Μη μου τους κύκλους (της ζωής μου) τάραττε!

 

Ένα μικρό οδοιπορικό στην αγαπημένη μου Μυτιλήνη και μου προσέφερε τόση συμπυκνωμένη πνευματική τροφή σε τόσες λίγες μέρες...

Τι σχέση έχουν ο Ηράκλειτος, ο Σοφοκλής, ο Αρχιμήδης, ο Θεόφιλος Χατζημιχαήλ, ο Ελύτης, ο Ιγνάτιος Ουγγροβλαχίας, ο Πατριάρχης Ε' και ο Ρήγας Φερραίος...; Όλοι πέρασαν από μπροστά μου αυτές τις λίγες μέρες καθώς περιπλανιόμουν, παρατηρούσα και συζητούσα στους δρόμους της Μυτιλήνης. Ήταν εδώ που πρωτοάναψε τη σπίθα ενός νέου κόσμου συμπαντικού (και σημαντικού) για μένα πριν πολλά χρόνια...

Ξεκινούμε:

Εξηγεί ο Σωκράτης στον Ερμογένη: «Λέει ο Ηράκλειτος, ξέρεις, ότι όλα κινούνται και τίποτε δεν μένει ακίνητο και παρομοιάζει τα όντα με τη ροή ενός ποταμού λέγοντας: ‘δεν μπορεί να μπεις δυο φορές στο ίδιο ποτάμι’» Πλάτων, Κρατύλος, 402a (Α6)

Το ίδιο μαρτυρείται και από τον Πλούταρχο: «Δεν μπορεί να μπει κανείς δυο φορές στο ίδιο ποτάμι, όπως λέει ο Ηράκλειτος, ούτε να κρατήσεις μια θνητή ουσία σε μια μόνιμη κατάσταση» Πλούταρχος, De E apud Delphos, 392b (Β91)

Αυτό ακριβώς βίωσα εδώ ετούτες τις μέρες που πάτησα και  έβαλα το πόδι μου' ξανά στο ίδιο ανθρώπινο ποτάμι μετά από περίπου 14 χρόνια. Είδα τους ίδιους ανθρώπους αλλαγμένους, βουνά που λύγισαν, κορμιά που έπεσαν, χαμόγελα που στράβωσαν, πρόσωπα που ρυτίδιασαν. Η αλμύρα της ζωής; Το αναπόφευκτο του χρόνου; Κάποτε, αναλογίζομαι, ήταν όλα τόσο έντονα, τώρα είναι κάπως αποστασιοποιημένα... Τα πάντα ρει...

Κάνω μια βόλτα στον Άγιο Θεράποντα και πέφτω πάνω στον τάφο του Ιγνάτιου Ουγγροβλαχίας, που στη συλλογική μνήμη έχει λάβει υψηλές θέσεις ήρωα και πρωτοστάτη. Ήταν όμως έτσι...; Υπάρχουν πηγές αρκετές που δημιουργούν μια κάποια άλλη εικόνα... Τα τελευταία χρόνια με απασχολεί έντονα η ιστορία του 1821... (Δεν ήξερα παρεμπιπτόντως ότι οι γονείς του Ιγνατίου ήταν Λακεδαιμόνιοι που ταξίδεψαν στη Μυτιλήνη και εκεί γεννήθηκε ο Ιγνάτιος...).

Και ενώ η μια επιγραφή αναφέρει για τη "σπουδαία" προσπάθεια του Ιγνατίου να απελευθερωθεί ο ελληνικός λαός και να εκδιώξει τους Τούρκους, μια επιγραφή δυο μέτρα μακριά από την πρώτη, γραμμένη στα τούρκικα, γράφει:

«Αδέλφια μου, παρακαλώ σταματήστε εδώ. Η παραμονή σας στον ναό να είναι ήσυχη και με σεβασμό. Ευχαριστούμε.»

Ο λόγος είναι ότι τη Μυτιλήνη εδώ και λίγα χρόνια την επισκέπτονται πάρα πολλοί Τούρκοι καθώς απ' ό,τι έμαθα λόγω καθαρά οικονομικών παραγόντων (υψηλός πληθωρισμός στα απέναντι παράλια της Τουρκίας) συμφέρει τα αδέλφια μας να έρθουν να ψωνίσουν και να κάνουν διακοπές στη Μυτιλήνη παρά στα Μοσχονήσια... Τώρα, πώς γίνεται να συνυπάρχουν αυτοί που υποτίθεται ότι έδιωξαν τους Τούρκους κάποτε (πρώτη κοροϊδία), μαζί με τους σύγχρονους Τούρκους που επισκέπτονατι το χώρο για διακοπές και εισέρχονται στο χώρο της εκκλησίας (τους θέλουμε να ανάβουν κανένα κεράκι και να αφήνουν τον οβολό τους που έχει τον Κεμάλ ως πρόσοψη, αλλά δεν τους θέλουμε να κάνουν φασαρία, δεύτερη κοροϊδία...).

Αυτή η συνύπαρξη των δυο επιγραφών μου θύμισε μια άλλη περίεργη συνύπαρξη, έξω από το Εθνικό και Καποδιστριακό Παν/μιο Αθηνών όπου το άγαλμα του Πατριάρχη Ε' είναι αιωνίως δίπλα από το άγαλμα του Ρήγα Φερραίου στου οποίου τις νέες ιδέες τότε είχε εναντιωθεί ως αντίθετες του δόγματος των ελληνορθοδόξων ("…τοις δόγμασι της ορθοδόξου ημών πίστεως εναντιούμενον...").

Τελικά, μια άλλη επιγραφή, αυτή τη φορά έξω από το Δημοτικό Θέατρο Μυτιλήνης, θα μου δώσει την κατεύθυνση σκέψης ώστε να συνδυάσω όλα αυτά καθώς και τις δυο πιο βαρυσήμαντες λέξεις στη ζωή μου, αυτές του χρόνου και του φωτός...  Πρόκειται για μια ρύση μάλλον του Σοφοκλή:

"Πάντα εκκαλύπτων ο χρόνος εις το φως άγει."

Ο χρόνος αποκαλύπτει τα πάντα και τα φέρνει στο φως.

Και εδώ φυσικά, ο χρόνος και το φως μας μεταφέρουν σε ένα άλλο τεράστιο και μεγάλο ζεύγος εννοιών που είναι φυσικά η Ιστορία και η Αλήθεια, ή αν τα συνδυάσουμε μαζί είναι η Ιστορική Αλήθεια... Την καλύτερη νομίζω ερμηνεία της Ιστορίας την έχει δώσει ένας λαϊκός θρύλος, αριστερόχειρας λαϊκός ζωγράφος που πέθανε από χαλασμένο φαγητό που του έδωσε ένας πλούσιος στον οποίο παρείσχε τις ζωγραφικές του υπηρεσίες στη Μυτιλήνη και δεν είναι άλλος από τον Θεόφιλο Χατζημιχαήλ. Είχε πει λοιπόν: 

"Δεν ξέρω την ιστορία όπως οι δάσκαλοι από τα βιβλία. 

Την ξέρω όπως την λέει ο τόπος και τα τραγούδια του. 

Η ιστορία είναι άνεμος που την καταλαβαίνεις όταν την ανασαίνεις".

Και εδώ αποκαλύπτεται η μεγάλη αλήθεια για την Αλήθεια ή μπορεί και το μεγάλο ψέμα για την Αλήθεια... Συζητήσεις σχετικά με την Αλήθεια και τις προσεγγίσεις της με μια σπουδαία φίλη, την Καλλιόπη στον κήπο, δίπλα στο Δημοτικό Θέατρο... Πόσο μου έλλειψαν αυτές οι ανθρωπολογικο-κοινωνικο-οικονομικές συζητήσεις...

Για να πάω λίγο πιο πέρα και να δω σε γιγάντιο γκράφιτι τον ίδιο τον Θεόφιλο

μαζί με τον άλλο σπουδαίο του νησιού, τον Ελύτη... ο ένας απένταντι από τον άλλο, σε μια μια αιώνια πλέον συζήτηση και συνύπαρξη σε ένα στενό της Μυτιλήνης, όπως στενό είναι και το πέρασμα της Ηθικής βάσει αυτών που λέγαμε με τη φίλη Καλλιόπη...

Ο Ελύτης τα είπε όλα ως προς τη φύση, τη σύνθεση και την αποσύνθεση της Ελλάδας...

Για να προχωρήσω λίγο ακόμα πιο πέρα και να δω δυο ακόμα συνθέσεις νέων Θεόφιλων του δρόμου, που όπως εκείνος ζωγράφιζε σε τοίχους πριν 100 χρόνια, έτσι και αυτοί οι νέοι ζωγράφοι του δρόμου, προσπαθούν να αφήσουν το δικό τους μήνυμα...

(τι είναι αυτό που σε ανθίζει ρωτούσε κάποτε ένας φίλος από τα Γρεβενά... 

αξίζει να ψαχτείτε για να απαντήσετε)

(και εκείνες οι αναμνήσεις από παιχνίδια στην αλάνα και στους χωματόδρομους...

άραγε θα τα ξαναζήσουμε...;)

Κλείνοντας, συχνά νιώθω ανάμεσα σε τόσο πόλεμο και πολεμική που μας περιβάλει σήμαρα, όπως ο Αρχιμήδης, που ίσως είχε βρει το νόημα της πραγματικής ζωής...

Κατά την άλωση των Συρακουσών το 212 π.Χ., αφοσιωμένος σε ένα γεωμετρικό πρόβλημα, αρνήθηκε να υπακούσει σε Ρωμαίο στρατιώτη που τον διέταξε να τον ακολουθήσει. Του είπε τη διάσημη φράση «Μὴ μου τοὺς κύκλους τάραττε» (στα λατινικά: Noli turbare circulos meos), προτού σκοτωθεί. Αφοσιωμένος στα σχήματα που έφτιαχνε στην άμμο και στο πρόβλημα που είχε να επιλύσει, όλα τα άλλα τριγύρω του, φαίνονταν ασήμαντα... και πράγματι ήταν!

Το ίδιο σκέφτομαι και λέω και εγώ πολλές φορές σε όλους εκείνους τους τοξικούς ανθρώπους:

Μη μου τους κύκλους της ζωής μου, τάραττε!

Ακραία!

Ακούω συνεχώς αυτές τις μέρες για τα ακραία φαινόμενα που έφταιξαν.

Μια κοινωνία οφείλει να προετοιμάζεται για τα ακραία φαινόμενα. Είτε είναι καιρικά (φωτιές, πλημμύρες), είτε κοινωνικά (χούντες, δικτατορίες, πόλεμοι, γενοκτονίες), είτε πολιτικά (φασισμοί, ρατσισμοί), είτε ιατρικά (ανακοπές, εμφράγματα, τροχαία). Για τα υπόλοιπα, τα καθημερινά δεν χρειάζεται και πολύ προσπάθεια, λύνονται εύκολα. 

Αυτό έχει δείξει η Ιστορία. Όποιος δεν γνωρίζει Ιστορία, δεν έχει αυτογνωσία, συνεπώς δεν ξέρει τί του γίνεται.

Χτες το βράδυ, είχαμε ολική έκλειψη Σελήνης (άλλο ένα ακραίο φαινόμενο). Όλοι το γουστάρουν όμως... Ξέρετε γιατί; Διότι, γνωρίζουμε πλέον ότι, το φως της Σελήνης που χάνετε προσωρινά, θα ξαναρθεί. Η έκλειψη είναι προσωρινή, οπότε, όλοι βολεμένοι στη μικρή τους Γη, απολαμβάνουν το παροδικό φαινόμενο. Αν κάποιος τους έλεγε ότι το φως δεν θα ξανάρθει ή αν δεν τους ενημέρωνε καθόλου αν το φως θα ξαναβγεί ή όχι (όπως αντιμετώπιζαν το φαινόμενο κάποιες χιλιάδες χρόνια πριν οι κοινωνίες), θα βλέπαμε αν ήταν ένα όμορφο φαινόμενο για απόλαυση και τέρψη...

Αυτό, ακριβώς συμβαίνει με ένα άλλο φως: το φως των ονείρων μας, το οποίο βρίσκεται κάπου παραπεταμένο στο βάθος της καθημερινότητάς μας, στοιβαγμένο πίσω από τους λόφους σκουπιδιών που μας έχουν πνίξει. Η σύνθλιψη του Φωτός, λοιπόν, και όχι η έκλειψη, είναι ακριβώς αυτό το αίσθημα στην καθημερινότητά μας: το αίσθημα της αγωνίας, της αμφιβολίας και του φόβου, αν τελικά το Φως ξαναγυρίσει στις ζωές μας... Αυτό, έχουν καταφέρει οι σημερινές εξουσίες, να επιστρέψουν την αγωνία της απουσίας του Φωτός από τις ζωές μας. Και αυτό, έχει επισκιάσει την καθημερινότητά μας, έχει προκαλέσει μια Παλινόρθωση του Σκότους...

Μέχρι, λοιπόν, το Φως να επανέλθει στο προσκήνιο της Ζωής μας και τα λογής "σκουπίδια" να πάψουν να καταστρέφουν το περιβάλλον μας, η Κοινωνία μας έχει ακόμα πολύ δρόμο να βαδίσει και πολύ Φόβο να γνωρίσει...

"Μην κάμης εις τον άλλον..."

Ένας βουλευτής μου είπε εψές (και δεν κάνω πλάκα – μιλούσα με έναν από τους 300 της Βουλής): «ο άνθρωπος είναι πολύ εγωιστής για να νομίζει ότι μπορεί σε μια ζωή να καταφέρει όλα εκείνα που θέλει… Οφείλει όμως να αγωνίζεται κάθε μέρα, ακόμα και αν ξέρει ότι μάλλον δεν θα ιδεί ο ίδιος τα αποτελέσματα των κόπων του».


Ένας καλός φίλος και εν αποστρατεία καθηγητής της Ιατρικής σχολή Αθηνών, τις προάλλες μου είπε κάτι παρόμοιο: «στη ζωή μην περιμένεις αποτέλεσμα εδώ και τώρα. Λίγα, πολύ λίγα, πράγματα θα μπορέσεις να αλλάξεις».


Αυτό που κάποτε οι Έλληνες ζήτησαν πριν κάμποσα χρόνια, το οποίο τελικά εκφράστηκε με την έκρηξη του 1821, ήταν η αυτονομία τους, δηλαδή η δυνατότητα να μπορούν αυτοί οι ίδιοι και όχι άλλοι, να ορίζουν, να χτίζουν, να οριοθετούν τους νόμους (και έτσι και τους παρανόμους) της κοινωνίας τους. Να ορίζουν τις τύχες τους με βάση την επικρατέστερη κοινή αντίληψη και να την προασπίζουν ταυτοχρόνως από αυθαιρεσίες και τυχοδιώκτες.

Ο μεγάλος Ρήγας Φεραίος, μεταξύ των υπέροχων πραγμάτων που διατύπωσε στα «Δίκαια του Ανθρώπου», τόνισε τα εξής διαχρονικά λόγια:

«Ο ελληνικός λαός είναι φίλος και φυσικός σύμμαχος με τα ελεύθερα έθνη.

Οι Έλληνες δέχονται όλους τους αδικημένους ξένους και όλους τους εξωρισμένους από την πατρίδαν των δι’ αιτίαν της ελευθερίας. Απαρνούνται και δεν δίδουν υποδοχήν και περιποίησιν εις τους τυράννους.

Δεν κάνουν ποτέ ειρήνη με έναν εχθρόν, οπού κατακρατεί τον ελληνικόν τόπον.

Αυτά τα φυσικά δίκαια του ανθρώπου είναι:
Πρώτον, το να είμεθα όλοι ίσοι και όχι ο ένας κατώτερος από τον άλλον.
Δεύτερον, το να είμαστε ελεύθεροι και όχι ο ένας σκλάβος του αλλουνού.
Τρίτον, να είμεθα σίγουροι εις την ζωήν μας και κανένας να μην ημπορή να μας την πάρη αδίκως και κατά την φαντασίαν, και
Τέταρτον, τα κτήματα οπού έχομεν κανένας να μην ημπορή να μας εγγίζη, αλλ’ είναι ιδικά μας και των κληρονόμων μας.

Η Ελευθερία είναι εκείνη η δύναμις οπού έχει ο άνθρωπος εις το να κάμη όλον εκείνο, οπού δεν βλάπτει εις τα δίκαια των γειτόνων του. Αυτή έχει ως θεμέλιον την φύσιν, διατί φυσικά αγαπώμεν να είμεθα ελεύθεροι. Έχει ως κανόνα την δικαιοσύνη, διατί η δικαία ελευθερία είναι καλή και έχει φύλακα τον Νόμον, διατί αυτός προσδιορίζει, έως πού πρέπει να είμεθα ελεύθεροι. Το ηθικόν σύνορον της Ελευθερίας είναι τούτο το ρητόν: ‘Μην κάμης εις τον άλλον εκείνο οπού δεν θέλεις να σε κάμουν’.

Ο Νόμος έχει χρέος να διαφεντεύη την κοινήν ελευθερίαν όλου του έθνους και εκείνην του κάθε ανθρώπου, κατοίκου εις ταύτην την αυτοκρατορίανβ, εναντίον της καταθλίψεως και της δυναστείας των διοικητών. Όταν αυτοί διοικούν καλώς, να τους διαφεντεύη ει δε κακώς, να τους αποβάλλη.

Το κοινόν χρεωστεί μίαν βοήθειαν εις τους δυστυχείς εγκατοίκους, τόσον εις το να τους προμηθεύση να έχουν τι να εργάζωνται, όσον και να δώση τρόπον ζωής εις εκείνους, οπού δεν ημπορούν πλέον να δουλεύουν».


Ξέρετε τι νοιώθε κάποιες φορές; Ότι η ζωή μας είναι πραγματικά μικρή για τα μεγάλα αυτής της πλάσης, (όπως είναι ο αγώνας για τις μεγάλες ανατροπές), και πραγματικά μεγάλη (και πολλές φορές κουρασμένη και γερασμένη) για τα μικρά και καθημερινά της. Ίσως όμως αυτό ακριβώς να είναι ο νόμος της φύσης: δεν μπορείς να πάρεις χωρίς να δώσεις και δεν μπορείς να κερδίσεις χωρίς να χάσεις… Έτσι μάλλον οφείλει να είναι, για να παραμένει το ισοζύγιο της δεσπόζουσας ενέργειας στο σύμπαν σταθερό και αμετακίνητο, όπως εξάλλου συμβαίνει εδώ και εκατομμύρια χρόνια τώρα…

Δεύτε λάβετε φως σε λίγες μέρες, παίδες των Ελλήνων, όταν με αυτό το φως οφείλουμε να φωτίσουμε τα σκονισμένα μας μυαλά και να αποφασίσουμε το μέλλον του τόπου.

Πάντως κάποιοι άλλοι, πριν από εμάς, μίλησαν για εμάς. Όχι, με λόγια και φανφάρες, μα με έργα και με αίμα από τις αθάνατες επαναστατικές κορμάρες, που δεν δίστασαν να προταχθούν μπρος στην άλωση των καιρών...

Ζήτω το έθνος που ζητά εθνική συνείδηση!

("Ο Ρήγας ψάλλει το Θούριο" - έργο του Θεόφιλου Χατζημιχαήλ)

Μια ζωή του πεταματού

Αν επισκεφτείς, τον χώρο όπου εκτίθενται τα έργα του Θεόφιλου που έχουν απομείνει, υποβάλλεσαι από ένα αίσθημα θαυμασμού. Ενός θαυμασμού που δεν απευθύνεται όμως στην περιοχή του μουσείου, ούτε στο ίδιο το κτίριο του μουσείου, ούτε στο ότι το ένα έργο είναι σχεδόν πάνω στο άλλο. Θαυμάζεις ένα και μόνο πράγμα: την οπτική γωνία του καλλιτέχνη. Την ματιά που έριχνε στα πράγματα, στους ανθώπους και στις σκηνές της καθημερινής του ζωής. Να 'ταν άραγε ματιά φοβισμένου; Να 'ταν άραγε ματιά κατατρεγμένου; Ματιά πολιτικάντη πάντως ή προύχοντα ή αριστοκράτη δεν νομίζω να ήταν. Το πιθανότερο, είναι να είχε τη σαλεμένη ματιά ενός τρελού του χωριού, που μέσα από το καλειδοσκόπιο της οπτικής του επαφής με τον κόσμο, στόλιζε τα πράγματα όπως μόνο αυτός ήξερε, έδινε χρώμα εκεί που οι άλλοι έβλεπαν ασπρόμαυρα, δημιουργούσε νόμους φυσικούς εκεί που οι λοιποί έβλεπαν μόνο αντίφαση και παραδοξολογία.

Για αυτήν τη ματιά έμεινε στην ιστορία του τόπου μας. Και αυτή η ματιά είναι δυστυχώς το μόνο που έχει απομείνει σήμερα από εκείνον. Μια ζωή στον κατατρεγμό, στη φθορά της φυσικής και αναπόφευχτης εξαΰλωσης, μια ζωή του πεταματού, της κλωτσιάς, του παραγκωνισμού. Μια ζωή αλλού, σε άλλον κόσμο, σε άλλο σύμπαν. Μια ζωή εκεί που πραγματικά ανήκει, στον σύμπαν των αστεριών, καρφιτσωμένα στον βραδινό έναστρο ουρανό, που μόνο οι αλαφροΐσκιωτοι μπορούν να αντικρίσουν με τη δική τους ξεχωριστή υπερκόσμια ματιά...

Επίτιμος Απεργός!

Είναι ο επίτιμος απεργός σε αυτήν την μεγάλη της καρδιάς μου απεργία! Είναι ο μπροστάρης όπως θα έλεγαν κάποιοι. Δεν είναι μόνο φίλος του Θεού, αλλά και δικός μου φίλος. Τον ευχαριστώ που είναι δίπλα μου σε αυτές τις δύσκολες στιγμές.

"Δεν υποχωρούμε, αν δεν δικαιωθούμε!"

"Τα ξύλα"
Παραδοσιακό Λέσβου



(από http://www.youtube.com/watch?v=JHHou-uBgVE)




"Θεόφιλος"
Στίχοι: Ανδρέας Εμπειρίκος
Μουσική: Χάρης & Πάνος Κατσιμίχας
Εκτέλεση: Χάρης & Πάνος Κατσιμίχας



(από http://www.youtube.com/watch?v=8EMTlc5ApsM&feature=related)



Εις υγείαν κύριοι!
Απόψε πίνω "...στις δροσερές μαρμαρυγές της άσπιλης ημέρας..."