Δυο κόσμοι (μου) που σμίξαν απόψε...

Ήταν κάπου στα 1936 που πρωτοπαίχτηκε αυτή η παράσταση. Ο έχων το γενικό πρόσταγμα, ο Χαρίδημος με τ’ όνομα, προσπαθούσε να αποδώσει μια ξεχωριστή ιδιότητα του ανθρώπου: την φαντασία!

Ήταν τότε, στα 1936, που πρωτοπαίχτηκε η παράσταση «Ο Καραγκιόζης στη Σελήνη».

Ήταν σήμερα, που την είδα και εγώ. Η συγκίνησή μου, μεγάλη. Δυο αγαπημένοι μου κόσμοι, αυτός του Καραγκιόζη και αυτός της κυρά-Σελήνης, έσμιξαν πίσω από το ημίφως και τις σκιές του μπερντέ, πιάστηκαν χέρι χέρι και χόρευαν στους ρυθμούς των παιδικών γέλιων… Τι υπερθέαμα! Και τα σκηνικά φοβερά… Ειδικά όταν ο μαυρομάτης φίλος μου, πάτησε το πόδι του στο φεγγάρι και πρωτομίλησε σε εκείνη την κυρά που την έλεγαν Σελήνη…

Ο άνθρωπος, πριν πάει καν στο φεγγάρι, όχι απλώς είχε φανταστεί ότι κάποτε θα πήγαινε, αλλά το είχε περάσει μέσα στο λαϊκό μύθο. Όχι μόνο σκέφτηκε, αλλά ήταν τόσο βέβαιος ότι κάποια μέρα θα γινόταν, που έκανε τη φαντασία του, τέχνη. Η φαντασία, μόνο τέχνη μπορεί να γίνει. Είναι ο φυσικός της προορισμός, η αναπόφευκτη ωρίμανσή της. Αρκεί να βρει εύφορο έδαφος, και κάποιον να την φροντίζει στη βαροχειμωνιά…

Ο άνθρωπος, θέλει κάποιες φορές να ξεφύγει από τα γήινα. Τα σωθικά του εκτοξεύονται σε τροχιές εξωγήινες. Το άγνωστο όσο σκοτεινό, αβέβαιο και τρομακτικό και αν είναι, έλκει που να πάρει η ευχή…

Ο Καραγκιόζης (μέσα μας), σηκώνει τα μαύρα του μάτια ψηλά, αντικρίζει την κυρά-Σελήνη, τη βασίλισσα του φεγγαριού, την ερωτεύεται και χωρίς σκέψη ακολουθεί το φως της…

Τι είναι αυτό που μας κρατάει καρφωμένους στα γήινα;

Τι είναι αυτό που σήμερα μας εμποδίζει να φανταζόμαστε ένα καλύτερο αύριο;

Ο Καραγκιόζης Έλληνας και ο Έλληνας Καραγκιόζης

Βγαίνεις και λες αυτά. Οκ, άποψή σου, να την σεβαστώ. Βέβαια, διαφωνώ ριζικά. Και μιας και αναφέρθηκες σε πληγές, άρα μπαίνεις στα δικά μας ιατρικά χωράφια, να σου υπενθυμίσω ότι σε μια ολοκληρωμένη θεραπευτική προσέγγιση παίζει κεντρικότατο ρόλο η αιτιολογική θεραπεία, και όχι μόνο η συμπτωματική.

Κοινώς: αν θες να ρίξεις τον πυρετό απ' τον οποίο ψήνεται ο άλλος, είναι το μόνο εύκολο σήμερα. Για να μην ξανανέβει όμως ο πυρετός (και μαζί και το αίμα στο κεφάλι), οφείλεις να βρεις το λόγο που ανέβηκε ο πυρετός.

Ακόμα πιο κοινώς (για περί αυτού πρόκειται, δηλ. περί ενός πολύ κοινού ανα-θέματος, που αφορά και αγγίζει όλους μας): ο πυρετός είναι ένας δείκτης, ένα σινιάλο, ένα σήμα του πολύπαθου οργανισμού ότι κάτι πάει στραβά. Εσύ, ως σοβαρός (μουσικός) θεραπευτής, οφείλεις να αντιληφθείς αυτό το σήμα τι κρύβει και να κατευθυνθείς προς την αιτία. Όλα τα άλλα είναι κομπογιανίτικα και καραγκιοζίστικα πράγματα.


Κάποτε όμως, δεν ξέρω αν θυμάσαι, είχες πει αυτά:

"Σαν τον Καραγκιόζη"
Στίχοι, Μουσική, Ερμηνεία:
Σαββόπουλος Διονύσης


Κείνο που με τρώει
κείνο που με σώζει
είναι π' ονειρεύομαι
σαν τον καραγκιόζη

Φίλους και εχθρούς
στις φριχτές μου πλάτες
όμορφα να σήκωνα
σαν να 'ταν επιβάτες

Λευκό μου σεντονάκι
λάμπα μου τρελή
Ποια αγάπη τάχα μας φυσάει
Βάλε στη σκιά σου
τούτο το παιδί
Που δεν έχει απόψε
πού να πάει πού να πάει

Σαν κουκιά μετρώ
τα λόγια του καμπούρη
πίσω απ' το λευκό πανί
μέσα στο κιβούρι

Μα όσο κι αν μετρώ
κάτι περισσεύει
Τρύπια ειν' η αγάπη μας
και δε μας προστατεύει

Λευκό μου σεντονάκι
λάμπα μου τρελή
Κόκκινα αυγά ή καρναβάλια
μέσα από την κάλπη τη στατιστική
Μας κοιτάζει ο Χάρος
και του τρέχουνε τα σάλια

Σαν σκιές γλιστρούν
λόγια και εικόνες
Κάρα σκουπιδιάρικα,
φεύγουν οι χειμώνες
Αν δε ντρέπεσαι
να καθίσεις πίσω
Έλα Ηπείρου κι Αχαρνών
να σε γιουχαΐσω

Λευκό μου σεντονάκι
λάμπα μου τρελή
Ποια αγάπη τάχα μας φυσάει
Βάλε στη σκιά σου
τούτο το παιδί
Που δεν έχει απόψε
πού να πάει πού να πάει



Αλήθεια, Διονύση, που πήγε το
"βάλε στη σκιά σου τούτο το παιδί, που δεν έχει απόψε πού να πάει" ;

Μήπως η απάντηση στο ερώτημα:
"ποιά αγάπη τάχα μας φυσάει;"

είναι
"τρύπια είναι η αγάπη μας και δεν μας προστατεύει" ;

Να δεχτώ ότι οι άνθρωποι αλλάζουμε. Κάποιες φορές λίγο, κάποιες φορές πολύ, και κάποιες άλλες αλλάζουμε ριζικά. Όταν όμως, από την μια άκρη, πάμε στην άλλη, και οι δυο αυτές άκρες απέχουν χαοτικά, τότε κάτι περίεργο έχει συντελεστεί... Τι κάνει τους ανθρώπους να αλλάζουν τόσο; Η φύση τους; Οι συγκυρίες; Η ανάλυση των νεότερων δεδομένων με σκοπό να ταιριάζουν καλύτερα στα συμφέροντά τους; Η ανάλυση των παλαιότερων δεδομέων του πρότερου βίου, που αναδεικνύει το πόσο λάθος θεωρούσαν τα συμφέροντά τους τότε; Άγνωστο, και μαζί αβυσσαλέο το πεδίο των απαντήσεων...

Πώς γίνεται όμως, κάποτε να απλώνεις το δικό σου χέρι να βοηθήσεις, και αργότερα όχι μόνο να το μαζεύεις, αλλά και να κόβεις όλα τα χέρια που σου απλώνονται και ζητούν αυτά τώρα βοήθεια, όπως άλλοτε έκανες εσύ; Είναι μήπως το σύστημα, που σε ενσωματώνει; Και αν ναι, τότε υπήρξε ποτέ Καραγκιόζης, που αντιστάθηκε στο σύστημα και δεν ενσωματώθηκε σε αυτό; Υπάρχει αυτό το μοντέλο ζωής σαν καθημερινή πρακτική; Και αν υπάρχει τι προσφέρει; Και αν προσφέρει κάτι, πώς μπορεί να συνεχίσει να υπάρχει και να προσφέρει αυτό το κάτι;

Πριν απαντήσουμε όμως αυτά τα ερωτήματα, οφείλουμε να ορίσουμε δύο έννοιες, αρχέγονες, κοσμοϊστορικές και πρωτογονοϊστορικές, ένα δίπολο που σμιλεύει την καταραμμένη ζωή του ανθρώπου από καταβολής, ακόμα, κόσμου. Ένα ταξινομικό δίπολο που, από το πρώτο-πρώτο κιόλας ταξίδι του ανθρώπου, κατά το οποίο περιδιάβαινε την λεκάνη της Ανατολικής Μεσογείου, προερχόμενος από την Αφρική, και κατευθυνόμενος στην Ευρώπη, οράται με το ίδιο δέος μέσα από τα μεγάλα του μαύρα (=καρά) μάτια (=γκιόζ). Το δίπολο αυτό είναι το: σύστημα-Καραγκιόζης.

(Ο Έλληνας Καραγκιόζης)





(Ο Καραγκιόζης Έλληνας)

Ε, ρε γλέντια!!!

Πολύ γέλιο! Είχα χρόνια να δω τον αγαπημένο μου παιδικό ήρωα, να τον ακούσω να αμπελοφιλοσοφεί, να δίνει τις δικές του απαντήσεις και να μας γνωρίζει τον κόσμο μέσα από τα υπέροχα μαύρα του μάτια, που του χάρισαν εξάλλου και το όνομά του (καρα+γκιοζ=μαύρα μάτια). Ο θίασος Αθανασίου σε μια υπέροχη παράσταση με τίτλο "Ο Καραγκιόζης και τα αινίγματα της Βεζυροπούλας" προσπαθεί εκτός από αυτά της Βεζυροπούλας, να λύσει και άλλα αινίγματα με τον δικό του ξεχωριστό και απολαυστικότατο τρόπο.

Τα αινίγματα ήταν:

1. Αφαιρείς και μεγαλώνει, προσθέτεις και μικραίνει. Τι είναι;
2. Το νερό το γεννά, ο ήλιος το θρέφει, το νερό το θανατώνει. Τι είναι;
3. Έχει 12 κλωνάρια, 52 κλωναράκια και τα φύλλα του είναι από τη μια μαύρα και από την άλλη άσπρα. Τι είναι;

Ο κύριος αυτός που ακούει στο όνομα Καραγκιόζης ή σε όποιο άλλο όνομα ανά τον κόσμο, την εθνικότητα του οποίου πολλοί την διεκδικούν και καλά κάνουν, καθώς ο Καραγκιόζης δεν είναι ένας, αλλά είναι σύμβολο και ανάλογα με την χρήση του, λαμβάνει και ενσαρκώνει την ιδιαίτερη κάθε φορά μορφή του, είναι για μένα κάτι πολύ ξεχωριστό. Εκτός του ότι η εκδοχή που του έχει προσδώσει η ελληνική σοφία, με πάει χρόνια πίσω, (σε μια εποχή που μόνο έχω ακούσει για αυτήν και φανταστεί από τις περιγραφές των παππούδων και των γιαγιάδων μου, αλλά που τόσο αγαπώ και θα ήθελα να ζω σε αυτήν), ταυτόχρονα για μένα είναι μια δικαίωση. Μια δικαίωση που βρίσκει φωλιά υπό τον τίτλο "η εκδίκηση της γυφτιάς". Ο ήρωας αυτός, χτυπάει το σύστημα (ακούγεται πολύ μαρξιστικό το ξέρω, αλλά έτσι είναι), κάνοντάς μας γνωστό ότι υπάρχουν τρόποι αντίδρασης, ακόμα και μέσα από την εξαντλητική πείνα, την μιζέρια, την αποστεωμένη καθημερινότητα, που πολύ φοβάμαι ότι σε λίγα χρόνια θα ζούμε οι περισσότεροι από εμάς... Ο Καραγκιόζης για μένα είναι σύμβολο: σύμβολο αντίστασης, αξιοπρέπειας, ευθυμίας, μελαγχολικής και συνάμα περιπαιχτικής διάθεσης απέναντι σε ό,τι απειλεί να του ξεριζώσει την ψυχή και να τον συνθλίψει, κάνοντας μαύρη τη ζωή του. Έχει όμως ένα όπλο: τα μαύρα του μάτια. Δεν μπορεί να κάνεις έναν μαυρομάτη να δει τον κόσμο ακόμα πιο μαύρο, έτσι ανατρέπει την εις βάρος του κατάσταση, και η μαυρίλα για τους υπόλοιπους είναι για αυτόν αφορμή για παιχνίδια και αστεϊσμούς.

Ας καλωσορίσουμε λοιπόν τον κύριο Καραγκιόζη στις Αστροβραδιές μας και ας του ευχηθούμε να έχει καλή συνέχεια στο διαστρικό του ταξίδι. Πάντα να εμπνέει.

Υ.Γ.1: Καταπληκτική είναι και η έκδοση του δίσκου "Ο Καραγκιόζης στη Eurovision" από τους Χαΐνηδες, σε μια φοβερή σύμπραξη του Μαυρομάτη θεομπαίχτη και των ανεπανάληπτων επαναστατημένων παιδιών που συγκροτούν αυτό το ξεχωριστό συγκρότημα. Πιστεύω απίστευτη δουλειά.

Υ.Γ.2: Αλλά είναι ώρα να φάμε, να πιούμε και νηστικοί να κοιμηθούμε... διότι αύριο δίνουμε και μάθημα στη σχολή και δεν χρειάζεται να ξεφτιλιστούμε!