ’ αυτό τόν τρόπο θε να ψοφήσει έτοιος εχτρός τω δύσμοιρων ανθρώπω.»
ΝΕΝΑ Και τα ’λυσες; Και στα ’τριβε;
ΑΡΕΤΗ Ήμουν σε τέτοια κρίση. Μονάχη ξεθηλύκωσα το πράμα που είχε ορίσει κι αυτός μου τα χεράκωσε και τσίμπαγέ μου αγάλι τα ρωγοβύζια, και στ’ αφτί τη γλώσσα του είχε βάλει. Το φίδι κοντοστάθηκε, λες κι ήθελε να φύγει…
ΝΕΝΑ Αχ! Τέτοιο ανήμερο θεριό τ’ αφήνει το κυνήγι;… Οϊμέεε…!
ΑΡΕΤΗ …λες κι αφουγκράζουνταν πόσο η καρδιά μου χτύπα· ξάφνου τινάχτη· το ‘νιωσα στου κώλου μου την τρύπα…
ΝΕΝΑ Πόνεσες;
ΑΡΕΤΗ .. .να σφηνώνεται και να γλιστρά σα χέλι, τα πίσω-μπρος, τα πίσω-μπρος…
ΝΕΝΑ Γλύκα δεν έχει;
ΑΡΕΤΗ … μέλι το κούνημα του στάλαζε στο τρυφερό κορμί μου· κι αυτός αφήνει το βυζί κι αρπάζει το μουνί μου. Λέγω του: «Η χέρα στ’ άμοιαστα πηγαίνει, παρατράπης.»
ΝΕΝΑ Καλά είπες.
ΑΡΕΤΗ Μ’ αποκρίνεται: «Μονάχα ένας αζάπης βγάνει το φίδι τ’ άγριο που χώθη σου από πίσω.» Λέγω του: «Σα να μέρεψε· λογιάζω να τ’ αφήσω ακόμη λίγο, Ρώκριτε· θα φύγει μοναχό του.» Μ’ αυτός στα χείλη του λαγού, που ’χε το δάχτυλο του στο στόμα του το σύστρεφε και τη γλώσσα του θέλει…
ΝΕΝΑ Ποιανού λαγού;
ΑΡΕΤΗ Που ’ν’ εδεπά… Μου λύθηκα’ τα μέλη, πείραξην είχα λογισμού κι έλεγα ν’ αφορμίσω, τα λογικά μου τα ’χασα, γύρευγα να γυρίσω να ’μπει το φίδι κι από μπρος ώς μες στα σωθικά μου, να σκίσει με, να φάγει με, να πάρει την εξιά μου. Το ’νιωσεν ο Ρωτόκριτος και κράζει μου: «Σηκώσου· καιρός πουνιάλο να χαρείς κάτω απ’ τον αφαλό σου.»
ΝΕΝΑ Ωφούουουου!!
ΑΡΕΤΗ Γυρίζω ανάσκελα, με δάγκωσε στον ώμο, τότες μου ’φάνη κι έσφαζε το δόλιο το λαγό μου που σπάραζε και σπάραζε – τι ‘ταν χοντρό το φίδι που ώς το μανίκι του ’μπηξε, κι έκοβγε σα λεπίδι. Ωσά λαγήνι που γενεί πολλά πλατύ στον πάτο και στο λαιμό πολλά στενό και ποθυμιά γεμάτο, εδέτσι ηταν το πράμα μου μέσα σε τέτοια πάθη. Η αποκοτιά τω δυο κορμιώ τόσο μεγάλη στάθη π’ αγριέψασι σαν τα θεριά, πώς κάνουσι σα σμίγου· τα δόντια μας τη σάρκα μας δαγκώνασι κι ετρύγου. Λέγω του: «Αφού ξεκίνησες την όρεξή σου εις τούτο, κούνα το το δοξάρι σου γρήγορα στο λαγούτο, πιο γρήγορα… πιο γρήγορα… πιο γρήγορα… πιο γρήγο¬- ρα. .. Σύντριψέ με, κάψε με, να μην μπορώ να φύγω…». Ζιμιό τραβήχτη, αντρειεύεται, το χώνει πιο βαθιά μου· το δάχτυλό του ανάδευε την τρύπα στα μεριά μου, με τ’ άλλο χέρι μάλαζε τα βυζιά μου π’ ανάψα· ήταν καμίνι η σμίξη του κι εκόρωνα στην κάψα, ώσπου ένιωσα το κύμα του μες στου λαγού το στόμα να σπάζει, να γεμίζει το — κι άλλο να θέλω ακόμα…
ΝΕΝΑ Αλίμονο! Σε γάμησε!… Πώς θα μανιάσει ο Κύρης, σα μάθει πως ο Ρώκριτος σου ’γινε νοικοκύρης κι εμπήκε και σε τρύγησε κάτω απ’ τον αφαλό σου. Αχ! Μαγειρεύγου βάσανα οι κοπέλες σαν καυλώσου!
Και αν απορείτε ποιό αισχρό μυαλό διακωμώδισε έτσι το μεγαλούργημα του Κορνάρου, η απάντηση είναι... Ο Γιώργος Σεφέρης, το 1961, ναι ο γνωστός, βραβευθείς με βραβείο Νομπελ Λογοτεχνίας...
Φυσικά και δεν με πειράζει προσωπικά, που το έγραψε ο Σεφέρης. Με πειράζει όμως κάτι άλλο, πολύ πιο βαθύ και πολύ πιο ανθρωπολογικό: η ταξινόμηση, ως βασικό εργαλείο κατανόησης και συναναστροφής του ανθρώπινου μυαλού... Πόσο ευτελές και ψεύτικο όπλο του ανθρώπου απέναντι στου σύμπαντος τα μυστικά; Μου θυμίζει τα νεροπίστολα που είχαμε πιτσιρίκια...
Στο ερώτημα, ποιός ήταν ο Σεφέρης ή ο κάθε Σεφέρης, δεν υπάρχει αντικειμενική απάντηση. Δεν υπάρχει καν, απάντηση και δεν πρέπει να υπάρχει απάντηση. Δεν έχουμε δικαίωμα για απάντηση. Διότι έτσι, ταξινομούμε, προκαταλαμβάνουμε, βάζουμε ταμπέλες σε ολόκληρους ανθρώπους και δημιουργούμε νέα δεδομένα, λανθασμένα και απεγδυμένα από την πραγματικότητά τους...
Απεγδυμένα, σαν τα ολόσαρκα υγρά κορμιά που σπαράζουν στου έρωτα τα ρίγη...
Ερωτόκριτε, πόση ζήση τάχα πόνταρα στην επίπλαστή σου εικόνα; Και πόση άραγε να κέρδισα, από της ερωτικής σου ρουλέτας το μανιασμένο παιχνίδισμα;
Το θέμα, αγαπητοί μου, είναι ότι όλα αυτά, τα πλάθει με φοβερή μαεστρία, το ανθρώπινο μυαλό μόνο του. Μόνο του, λοιπόν, οφείλει να βρει και την άκρη σε τούτον τον σφαιρικό πλανήτη...
Υ.Γ.: Θυμάμαι, κάποτε στην Β' Γυμνασίου, στο μάθημα των Θρησκευτικών, ένας "μαθητής του 10" όπως λέγανε τότε οι ειδήμονες, ο οποίος καθότανε μπροστά μου, ο αγαπητός Μιχάλης, (που η ζωή του έμελε να γίνει βοσκός στο χωριό του), είχε αντιγράψει σε ένα διάλειμμα την απάντηση σε μια ερώτηση που μας είχε βάλει ως εργασία η καθηγήτρια, από το δικό μου τετράδιο. Μόλις ξεκίνησε το μάθημα και ζήτησε η καθηγήτρια κάποιος να της διαβάσει την απάντησή του, ο γλυκός συμμαθητής όχι απλώς σήκωσε για πρώτη φορά χέρι στο μάθημά της, αντί να κοιμάται, αλλά έκανε και σαν τρελός για να διαβάσει την "δική" του απάντηση! Η καθηγήτρια ξαφνιάστηκε, είχε ενδοιασμούς για να μην ακουστεί καμιά βλακεία απάντηση στην τάξη, αλλά ξεπέρασε τους φόβους της και με τη βοήθεια του Θεού, επέτρεψε στον δούλο Του, να διαβάσει την απάντησή του. Αυτός, κομπιάζοντας, άρχιζε να διαβάζει τη δική μου απάντηση... Εγώ, ξαφνιάστηκα, αλλά αμέσως κατάλαβα το ωραίο παιχνίδι του φίλου Μιχάλη, και ένοιωσα τέτοια χαρά, που έστω και λίγο, μπόρεσα με αυτόν τον τρόπο να βοηθήσω τον Μιχάλη εξ Αγίου Δημητρίου του Γκιότσαλη ορμώμενος... Το θέμα είναι ότι λογαριάζαμε όμως δίχως την ξενοδόχο-καθηγήτρια Θρησκευτικών, καθώς κάπου στη μέση της απάντησης, τον διέκοψε απότομα και του απαγόρευσε να συνεχίσει να λέει τέτοιες "βλακείες" μέσα στην τάξη και ότι "το ήξερε από την αρχή ότι θα πει βλακείες ο Μιχάλης" και πολλά άλλα τέτοια... Ε, δεν μπορείτε να φανταστείτε πόσο με πείραξε αυτή η συμπεριφορά της... Για τον απλούστατο λόγο ότι αν είχα διαβάσει εγώ την απάντησή μου, ένας "μαθητής του 20", όπως λέγανε οι ειδήμονες, θα έπλεκε το εγκώμιό μου με διθυραμβικά σχόλια, όπως εξάλλου κάθε φορά έκανε, όταν της διάβαζα τις απαντήσεις μου, ακόμα και εκείνες τις φορές που και εγώ ο ίδιος δεν πολυκαταλάβαινα τι έγραφα... Κοινώς, έβραζα μέσα μου από την προκατάληψη αυτής της καθηγήτριας... Φίλτατε Μιχάλη, δεν κατάφερα να σε βοηθήσω εκείνη την ημέρα, ίσως μάλιστα αυτός να ήταν και ο λόγος που έμεινες στην ίδια τάξη στα Θρησκευτικά, εκείνη τη χρονιά...
Βυθισμένος στο κλίμα που ορίζουν κάποιες σημερινές σκέψεις, ακούω ένα τραγούδι και αντιλαμβάνομαι ότι τις περιέχει όλες αυτές τις σκέψεις μαζί, πάνω στον ίδιο άξονα, στην ίδια γραμμή, ή για να είμαι ακριβής, πάνω σε πέντε γραμμές (το γνωστό πεντάγραμμο).
Σήμερα θα γίνω -συγχώρα με Τειρεσία- κακός. Θα το έλεγα πιο σωστά, πραγματικός. Ορμώμενος από την ερώτηση ενός δικού μου ανθρώπου αν πιστεύω ότι υπάρχει Θεός, σε μια δύσκολη και κρίσιμη ώρα για εκείνην, η απάντησή μου ήταν ρητά ΟΧΙ. Προς στιγμήν, αναρωτήθηκα μήπως γίνομαι πολύ σκληρός απέναντί του και αντί να τον βοηθήσω ψυχολογικά, αντί να διατηρήσω και τις τελευταίες του ελπίδες ζωντανές, τον ωθώ στην τρέλα. Αμέσως όμως κατάλαβα ότι του είχα απαντήσει όπως ακριβώς ένοιωθα. Γιατί κύριοι να τρέφουμε ελπίδες; Για να μας έρθει πιο ανάλαφρα ο πόνος; Γιατί να μην συνειδητοποιήσουμε επιτέλους ότι υπάρχουμε και μαζί υπάρχει και ο πόνος; Γιατί θέλουμε να περάσουμε τη ζωή μας στο απυρόβλητο, στο αμόλυντο, στο υγιέστατο και στο τέλειο; Αφού τέτοιες έννοιες είναι φρούδες.
Θα αφήσω άλλους να μιλήσουν για μένα, όχι γιατί δεν μπορώ να τα πω από μόνος μου, αλλά γιατί κάποια καθαρά μυαλά τα έχουν διατυπώσει πιο δομημένα από την αρχοντομουτσουνάρα μου.
1. "...Η αφήγηση του Φρόυντ ξεκινά με την αρχή της ηδονής ή ευχαρίστηση, όπως αποκαλεί τη φυσική ηδονικιστική τάση του ανθρώπου να αναζητά την ψυχοσεξουαλική ευχαρίστηση και να αποφεύγει τον ψυχοσεξουαλικό πόνο. Ο πολιτισμός αντιτίθεται στην αρχή της ηδονής-ευχαρίστησης, διότι αν όλοι αναζητούσαν την ηδονή αυτό θα οδηγούσε στο χάος. Οι περισσότεροι άνθρωποι τελικά αποδέχονται ότι δεν μπορούν να αναζητούν την ηδονή ευθέως, παρότι η επιθυμία τους παραμένει, γεννώντας εντάσεις. Έτσι, διοχετεύουν, μετουσιώνουν τις επιθυμίες τους σε φαντασιώσεις και θεσμούς (όπως θρησκεία), οι οποίοι, σύμφωνα με τον Φρόυντ αποτελούν ένα είδος φυγής από την ηδονιστική πραγματικότητα. Οι άνθρωποι αυτοί λειτουργούν βάσει της αρχής της πραγματικότητας, επειδή είναι ώριμοι ψυχολογικά και συνειδητοποιούν ότι αν ενεργήσουν βάσει της αρχής της ηδονής-ευχαρίστησης θα αντιμετωπίσουν προβλήματα. Οι ψυχολογικά ανώριμοι άνθρπωοι τείνουν να ενεργούν με βάσει τις ηδονιστικές παρορμήσεις τους, να βιώνουν τη σύγκρουση, να υφίστανται την απώθηση και να γίνονται νευρωτικοί ή ψυχωτικοί..."
2. "...Σύμφωνα με τον Levi-Strauss, ο νους λειτουργεί βάσει μιας καθολικής λογικής δυισμών, που καλούνται δυαδικές αντιθέσεις... Ο Edmund Leach, ο οποίος μετέφρασε τα έργα του Levi-Strauss στα αγγλικά, θεωρεί ότι η θρησκεία αποτελεί μια προσπάθεια να γεφυρωθεί η δομική αντίθεση μεταξύ ζωής και θανάτου, μέσω της δημιουργίας της έννοιας του άλλου κόσμου..."
3. "...Αν ζει κανείς σύμφωνα με τις επιθυμίες ενός αγαθού και πανίσχυρου θεού, τηρώντας όλες τις καθιερωμένες τελετουργίες και την υπαγορευμένη συμπεριφορά, γιατί ο κόσμος εξακολουθεί να είναι τόσο προβληματικός; Το δίλημμα αυτό, υποστηρίζει ο Μαξ Βέμπερ, ζητά επιτακτικά λύση. Υπάρχει ανάγκη για σωτηρία από τον κόσμο. Φτάνοντας στην καρδιά της διατύπωσής του για την κοινωνική αλλαγή, ο Βέμπερ πιστεύει ότι η σωτηρία αυτή επιτυγχάνεται μέσα από τη ριζική αναδόμηση των πεποιθήσεων για τον κόσμο, η οποία με τη σεριά της υπαγορεύει ηθικές συμπεριφορές που θα εναρμονίσουν τον άνθρωπο με αυτό το νέο όραμα. Στη διαδικασία αυτή διακρίνεται κυρίως μια διάθεση για ενδοκοσμικό ασκητισμό, επειδή συνεπάγεται ότι κάποιος απομακρύνεται από τις ανήθικες κοσμικές απολαύσεις, ενώ παραμένει μέσα στον κόσμο της ανθρώπινης δραστηριότητας.... Απέχοντας από συγκεκριμένες φθοροποιές απολαύσεις που αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του κόσμου, ο ενδοκοσμικός ασκητής παραμένει ενάρετος (σύμφωνα με τα ιουδαιοχριστιανικά πρότυπα) ακόμη και όταν συμμετέχει σε άλλες μη φθοροποιές όψεις της εγκόσμιας ζωής..."
4. "Δεν ελπίζω τίποτα, δεν φοβάμαι τίποτα, είμαι ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ", είπε ο Καζαντζάκης.
(τα αποσπάσματα 1. 2. και 3. είναι αναδημοσίευση -χωρίς άδεια- από το βιβλίο "Ιστορία της Ανθρωπολογικής Σκέψης" των Paul Erickson και Liam Murphy, εκδόσεις ΚΡΙΤΙΚΗ)
"... Παρόλο που ένας υψηλός βαθμός ηθικής δεν προσφέρει λίγα ή καθόλου πλεονεκτήματα για τον κάθε μεμονωμένο άνδρα και τα παιδιά του απέναντι στους άλλους άνδρες της ίδιας φυλής, η αύξηση στον αριθμό των προικισμένων ανδρών και η πρόοδος στο επίπεδο της ηθικής θα δώσουν σίγουρα ένα τεράστιο πλεονέκτημα σε μια φυλή απέναντι μιας άλλης."
(απόσπασμα από το βιβλίο "Η επανάκαμψη της πρωτόγονης κοινωνίας" του Adam Kuper, εδκόσεις Αλεξάνδρεια, χωρίς άδεια αναδημοσίευσης, το οποίο αποτελεί απόσπασμα από το βιβλίο "Η καταγωγή του ανθρώπου" του Κάρολου Δαρβίνου)
Αν επεκτείνουμε αυτήν τη σκέψη και στις γυναίκες -και όχι μόνο στους άνδρες και τα παιδιά τους- και αν αντικαταστήσουμε στο μυαλό μας τον όρο "φυλή" με τον όρο "ανθρωπότητα", τότε θα έχουμε κάνει update αυτής της άποψης στη σημερινή μας εποχή.
Αυτή η αναθεωρημένη, λοιπόν, άποψη, ας είναι μια μικρή απάντηση στη χθεσινή μεγάλη κουβέντα που είχα με το Σοφάκι.
Ένας άνθρωπος έχει μια μόνο λύση: να βελτιώσει την ατομική του συμπεριφορά και ύπαρξη, ώστε να βελτιωθεί η συλλογική συμπεριφορά και κοινωνική ύπαρξη, με τελικό αποτέλεσμα αυτή η κοινωνία να γεννά μόνο απογόνους που θα τους μαθαίνει τι θα πει σεβασμός στην ανθρώπινη προσωπικότητα.
Μην περιμένουμε συνεπώς να έρθει έξωθεν η δύναμη αλλαγής. Η αλλαγή εκπορεύεται από αυτό που φύσει δεν σταματά να αλλάζει: το μυαλό μας!
Όπως σε κάθε απεργία ακούγονται επαναστατικά τραγούδια, άσματα αντίστασης και ριζοσπαστικής θεώρησης των πραγμάτων, έτσι και σε αυτήν την απεργία. Να ένα από τα πιο επαναστατικά τραγούδια που έχω ακούσει ποτέ:
Και ενώ μέσα στο μυαλό μου οι νευρώνες είχαν πάρτυ και φωταψίες, έξω είχε ήδη βραδιάσει. (Καλά πώς πέρασε η ώρα;). Οπότε αποφάσισα να καλέσω και τη νύχτα σε αυτό το πάρτυ, έτσι για να γίνουμε πιο πολλοί σε αυτήν τη σημερινή συνάντηση... έτσι για να ρίξω λίγο φως στην νυχτιά και να μην τη αφήσω έξω να παγώνει, μιας και το φεγγάρι καλύφτηκε με σύννεφα...
