Ουρανογραφία - Μάθημα 3ο - Λαγός


Ένας ακόμα αστερισμός που σχετίζεται με τον κυνηγό Ωρίωνα, είναι ο «Λαγός». 



Είναι ορατός από την Ελλάδα, ιδιαίτερα στις αρχές του Φεβρουαρίου και πάνω από το νότιο ορίζοντα. Βρίσκεται ακριβώς κάτω από τον Ωρίωνα και δίπλα από το Σείριο, ενώ αναγνωρίζεται εύκολα από το λαμπρό τραπέζιο που σχηματίζουν τέσσερις από τους λαμπρότερους αστέρες του, (α,β,ε,μ) καθώς η συντριπτική πλειοψηφία των 48 (ή 103 σύμφωνα με άλλους καταλόγους) αστέρων που τον αποτελούν είναι πολύ αμυδροί.





Ο α Lep ή Arneb είναι ένας διπλός αστέρας σε απόσταση 170 ετών φωτός από τη Γη. 

Ο β Lep ή Nihal είναι ένας τριπλός αστέρας σε απόσταση περίπου 390 ετών φωτός από εμάς. 

Ο γ Lep είναι ένας όμορφος διπλός κιτρινοπορτοκαλής αστέρας, μόλις 26 έτη φωτός από εμάς.

Ο μ Lep είναι γνωστός και ως Neshmet και ο ε Lep ως Sasin.






Ξεχωρίζει ο μεταβλητός αστέρας R Lep (γνωστός και ως «Πορφυρός Αστέρας» του Hind από τον Άγγλο Hind που τον πρωτοπαρατήρησε το 1845) στην κεφαλή του αστερισμού, που είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακός για το βαθυκόκκινο χρώμα του. 





Εδώ υπάρχει το υπέροχο χαρακτηριστικό σφαιρωτό σμήνος NGC 1904 (M79) που χαρακτηρίστηκε για πρώτη φορά από τον Mechain το 1780, καθώς και το όμορφο πλανητικό νεφέλωμα IC418, ένα μπλε νεφέλωμα με τον επίσης μπλε, κεντρικό του αστέρα, 11ου μεγέθους. 


Τον Λαγό οι πρόγονοί μας, τον ανέφεραν ως «Λαγώ» ή «Λαγωό», ενώ ο Άρατος τον έλεγε και «γλαυκό». Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, τοποθετήθηκε κοντά στον κυνηγό Ωρίωνα, σε ανάμνηση του τρόπου με τον οποίο η Σικελία, η οποία είχε υποστεί μεγάλη καταστροφή εξαιτίας του μεγάλου αριθμού λαγών στο έδαφός της, απαλλάχτηκε από το πρόβλημα αυτό, ή ήταν απλά η ερήμωση των λαγών από το υπερβολικό κυνήγι των Ελλήνων, που έκανε τα μάτια του απλού παρατηρητή της αρχαιότητας να τοποθετήσει το Λαγό κάτω από τον Ωρίωνα, ώστε να μην τον βλέπει και να τον φτάνει. 

Οι Άραβες, από την άλλη βέβαια, στο τετράπλευρο των αστεριών α, β, γ, δ, έβλεπαν την «Καρέκλα του Γίγαντα» ή τον «Θρόνο του Γαουζά» του δικού μας Ωρίωνα, δηλαδή, ενώ οι Κινέζοι με τη σειρά τους, έβλεπαν τον «Tsih» δηλαδή μια «Καλύβα». 

Ο Ωρίων λέγεται ότι ήταν ηλιακός αστερισμός, ενώ ο Λαγός, σεληνιακός. Υπάρχουν αναφορές από την Ιαπωνία, Ινδία, Αφρική και Γροιλανδία, αλλά και από τους Εσκιμώους, που έβλεπαν το Λαγό να συνδέεται με το φεγγάρι. Μια από αυτές τις παραλλαγές που συνδέει το Λαγό με τη Σελήνη, και τη δανειζόμαστε από τους Ινδούς, είναι η εξής: 

ο Βούδας σε ένα από τα πρώτα στάδια της ύπαρξής του, ήταν λαγός. Μια φορά που βάδιζε μαζί με μια μαϊμού και μια αλεπού, παρουσιάστηκε μπροστά του ο θεός Ίντρα και τους ζήτησε κατοικία και τροφή. Τα ζώα έφυγαν για να βρουν τροφή, ο λαγός όμως δεν μπόρεσε να βρει τίποτα. Τότε, για να μη φανεί αφιλόξενος, θυσιάστηκε ο ίδιος πηδώντας σε μια φωτιά και προσφέροντας τον εαυτό του στον ξένο. Ο θεός συγκινήθηκε για την πράξη του αυτή και του αφιέρωσε ένα μέρος του φεγγαριού, όπου ακόμη και σήμερα βλέπουμε το Λαγό.

Ένας Άγγλος ορνιθολόγος, ο Thompson δίνει και μια πιο διασκεδαστική εξήγηση της θέσης του αστερισμού στον ουράνιο θόλο στηριζόμενος στα όσα αναφέρει ο Αιλιανός το 2ο αι. μ.Χ. στο βιβλίο του «Περί ζώων ιδιότητες», όπου αναγράφεται ότι ο λαγός απεχθάνεται το κράξιμο του κόρακα. Έτσι, ο Thompson λέει ότι όταν ανατέλλει ο αστερισμός του Κόρακα, δύει ο αστερισμός του Λαγού, όπως και όταν ανατέλλει ο αστερισμός του Αετού, δύει πάλι ο αστερισμός του Λαγού.


Αυτός ήταν ο κύριος γοργοπόδαρος Λαγός, που όμοιός του σε ταχύτητα δεν υπάρχει σε ολόκληρο τον Ουρανό!







Υ.Γ.: Πληροφορίες αντλήθηκαν 1) από το βιβλίο του καθηγητή αστροφυσικής Χαρίτωνα Τομπουλίδη "Ουρανογραφία - Η Ιστορία των Αστερισμών" εκδ. Λιβάνη 1993, 2) από το διαδίκτυο, και 3) από ένα αφιέρωμα που είχε κάνει κάποτε η εφημερίδα "Καθημερινή".


Ουρανογραφία - Μάθημα 2o - Μεγάλος & Μικρός Κύων


(Το μάθημα αυτό δεν γίνεται να μην αφιερωθεί στο αγαπημένο σκυλί του πατέρα μου, με το οποίο είμαι σίγουρος πέρασαν τόσα πολλά μαζί- είναι ο κύριος "Λύγκος", τα κόκκαλα του οποίου κείτονται στο χώμα του σπιτιού μας στο χωριό, μα η ψυχή του στολίζει το πάνθεον των αθάνατων αστερισμών, κάπου εκεί δίπλα στον Ωρίωνα)


Πάντα ένας καλός κυνηγός έχει και καλά κυνηγόσκυλα, ως αναντικατάστατους αρωγούς στο δύσκολο και επικίνδυνο κυνήγι της ζωής. Έτσι και ο φίλος μας, ο Ωρίωνας, έχει πλάι του τον Μεγάλο Σκύλο (Μέγας Κύων) και τον Μικρό Σκύλο (Μικρός Κύων), να τον ακολουθούν πιστά και να τον συντροφεύουν τις κρύες νυχτιές του χειμώνα. Για να δούμε όμως αυτά τα ζωντανά καλύτερα:




Μεγάλος Κύων (Canis Major - CMa)


Σημειώθηκε πρώτη φορά στην αρχαιότητα από τον Πτολεμαίο και είναι ένας από τους 88 επίσημους αστερισμούς που έχει θεσπίσει η Διεθνής Αστρονομική Ένωση. Κατά βάση είναι εμφανής από το Νότιο Ημισφαίριο, ενώ στην Ελλάδα είναι αμφιφανής, με καλύτερη περίοδο παρατήρησής του τον Φεβρουάριο. 

Για να τον βρείτε θα πρέπει με βάση τη ζώνη του Ωρίωνα, να κατευθυνθείτε γραμμικά προς τα αριστερά του, και δεν γίνεται να μην πέσετε πάνω στο πιο λαμπρό αστέρι του βραδινού μας ουρανού, στον α του Μεγάλου Κυνός, ή αλλιώς στον Σείριο.





Το σχήμα του, ποικίλλει στις χαρτογραφήσεις, αλλά τα κυριότερα αστέρια του σχηματισμού, πλην του Σείριου είναι τα κάτωθι:






• ε CMa: «Αντχάρα» ή «Αδάρα», που προέρχεται από το αραβικό «Αλ Αδάρα», δηλαδή «οι παρθένες» 

• δ CMa: «Αλ Ουάζαν» ή «Ουέζεν», δηλαδή «το βάρος» στα αραβικά, που είναι ένας διπλός αστέρας και η προέλευση του ονόματος είναι ακόμα άγνωστη 

• β CMa: «Μίρζα» από το αραβικό «Αλ Μουρζίμ», δηλαδή «ο κήρυκας» που δινόταν σε αστέρια που προήγγελλαν την ανατολή ενός λαμπρού αστέρα, στην περίπτωσή μας του Σείριου 

• η CMa: «Αλάντρα» 

• ζ CMa: «Φουρούντ», δηλαδή ο «λαμπρός μοναδικός» 

• γ CMa: «Μουλιφέν» 




Όλη η ρώμη όμως, και η λάμψη του Μεγάλου Κυνός, είναι φυσικά ο α CMa, δηλαδή ο «Σείριος». 


Ο Όμηρος αναφέρει μερικές φορές το όνομα του Κυνός, αλλά αναφέρεται προφανώς στο Σείριο. Ο Πτολεμαίος, δεν αναφέρει το όνομα Σείριος, αλλά το όνομα «Αστροκύων». Και ο Ησίοδος, αναφέρεται στα έργα του για τον Σείριο, όπως και ο Άρατος, ο οποίος μάλιστα χρησιμοποιεί τη λέξη «μέγας». 

Το όνομα Σκύλος, με αναφορά σε ολόκληρο τον αστερισμό και όχι μόνο στον Σείριο, πρέπει μάλλον να αναζητηθεί στους χρόνους των Λατίνων, όπου εμφανίζεται το όνομα Canis ή η δοτική του, Canicula. Οι Λατίνοι πήραν το όνομα από τους προγόνους μας, μόνο που ίσως τον συνέδεσαν με άλλο μύθο. Γιατί ο Μέγας Κύων για τους πρώτους Έλληνες, ήταν ο σκύλος του Ακταίονα «Λαίλαψ» ή ο σκύλος της Νύμφης Πρόκριδος που εντυπωσίασε το Δία με την ταχύτητά του και τον μετέτρεψε σε αστερισμό. Για τους μεταγενέστερους όμως, κι αυτό που έμεινε σε εμάς, είναι ότι ο Μέγας Κύων είναι ο σκύλος του Ωρίωνα, που κυνηγούσε μαζί του.




Για κάποιους, ο αστερισμός συνδεόταν με τον Κέρβερο, και για τους Άραβες, πριν πάρουν το ελληνικό όνομα, συνδεόταν με τον «Αλ Σιρά αλ Αμπούρ αλ Ιαμάνια», δηλαδή «το Λαμπρό αστέρι του περάσματος της Υεμένης». Στους πίνακες του Χρυσοκόκκη, ο Σείριος αναφέρεται σαν «Σιαήρ Ιαμανή», δηλαδή «ο αστέρας της Υεμένης».




Για τους Ινδούς από την άλλη, ο αστερισμός ήταν ο «Μριγαβιάδα» ο φονέας των ελαφιών. Οι Βαβυλώνιοι ήξεραν τον Σείριο ως «ΚΑΚ.ΣΙ.ΝΤΙ» ή «ΚΑΚ.ΜΠΑΝ.» δηλαδή «το βέλος» ή ο «αστέρας του τόξου», πιθανόν διότι το σχήμα ολόκληρου του αστερισμού θυμίζει βέλος ή τόξο και βέλος μαζί. Με βέλη και τόξα, υπάρχουν μύθοι και στους Ινδιάνους της Βόρειας Αμερικής, αλλά και στους λαούς της Ινδίας και της Ινδονησίας, που μάλιστα συνδέονται με κατακλυσμούς. Ο Σείριος συνδεόταν με πλημμύρες και καταιγίδες τόσο στην Αίγυπτο, όσο και από τους Λατίνους. Και αξίζει να σημειωθεί ότι δίπλα στον Ωρίωνα τρέχει ο (αστερισμός) Ηριδανός, ένα ποτάμι που συνδεόταν με το Νείλο, δίνοντας έτσι ερμηνεία στη σύνδεση του Σείριου με τις πλημμύρες, καθώς ένας μύθος θέλει τους κατακλυσμούς να γίνονται επειδή κάποιος έριξε ένα βέλος με το τόξο του κάπου μέσα στη θάλασσα.





Ο Σείριος είναι ένας διπλός αστέρας (Σείριος Α και Σείριος Β), κάτι που ανακαλύφθηκε περίπου πριν από 150 χρόνια (το 1862). Ο Σείριος Α είναι ο πιο λαμπρός αστέρας του ουρανού και ο 5ος κοντινότερος αστέρας από εμάς, σε απόσταση περίπου 8,7 έτη φωτός. Είναι ένας μπλε αστέρας, έχει δυο φορές τη μάζα του Ήλιου μας και περίπου δυο φορές το μέγεθος του Ήλιου μας. Ο Σείριος Β, που ανακαλύφθηκε όπως είπαμε το 1862, είναι 10.000 φορές πιο ασθενής του Σείριου Α, με μάζα ίση περίπου με τη μάζα του Ηλίου μας και με ακτίνα το 1/100 της ακτίνας του Ήλιου μας. Πώς είναι όμως δυνατόν ένα αστέρι (ο Σείριος Β) που είναι του ίδιου τύπου με ένα άλλο (ο Σείριος Α) και έχει σχεδόν τη μισή μάζα από αυτό, να είναι 10.000 φορές πιο αδύναμο στη λάμψη; Η απάντηση κρύβεται στο ότι ο Σείριος Β έχει πολύ μεγαλύτερη πυκνότητα από αυτή του Σείριου Α, και μάλιστα 1.000.000 φορές μεγαλύτερη από αυτή του Ηλίου, κάνοντας έτσι πολύ δύσκολο το φευγιό των φωτονίων από το βαρυτικό πεδίο μιας τόσο πυκνής σε μάζα περιοχής, άρα εκπέμποντας λιγότερα φωτόνια. Με άλλα λόγια, η ανακάλυψη του πρώτου λευκού νάνου που καταγράφηκε ποτέ, από τον Al Clark, ήταν πραγματικότητα! Να αναφέρουμε τέλος, ότι η περίοδος περιφοράς του ενός αστέρα γύρω από τον άλλον, είναι περίπου 50 χρόνια. 

Αυτό που έχει μεγάλη αξία να αναφερθεί, είναι η άποψη ότι κάποιοι άνθρωποι πιθανόν να γνώριζαν τη διπλή φύση του Σείριου, πριν χιλιάδες χρόνια! Μελέτες κάποιων Γάλλων ανθρωπολόγων (ρε μανία με τους ανθρωπολόγους σε αυτό το blog… δεν μπορώ να τους ξεφύγω εύκολα…), και συγκεκριμένα των Germaine Dieterlen και Marcel Griaule, που έγιναν στη φυλή των Ντόγκον του Μάλι και της Σαχάρας, έδειξε ότι η φυλή γνώριζε ότι ο Σείριος είναι διπλός και ζωγράφιζαν την τροχιά του Σείριου Β με περίοδο 50 χρόνων (όσων είναι πραγματικά!) και τον Σείριο Α στη μια εστία μιας ελλειπτικής τροχιάς (να υπενθυμίσουμε ότι η ελλειπτική τροχιά των ουράνιων σωμάτων ανακαλύφθηκε το Μεσαίωνα). 

Για τους Αιγύπτιους, η μεγάλη θεά Ίσιδα ή Σώθις, (που ήταν ο Σείριος) ακολουθούνταν από τον Όσιρη, ο οποίος ζωγραφιζόταν σαν ένα μάτι, ενώ για τους Μπόζο στο Μάλι, ο Σείριος Β ήταν το «άστρο-μάτι». Επίσης, για τους Αιγύπτιους, η αδερφή της Ίσιδος, η Νέφθις, την ακολουθεί και είναι στα «όρια του σκότους», ενώ η Ίσις είναι στα «όρια του φωτός». Μήπως τελικά γνώριζαν και οι Αιγύπτιοι για τον Σείριο Β; Οι Αιγύπτιοι δεν ασχολήθηκαν επιστημονικά ούτε συστηματικά με την αστρονομία. Το Σείριο όμως, τον λάτρευαν και για αυτό και το ημερολόγιό τους βασιζόταν σε αυτόν. Ήταν το λεγόμενο Σωθικό Ημερολόγιο, το οποίο χρονικά πρέπει να άρχισε γύρω στο 3285 πΧ. 

Ο Σείριος όμως σχετιζόταν πολλές φορές και με την ξηρασία και την κάψα. Και αυτό, γιατί ο ήλιος βρισκόταν στον Λέοντα, όταν ανέτελλε ο Σείριος. Ο ποιητής Ησίοδος, ο πρώτος ίσως που αναφέρεται στον «Οπωρινό» αστέρα του Ομήρου, τον «Κύνα αστέρα» με το όνομα του Σείριου στα «Έργα και Ημέραι» του, είναι λίγο πιο ρεαλιστής και λίγο πιο ρέμπελος σαν Έλληνας, τις ημέρες αυτές του Κυνός και συμβουλεύει τον αδερφό του: 

"Και όταν το γαϊδουράγκαθο βγάνει το λουλούδι του και το λαλό τζιτζίκι καθισμένο στο δέντρο χύνει κάτου από τα φτερά του αδιάκοπα το λυγερό τραγούδι του, είναι τότε του κοπιαστικού καλοκαιριού η ώρα. Τότε οι γίδες είναι όσο παίρνει παχιές, το κρασί θαυμάσιο, πιο φλογερές από άλλοτες είναι οι γυναίκες τότε, κι από την άλλη πιο νευροκομμένοι οι άντρες, γιατί τους καίει τότε ο Σείριος το κεφάλι και τα γόνατα και η κάψα το κορμί τους μαραζώνει. Τότε αυτό που θα ‘θελα να ‘χω, είναι τον ίσκιο το χοντρό ενός βράχου, κρασί απ’ αμπέλι βύβλινο, ψωμί μουσκεμένο, γάλα από γίδα που ‘κοψε το βύζασμα και κρέας από δαμάλα πώχει στο λιβάδι τρώγοντας χορτάσει και που δεν είναι ακόμη γεννημένη ή από ερίφια πρωτογέννητα. Και από πάνω να πίνω το κρασάκι φλογερό, καθισμένος στον ίσκιο να χορτάσει η ψυχή μου το φαΐ, γυρίζοντας το πρόσωπο κατά το δροσερό το φύσημα του Ζέφυρου. Κι από πηγή τρεχούμενου κι αδιάκοπου νερού που δε θολώνει, να παίρνω και να χύνω τρία νερού και ένα κρασιού το τέταρτο". 

Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι στον αστερισμό του Μεγάλου Κυνός, υπάρχει το πιο γνωστό ανοιχτό σμήνος, ορατό με γυμνό μάτι, το M41 (NGC 2287), ένα πανέμορφο σμήνος με πολλούς διπλούς και πολλαπλούς αστέρες, 









ενώ πολύ κοντά του, εντοπίζονται και τα σμήνη NGC 2362 πάνω από τον δ αστέρα 







και το NGC 2360 δίπλα στον γ αστέρα. 






Σημαντικότατη δε πληροφορία, είναι ότι σε αυτόν τον αστερισμό, εντοπίζεται και ο ισχυρός, σπειροειδής γαλαξίας NGC 2217, μεταξύ των αστέρων ζ και ξ του αστερισμού, 






όπου εντοπίζεται και ένα από τα μεγαλύτερα αστέρια του σύμπαντος, ο υπεργίγας VY CMa. 






Ο Μικρός Κύων (Canis Minor - CMi) 




Διαθέτει τον πολύ λαμπρό αστέρα «Προκύωνα» (α CMi) και την «Αλ Γουμαϊζά» (Gomeisa, β CMi). Μεσουρανεί τον Φεβρουάριο. Ο Προκύων, είναι και αυτός διπλός αστέρας, όπως και ο Σείριος, και ο συνοδός αστέρας είναι και αυτός ένας λευκός νάνος, όπως ο Σείριος Β. Η περίοδος του συστήματος είναι περίπου 40 χρόνια και απέχει από εμάς μόλις 11 έτη φωτός. Ο Προκύων είναι του ίδιου περίπου τύπου με τον ήλιο μας και ο σύντροφός του, ένας λευκός νάνος, ανακαλύφθηκε το 1896. Οι αρχαίοι αναφέρουν ότι ο Προ-κύων ονομάστηκε έτσι γιατί εμφανιζόταν πιο μπροστά από το αστέρι του Μεγάλου Κυνός, τον Σείριο δηλαδή. Στους Άραβες ο αστέρας Προκύων είχε και το όνομα του φυτού «Συκάμινος», δηλαδή «Αλ Γουμαϊζά», που εσφαλμένα πέρασε στον β CMi, ενώ στην πραγματικότητα από την αρχή ήταν το όνομα του α CMi. Στα αραβικά «Αλ Γουμαϊζά» σημαίνει «Η μικρή κλαίουσα» ή ακριβέστερα «Με σταγόνες υγρού στη γωνιά του ματιού της».



Επειδή είναι άγνωστη η προέλευση του ονόματος, δημιουργήθηκε ο μύθος των δυο αδερφών: της Αλ Γουμαϊζά (α CMi) και της Αλ Σιρά (Σείριου). Συγκεκριμένα, ο αδελφός των κοριτσιών αυτών, ο Αλ Σουαίλ (Κάνωβος) που ήταν μνηστήρας της Αλ Γουζά (του Ωρίωνα), μια φορά που έκανε έρωτα με τη μνηστή του, της έσπασε τη σπονδυλική στήλη και τη φόνευσε. Για να γλιτώσει πέρασε το ποτάμι (δηλαδή το γαλαξιακό επίπεδο) και πήγε στο Νότο, παίρνοντας μαζί του και τη μια εκ των δυο αδερφή, την Αλ Σιρά. Έτσι, έμεινε πίσω η άλλη αδερφή, η Αλ Γουμαϊζά (ο Προκύωνας) που με την πάροδο του χρόνου βούρκωσαν τα μάτια της και άρχισαν να στάζουν δάκρυα. 







Αυτά ήταν αγαπητοί μου, οι ιχνηλάτες των μεγάλων μυστικών του σύμπαντος, τα σκυλιά του μεγάλου κυνηγού του Ουρανού μας!

Αξίζει να αναφέρουμε ότι η κυνηγετική αυτή ομάδα συμπλέκεται άρρηκτα, καθώς ο Σείριος μαζί με τον Προκύωνα και τον Μπετελγκέζ, σχηματίζουν έναν σχηματισμό που είναι γνωστός ως «Χειμερινό Τρίγωνο».






Υ.Γ.: Πληροφορίες αντλήθηκαν 1) από το βιβλίο του καθηγητή αστροφυσικής Χαρίτωνα Τομπουλίδη "Ουρανογραφία - Η Ιστορία των Αστερισμών" εκδ. Λιβάνη 1993, 2) από το διαδίκτυο, και 3) από ένα αφιέρωμα που είχε κάνει κάποτε η εφημερίδα "Καθημερινή".


Ουρανογραφία - Μάθημα 1ο - Ωρίων


ΩΡΙΩΝ


(Το πρώτο μάθημα της Ουρανογραφίας μας, δεν γίνεται να μην το αφιερώσω σε εκείνον τον άνθρωπο, που πρώτος με δίδαξε να υψώνω το κεφάλι ψηλά και να ονειρεύομαι: στον πατέρα μου, έναν δεινό κυνηγό των ονείρων.)


Ο ωραιότερος ίσως από τους αστερισμούς του χειμερινού ουρανού είναι ο Ωρίωνας, ο λαμπρότερος από όλους τους κλασικούς αστρικούς σχηματισμούς και, μετά τη Μεγάλη Άρκτο, ο πιο χαρακτηριστικός αστερισμός του ουρανού. 

Είναι ο πιο συμμετρικός και ο πιο κεντρικός, τόσο για τους κατοίκους του νοτίου ημισφαιρίου όσο και του βορείου, γιατί το ισημερινό πεδίο περνά ακριβώς από τη μέση του αστερισμού και έτσι ο αστερισμός φαίνεται και από τις δυο μεριές του Ισημερινού, όχι όμως ταυτόχρονα. Από το βόρειο ημισφαίριο βλέπουμε τον αστερισμό από Νοέμβριο ως Απρίλιο. Αντίθετα με άλλους αστερισμούς, οι οποίοι ελάχιστα ή καθόλου ταιριάζουν με το όνομά τους, τα αστέρια του Ωρίωνα πραγματικά σχηματίζουν το περίγραμμα ανθρώπινης μορφής.



Είναι ένα όμορφο τραπέζιο με λαμπρούς αστέρες στις κορυφές του (α, β, γ, κ) και μια τριάδα αστεριών στο κέντρο του περίπου (δ, ε, ζ). Τα πρώτα τέσσερα είναι οι ώμοι και τα πόδια του Ωρίωνα και τα δεύτερα η μέση του, ή πιο σωστά η ζώνη του χιτώνα του, από την οποία κρέμεται η θήκη του σπαθιού του ή το ίδιο το σπαθί, που το αποτελούν τρία άλλα αστεράκια σε σχεδόν κάθετη διάταξη με τα προηγούμενα τρία της ζώνης, και έχουν τον χαρακτηρισμό σ, θ, ι.

Όλα τα αστέρια του Ωρίωνα βρίσκονται σχεδόν στην ίδια απόσταση από εμάς. Ας τα γνωρίσουμε λίγο καλύτερα. 



Ο α αστέρας του Ωρίωνα, είναι ο περίτρανος «Μπετελγκέζ» (Betelgeuse) που αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους γνωστούς αστέρες. Εκτιμάται ότι η διάμετρός του είναι περίπου 800 φορές μεγαλύτερη από αυτή του Ήλιου και ότι απέχει από εμάς γύρω στα 650 έτη φωτός. Ανήκει σε μια «αριστοκρατική» τάξη αστέρων, των κόκκινων υπεργιγάντων και για αυτό είναι χαρακτηριστικά κοκκινωπός. Έχει μια συνεχή μεταβολή της λαμπρότητάς του, που δεν μπορεί να εξηγηθεί εύκολα. Οι μελέτες δείχνουν ότι φυσά ισχυρός αστρικός άνεμος και ως εκ τούτου έχει μικρή επιφανειακή βαρύτητα. Το όνομά του προέρχεται από αραβικό όνομα που «εκβαρβαρίστηκε» στη λατινική μεταφορά και συγκεκριμένα από το «Γαδ αλ Γαουζά» δηλαδή το «χέρι του ή της αλ Γαουζά». Οι Άραβες παλιά είχαν σε αυτή τη θέση, έναν αστερισμό που τον έλεγαν «Αλ Γαουζά» που ήταν θηλυκό ον. Το όνομα είναι άγνωστο από πού προέρχεται, αλλά η ρίζα σημαίνει «η ζώνη» και το «Αλ Γαουζά» είναι ένα επίθετο θηλυκού γένους που μπορεί να σημαίνει «το θηλυκό που έχει κάτι πάνω του, που σχετίζεται με τη μέση». Ο «Γαδ αλ Γαουζά» όταν εμφανίστηκε στα λατινικά, από λάθος μεταφορά του αρχικού «Γ» σε «Μπ» (Β), έγινα «Μπετελγκέζ» (Βed al gueze). Παρόμοια, το «δ» του «Γαδ» έγινε «τ», γιατί νόμιζαν ότι η πρώτη λέξη ήταν «Μπετ», που σημαίνει «ώμος» ή «βραχίονας» της «Αλ Γαουζά». Άλλη μια περιπέτεια εκβαρβαρισμού των ονομάτων των αστέρων ανά τους αιώνες. Κάποιοι πάντως δίνουν την ερμηνεία του ονόματος ως «η μασχάλη του ισχυρού».

Ο β του Ωρίωνα, είναι ένας άλλος υπεργίγαντας, πολύ πιο λαμπρός, ο «Ρίγκελ», που λάμπει πολύ καθαρά στον ουρανό σαν ένα μπλε αστέρι. Είναι 57.000 φορές πιο λαμπρός από τον Ήλιο μας και 50 φορές μεγαλύτερος από αυτόν. Περισσότερο από ένα εκατομμύριο αστέρια βρίσκονται πιο κοντά σε μας από όσο ο Ρίγκελ (770 έτη φωτός), αλλά κανένα δεν συγκρίνεται μαζί του όσον αφορά την τεράστια έκλυση ενέργειας. Ο Ρίγκελ προέρχεται από το «Ρικλ αλ Γαουζά» δηλαδή «το πόδι του ή της Γαουζά».

Ο γ του Ωρίωνα είναι ο «Μπελλατρίξ», δηλαδή «η γυναίκα Πολεμιστής», που ήταν το «αστέρι της Αμαζόνας» στα λατινικά. Στα αραβικά ήταν «ο προάγγελος κατακτητής» γιατί προανήγγελλε την ανατολή του νοτιότερου Ρίγκελ, ενώ για τους λαούς του Αμαζονίου ήταν «ο νέος στο κανό», με το «γέροντα στο κανό» να είναι ο Μπετελγκέζ.

Τα ε, δ, ζ, αστέρια ήταν γενικά «η ζώνη» στους διάφορους λαούς, αλλά για τους ιθαγενείς της Αυστραλίας ήταν οι «Νέοι άντρες», που χόρευαν στη μουσική που έπαιζαν για αυτούς οι «Νέες γυναίκες» ή «Δεσποινίδες», που ήταν οι Πλειάδες ή Πούλια.

Τα αστέρια π1, π2, π3, π4, π5, π6, ο1, ο2, είχαν διάφορα ονόματα σε πολλούς λαούς – οι Πέρσες έβλεπαν εδώ την «Κορόνα» των βασιλιάδων τους, ενώ οι Κινέζοι «Τρεις σημαίες». Σε πολλούς χάρτες φαντάζει άλλοτε ασπίδα, άλλοτε το ζώο που κυνηγά ο Ωρίων, πχ λιοντάρι. 


Σπουδαίο χαρακτηριστικό αυτού του αστερισμού, είναι ότι στο ύψος του σπαθιού του Ωρίωνα (του αστέρα θ), βρίσκουμε το νεφέλωμα M42 (NGC 1976) ή αλλιώς το «Μεγάλο Νεφέλωμα του Ωρίωνα». Πρόκειται για το πιο εντυπωσιακό παράδειγμα χιλιάδων τέτοιων νεφών, που είναι διεσπαρμένα στον Γαλαξία μας και αποτελούν εκκολαπτήρια νέων αστέρων. Βέβαια με γυμνά μάτια δεν θα αντιληφθούμε τίποτα παραπάνω από ένα θαμπό μικρό στίγμα στο μέσο του ξίφους, ενώ με τα κιάλια ίσως διαπιστώσουμε να διαγράφεται το σχήμα φλιτζανιού ή αλλιώς το «Τραπέζιο του Ωρίωνα» που το σχηματίζουν τέσσερα αστέρια που λάμπουν μέσα στο νεφέλωμα και το φωτίζουν, αλλά με μεγαλύτερη προσπάθεια ίσως κατορθώσουμε να δούμε ότι τα νεογέννητα αυτά άστρα είναι τουλάχιστον έξι και με την καύση του υδρογόνου στο κέντρο τους δίνουν ένα πολύ όμορφο ροζ χρώμα σε όλο το νεφέλωμα. Το νεφέλωμα απέχει περίπου 1.300 έτη φωτός από εμάς και καταγράφηκε για πρώτη φορά το 1611 από τον Nicolas Claude Fabri.



Μεγάλη είναι η ιστορία του Ωρίωνα και πολλά τα ονόματα που του δόθηκαν. Τα περισσότερα όμως σχετίζονται με τον όμορφο και γενναίο κυνηγό της ελληνικής μυθολογίας, τον Ωρίωνα, ο οποίος επίσης σχετίζεται με πολλούς μύθους, κάτι που σημαίνει πιθανόν ότι οι και αρχαίοι πρόγονοί μας τους κληρονόμησαν με τη σειρά τους από άλλους λαούς.




Κατά μια εκδοχή, ο Ωρίων ήταν γιος του Ποσειδώνα και μιας θνητής. Η ομορφιά του όμως θάμπωσε τον πατέρα του και του έβγαλε τα μάτια. Το φως του το ξαναείδε από την αγαπημένη του (Αυγή), τη θεά που έφερνε το πρωινό φως. 

Κατά μια άλλη εκδοχή, ερωτεύτηκε την κόρη του βασιλιά της Χίου Οινοπίωνα, Μερόπη, που τον έβαλε να σκοτώσει όλα τα άγρια ζώα της περιοχής του, για να του δώσει την κόρη του. Όταν ο Ωρίων το έκανε, ο βασιλιάς δεν ήξερε τι να κάνει γιατί δεν τον ήθελε για γαμπρό. Σε γλέντι που έκαναν τον άφησε να πιει πολύ κρασί,μ μέχρι που ο Ωρίωνας μέθυσε, κουράστηκε και κοιμήθηκε. Ο βασιλιάς του έβγαλε τα μάτια τότε, ο Ωρίωνας κατάφερε όμως να σκαρφαλώσει σ’ ένα βουνό και να στραφεί προς την ανατολή. Και όταν η αγαπημένη του Ηώς, τον είδε φέρνοντας το φως, του έδωσε και το δικό της. Ο Ωρίωνας πήγε μετά και τιμώρησε το βασιλιά. Ο μύθος θυμίζει λίγο το μύθο του Σαμψών. 

Μία άλλη παραλλαγή του μύθου θέλει τον Ωρίωνα ερωτευμένο με τη Μερόπη, μια από τις Πλειάδες. Εκείνη δεν του έδινε σημασία και ο απρόσεκτος νέος πάτησε τον Σκορπιό και πέθανε. Για αυτό ο Δίας τον τοποθέτησε αντιδιαμετρικά ως προς τον Σκορπιό, για να μην τον βλέπει και τρομάζει. 

Μια ακόμα παραλλαγή, θέλει τον Ωρίωνα να είναι γίγαντας τοξότης στα όμορφα όρη της Χίου, που τόλμησε να αγγίξει το πέπλο της Αρτέμιδος με το βέβηλο χέρι του και εκείνη τον τιμώρησε αφήνοντας να τον τσιμπήσει ένας σκορπιός. Το δηλητήριο του σκορπιού σκότωσε τον Ωρίωνα αλλά η θεά μετάνιωσε και τον τοποθέτησε στον ουρανό. 

Οι περισσότερες εκδοχές συνδέουν τον Ωρίωνα, ως πολύ καλό κυνηγό με την Άρτεμι. Λέγεται ότι κυνηγούσαν μαζί, αλλά η Άρτεμις τον σκότωσε κάποτε γιατί την άφησε και πήγε με την Αυγή. Ή ακόμα ότι έβαλε έναν σκορπιό να τον δαγκώσει και να τον σκοτώσει, όταν αυτός περηφανευόταν ότι δε φοβάται κανένα ζώο και κανένας δεν τον τρομάζει. Για αυτό και επανεμφανίζεται η άποψη ότι οι δυο αστερισμοί είναι σε ακριβώς αντίθετα σημεία του Ουρανού, έτσι ώστε όταν ανατέλλει ο Σκορπιός, δύει ο Ωρίωνας. 

Άλλη μια εκδοχή θέλει τον Ωρίωνα, ως κυνηγός, να είναι σύντροφος της θεάς Άρτεμιδος. Ο αδελφός της Άρτεμιδος, Απόλλων, που ήταν δυσαρεστημένος από τη σχέση της αδερφής του με τον Ωρίωνα, ένα πρωινό, ενώ ο Ωρίωνας κολυμπούσε, την προκάλεσε αν μπορεί να πετύχει με το τόξο ένα μικρό σημαδάκι βαθιά στη θάλασσα. Η Άρτεμις έριξε και πέτυχε, αλλά το σημαδάκι που την είχε βάλει ο αδερφός της να πετύχει ήταν ο Ωρίωνας. Όταν η Άρτεμις κατάλαβε τι έκανε, έβαλε τον Ωρίωνα για πάντα στον ουρανό.

Επίσης, μια άλλη εκδοχή ή παραλλαγή των προηγούμενων εκδοχών που αναφέραμε, είναι η εξής: μια φορά, όπως το συνήθιζαν οι θεοί του Ολύμπου, ο Δίας και ο Ποσειδώνας πήγαν ένα περίπατο στη γη μεταμφιεσμένοι σε ανθρώπους. Περνώντας από τη Βοιωτία δέχθηκαν τη θερμή φιλοξενία του Υριέα, του «επώνυμου ήρωα» της πόλεως Υρίης. Εκείνη την εποχή όμως ο Υριέας ήταν σε πολύ μεγάλη ηλικία και χήρος χωρίς παιδιά. Εξομολογήθηκε στους φιλοξενούμενους τον καημό του για τη μεγάλη μοναξιά του και πόσο θα ήθελε να είχε ένα παιδί. Αφού οι δύο θεοί είχαν φύγει, το άλλο πρωί ο Υριέας βρήκε στο κατώφλι του σπιτιού του ένα βρέφος: ήταν ο μικρός Ωρίων, ένα δώρο από τους θεούς για τη φιλοξενία που τους είχε προσφέρει. Για τον λόγο αυτό ο Ωρίων αναφέρεται άλλοτε ως γιος του Υριέα και άλλοτε ως γιος του Ποσειδώνα, μάλιστα ήταν καρπός της σχέσης του θεού με την Ευρυάλη, κόρη του βασιλιά Μίνωα. Λέγεται ακόμα ότι είχε πάρει από τον πατέρα του, θεό της θάλασσας, το χάρισμα να μπορεί να βαδίζει πάνω στη θάλασσα. Ο Ωρίωνας μεγάλωσε και έγινε «ανήρ εξόχου ρώμης και καλλονής, και δεξιώτατος κυνηγός». Εκτός από πολύ δυνατός και όμορφος, φαίνεται ότι ήταν πολύ ψηλός στο ανάστημα, κάτι που συνδέεται και με τον ομώνυμο αστερισμό. Συνόδευε τη θεά του κυνηγιού, την Άρτεμι, στα κυνήγια της. Κάποτε ο Ωρίων φιλοξενήθηκε στη Χίο από τον εκεί βασιλιά Οινοπίωνα (κατά μία εκδοχή και ο Ωρίων ήταν Χιώτης). Συμπεριφέρθηκε όμως απερίσκεπτα, καθώς ερωτεύθηκε τρελά την κόρη του βασιλιά, τη Μεράδη. Τότε ο Οινοπίων του έδωσε να πιεi ένα ποτό που τον τύφλωσε και μετά τον πέταξε στη θάλασσα. Εκεί τον περιμάζεψε ο θεός `Ηφαιστος και τον οδήγησε στον Απόλλωνα, τον θεό του φωτός, που του ξανάδωσε την όρασή του.

Σχετικά με το τέλος του Ωρίωνα υπάρχουν αρκετές διαφορετικές παραδόσεις. Σύμφωνα την κυρίαρχη παράδοση, πέθανε στη Δήλο (γνωστή τότε ως Ορτυγία) από δάγκωμα σκορπιού, που τον έστειλε είτε η Άρτεμις επειδή είχε φύγει από κοντά της ως ερωτευμένος με την Ηώ (Οδύσσεια, ε 121 κ.ε., λ 310), είτε ο Απόλλων για να μη δημιουργηθεί ερωτική σχέση του Ωρίωνα με την `Αρτεμι (αδελφή του Απόλλωνα), είτε τέλος η ίδια η Γη τιμωρώντας τον για την καυχησιολογία του ότι κανένα ζώο δεν ξέφευγε από τα βέλη του. Για τον λόγο αυτό, όταν μετά τον θάνατό του ο Ωρίων «καταστερίσθηκε», μετατράπηκε δηλαδή σε αστερισμό, βρίσκεται στην αντίθετη πλευρά της Ουράνιας Σφαίρας από τον αστερισμό Σκορπιό. Στη Βιβλιοθήκη Απολλοδώρου (Α΄ 4, 3) αναφέρεται ότι η `Αρτεμις σκότωσε τον Ωρίωνα επειδή αυτός ατίμασε την `Ωπιν, μία από τις ακολούθους της, ή απλώς επειδή προκάλεσε την Άρτεμι σε αγώνα δισκοβολίας.

Στην παράδοση που υιοθετεί ο λυρικός ποιητής Πίνδαρος, ο Ωρίων είδε κάποτε την Πληιόνη με τις κόρες της, τις Πλειάδες, και τις κατεδίωξε επί πέντε ολόκληρα χρόνια, μέχρι που ο Δίας τις καταστέρισε μαζί με τον Ωρίωνα και τον σκύλο του. Στην Οδύσσεια (λ 572-575) αναφέρεται ότι ο Οδυσσέας είδε τον Ωρίωνα στο ταξίδι του στον Κάτω Κόσμο να σαλαγάει θηρία, υποδηλώνοντας ότι ούτε μετά τον θάνατό του έπαψε να αγαπά το κυνήγι: «`Επειτα τον Ωρίωνα εκεί είδα τον πελώριο / που σαλαγούσε τα θεριά στ' ασφοδελό λιβάδι, / όσα στ' απάτητα βουνά τα 'χε σκοτώσει ο ίδιος, / κι ένα ματσούκι χάλκινο πάντα άσπαστο βαστούσε.» (Ομήρου Οδύσσεια, αρχαίον κείμενον - έμμετρος μετάφρασις Ζησίμου Σίδερη, εκδ. οίκος Ιωάννου & Π. Ζαχαροπούλου, Αθήναι 1939).

Τα κυνήγια του Ωρίωνα κατά καιρούς σχετίζονται με το κυνήγι των Πλειάδων και το κυνήγι του Λαγού. Ο Λαγός όμως κρυβόταν καλά κάτω από τα πόδια του, για αυτό παρουσιάζεται έτσι στους χάρτες του ουρανού. 


Σε χάρτες φέρεται επίσης και με ασπίδα στο χέρι, για να φυλάγεται από τα κέρατα του Ταύρου, αλλά κανένας μύθος δε σχετίζεται με κυνήγι ταύρου στην αρχαία Ελλάδα. Ο Ωρίωνας είχε πάντα τον πολύ άγριο σκύλο μαζί του, που στον ουρανό είναι ο Σείριος. Ο Προκύων και ο Μικρός Κύων σχετίζονται και αυτοί με τον κυνηγό Ωρίωνα.

Ο Ωρίων αναφέρεται από πάρα πολλούς αρχαίους ποιητές με διάφορα ονόματα-παραλλαγές του «Ωρίων». Το πιο συνηθισμένο ήταν το «Ωαρίων», Τον αναφέρουν ο Όμηρος, ο Ησίοδος, ο Ευρυπίδης, και αργότερα και ο Άρατος. Ο Όμηρος στην Οδύσσεια λέει ότι ήταν πολύ όμορφος και κανένας δεν τον περνούσε στα κάλλη. Ο ίδιος λέει και το μύθο με την Άρτεμι, που τον σκότωσε όταν η ροδοδάχτυλη Αυγή τον πήρε, σαν δεινό κυνηγό, ακόμα και στον Άδη. 

Κάποιοι, τον ονομάζουν «Αλεκτροπόδιον» παρομοιάζοντάς τον με επιδεικτικό κόκορα, ενώ άλλοι, λένε ότι ίσως πιο σωστά να ήταν «Αλητροπόδιον» από το «Αλή», που σημαίνει «περιπλανώμαι» και σχετίζεται με τον περιπλανώμενο κυνηγό. Ο Ησίοδος τον αναφέρει επίσης σαν «σθεναρό» και την ηλιακή ανατολή του τη σχετίζει με τις γεωργικές ασχολίες. 

Η πρωινή του ανατολή είναι ο ερχομός του καλοκαιριού: 

«Και βάζε τους δούλους σου, ευθύς μόλις πρωτοφανεί ο γίγαντας Ωρίωνας, τα’ άγιο της Δήμητρας το στάρι να λιχνίζουνε». 

Η μεσονύχτια ανατολή του είναι η περίοδος του τρύγου, δηλαδή μέσα Σεπτέμβρη: 

«Κι όταν τέλος, ανέβουν στα μεσούρανα ο Ωρίωνας και ο Σείριος κι αντικρίσει η ροδοδάχτηλη η Αυγούλα τον Αρκτούρο, τότε καιρός να τρυγήσεις όλα τα σταφύλια». 

Το μεσουράνημά του, η απογευματινή ανατολή, συμπίπτει με το κρύο και τα βροχές του Δεκέμβρη: 

«Λοιπόν, έχε το νου σου πως όταν οι Πλειάδες, τρέχοντας να ξεφούγουν από΄τη δύναμη του φοβερού Ωρίωνα, πέφτουν στο μαύρο πέλαγος, τότε κάθε λογής αγέρηδων λυσσομαάνει το φύσημα». 

Τον άγριο αυτό χαρακτήρα του Ωρίωνα τον είχαν και οι αρχαίοι Ινδοί και Μεσοποτάμιοι, αλλά παρουσιάζεται και στους Λατίνους συγγραφείς και αργότερα μέχρι το 17ο αιώνα. Οι Λατίνοι ναυτικοί πρόσεχαν πολύ μόλις ανέτελλε ο Ωρίωνας,καθώς τον θεωρούσαν επικίνδυνο και τον ονόμαζαν τρικυμιώδη και καταστρεπτικό, ίσως επειδή όταν είναι ορατός το χειμώνα οι θάλασσες είναι συχνά ταραγμένες. Χαρακτηριστικό είναι ότι κατά τον Πολύβιο η καταστροφή του ρωμαϊκού στόλου στον Α΄ Καρχηδονιακό Πόλεμο οφειλόταν στην ανατολή του Ωρίωνα.



Ο Ωρίωνας όμως, φαίνεται να έχει ακόμα παλαιότερη, μα και ακόμα πιο ταραγμένη ως προς την ονοματοποιία, ιστορία. Ξεκίνησε από τη Μεσοποταμία, όπου οι επιστήμονες τον παρουσιάζουν με διάφορα ονόματα, αλλά όλα δείχνουν κάποιον ανώτερο θεό ή ήρωα. Οι Ακκάδες είχαν εδώ τον «Ουρουοάννα», το «Φως του Ουρανού», από όπου προήλθαν κατοπινά το «Ουρίον», «Ούρον» και «Υριών», που μεταφέρθηκαν τελικά στα ελληνικά σαν «Ωρίων». Δεν είναι μικρότερη η εναλλαγή των ονομάτων κατά το πέρασμα των αιώνων όμως. Οι αστρονόμοι της Λειψίας τον έκαναν το 1807, Ναπολέοντα και οι Άγγλοι που νίκησαν τον Ναπολέοντα στη θάλασσα, τον έκαναν Λόρδο Νέλσονα. Οι χριστιανοί ουρανογράφοι τον έκαναν «Ιάκωβο» με έναν άγγελο δίπλα του, αλλά και «Ιωσήφ», τον άντρα της Παρθένου Μαρίας. Ακόμη όμως, και τον «Μανδύα του Χριστού» είδαν εδώ ή και το «Άγιον Ποτήριον», ενώ οι Ρωμαίοι έβλεπαν και «Δικέφαλο Αετό». Οι Κινέζοι ονόμαζαν «Σαλ» τα τρία αστέρια της ζώνης του Ωρίωνα και μετά επέκτειναν τον υπόλοιπο αστερισμό στα τέσσερα υπόλοιπα αστέρια, δίνοντας το όνομα «Σεν» ή «Τσαν». Οι Κινέζοι τον λάτρευαν σαν την 4η στάση του φεγγαριού μέχρι πριν από το 1000 π.Χ. Αργότερα τοποθέτησαν εδώ και μια «Λευκή Τίγρη». Στους Βραχμάνους της Ινδίας ο Ωρίων ονομαζόταν «Μρίγκα» που ήταν ένα αρσενικό ελάφι στο οποίο μεταμορφώθηκε ο Πράτζα Πάτι, ο αφέντης των όντων. Οι Ινδοί είχαν εδώ και τον «Αρντρά», την προσωποποίηση της άλλης θεότητάς τους, του Ρούντρα, του αντίστοιχου δικού μας θεού Αίολου, του θεού των καταιγίδων, τονίζοντας ξανά με αυτόν τον τρόπο τον άγριο καιρό του Δεκεμβρίου, που συνέπιπτε με την ανατολή του Ωρίωνα.




Αυτός ήταν λοιπόν, αγαπητοί μου ο Μέγας κυνηγός του ουρανού, ο πολυποίκιλος και πολύμυθος δρασκελιστής των αστεριών, ο Ωρίων! Όσοι πιστοί, επιθυμείτε να ξεκινήσετε να κυνηγάτε τα όνειρά σας, κάντε την αρχή με τον μέντορα του είδους... κοιτώντας πάντα ψηλά στον μαγευτικό ουρανό και εμπνεόμενοι από τις ατελείωτες ιστορίες των αστρικών ψυχών!





Υ.Γ.: Πληροφορίες αντλήθηκαν 1) από το βιβλίο του καθηγητή αστροφυσικής Χαρίτωνα Τομπουλίδη "Ουρανογραφία - Η Ιστορία των Αστερισμών" εκδ. Λιβάνη 1993, 2) από το διαδίκτυο, και 3) από ένα αφιέρωμα που είχε κάνει κάποτε η εφημερίδα "Καθημερινή".



Ουρανογραφία - Εισαγωγή


Ξεκινώντας αυτή τη σειρά αναρτήσεων, διαλέγω να σας δείξω μια διαφάνεια που είχα φτιάξει στον πρώτο μου επιτραπέζιο υπολογιστή, (εκεί κάπου στη Β' Γυμνασίου), όταν περιεργαζόμουν (και πρωτογνωριζόμουν με) το PowerPoint της Microsoft.

Νομίζω, ότι συμπυκνώνει αρκετά νοήματα της τότε παιδικής μου σκέψης αφ' ενός και αφ' ετέρου δένει ως συνέχεια, πολύ όμορφα με τις δυο φωτογραφίες στο τέλος της προηγούμενης ανάρτησης.






Ενθυμούμενος εκείνα τα χρόνια, των αγνών προσδοκιών και των ονείρων...

"κλαίνε μου οι θύμησες, κλαίνε τα μάτια..."



"Δρόμος"
Στίχοι: Καρυωτάκης Κώστας
Μουσική: Γαλιάτσος Μανώλης
Ερμηνεία: Ζερβουδάκης Δημήτρης





Αν ήθελα να...



Αν ήθελα να δηλώσω με μια φράση το τί είμαι τώρα πια που μεγάλωσα, θα ήταν σίγουρα:

"ένας Ανθρωπολόγος που κάνει την επιτόπια έρευνά του και τη συμμετοχική του παρατήρηση, στην κοινωνία των Ιατρών".

Βέβαια πώς γίνεται να αποδέχομαι την πρώτη ιδιότητα (του Ανθρωπολόγου) χωρίς να έχω, ακόμα τουλάχιστον, τον αντίστοιχο τίτλο-πτυχίο, και να απαρνούμαι τη δεύτερη ιδιότητα (του Ιατρού) για την οποία μάλιστα έχω ήδη τον τίτλο-πτυχίο, αυτό είναι ένα πολύ περίεργο αλλά και πολύ ελληνικό, φαινόμενο, κατά το οποίο ως γνωστόν, ό,τι δηλώσεις είσαι, σε αυτόν τον κόσμο. Εξάλλου, από μόνη της μια τέτοιου είδους συμπεριφορά, είναι ένα αμιγώς ανθρωπολογικό χαρακτηριστικό της κοινωνίας μας, κάτι που κάνει πιο εμφανή τη διάθεσή μου να Ανθρωπολογίζω, παρά να Ιατρίζω.


--------------------------------------

Αν ήθελα να προεκτείνω τη σκέψη μου και να δηλώσω με μια φράση το ποιο είναι το συμπέρασμά μου από τη συμμετοχική μου παρατήρηση τόσων χρόνων, ανάμεσα στο σινάφι των ιατρών, θα ήταν σίγουρα:


"πιο νοσηρή κοινωνία από αυτή των Ιατρών, δεν υπάρχει".

Και αν μια κοινωνία ανθρώπων, που δημιουργήθηκε, γαλουχήθηκε με μοναδικό σκοπό της και τελικά ορκίστηκε να βοηθήσει και να εξυγιάνει τις άλλες κοινωνίες, είναι η ίδια η πιο νοσηρή από όλες τις άλλες, τότε αντιλαμβάνεστε πόσο μπερδεμένα και ανάστροφα είναι τα πράγματα; Με άλλα λόγια, μπορείς να έχεις ορθή παροχή υγείας, όταν βάζεις έναν αρρωστημένο να είναι ο ιατρός; Τί να πεις τότε για τον δικαστικό που πρέπει να αποδείξει ότι δεν είναι κλέφτης ή για τον πολιτικό ότι δεν εξουσιάζει;


-------------------------------------

Αν ήθελα να συμπεράνω κάτι, είναι ότι αυτό το blog, έχει καταναλώσει πολύ ενέργεια για θέματα Ιατρικής και Ανθρωπολογίας, και ελάχιστα για θέματα Αστρονομίας και Αστροπαρατήρησης, ως, από του τίτλου του, θα όφειλε. Όλο αυτό έχει κουράσει αφάνταστα. Και πού έβγαλε τελικά; Να χτυπιέμαι ότι είμαι κάτι που στην ουσία δεν είμαι και να μην είμαι κάτι που πολλοί πιστεύουν ότι είμαι... Κοινώς, σε σύγχυση! Αλλά και αυτό είναι ένα ακόμα ανθρωπολογικό χαρακτηριστικό των κοινωνιών. Φαίνεται όμως, ότι έχει πέσει πολύ Ανθρωπολογία στο τραπέζι και μπαφιάσαμε...!


Λέω λοιπόν, από τούδε και στο εξής, να σταματήσουμε να κοιτούμε άλλο τα γήινα με τα οποία ΔΕΝ ΒΓΑΖΩ ΠΛΕΟΝ ΑΚΡΗ, και να αρχίσουμε ένα όμορφο διαστρικό ταξίδι, εκεί όπου φαίνεται ότι επικρατεί μόνον η τάξις και η ηθική... Πού αλλού φυσικά; Στον απύθμενο Ουρανό!


Το ερώτημα όμως που εξακολουθεί να με απασχολεί και είναι κομβικής σημασίας για την ερμηνεία των εξωγήινων πληροφοριών, είναι από πού θα κοιτούμε αυτά τα εξωγήινα φαινόμενα, από γήινη ή εξωγήινη θέση;!









Λογική των μικρών βημάτων ή τρέλα των μεγάλων τραυμάτων;



Μεγαλώνεις. Και όσο μεγαλώνεις, μεγαλώνει και η αβεβαιότητά σου. Και μαζί με αυτήν και η ανασφάλειά σου. Και πάντα, μαζί με αυτήν, τα ατελείωτα ερωτηματικά σου. Αναπόφευκτα, μαζί με αυτά, τέλος, μεγαλώνουν και τα ασθενικά αντανακλαστικά σου.

Και αναρωτιέσαι: πού βγάζει αυτό το κοσμικό ταξίδειον; Άλλα θέλει η καρδιά σου και άλλα η γειτονιά σου...

Σου φωνάζουν γύρω σου, ότι σημασία έχουν τα μικρά βήματα και οι μικρές αλλαγές. Κάνε τώρα σου λένε, τον μαλάκα και σε καμιά 50αριά χρόνια που θα έχεις το πάνω χέρι και τις δυνατότητες, θα αλλάξεις τα πράγματα και θα τα κάνεις όπως εσύ τα θες... Δες την ομορφιά που μπορεί να σου προσφέρει η καθημερινή τριβή, έχει και αυτή τη χάρη της. Μικροπράγματα, αλλά αυτά μπορείς να πετύχεις σήμερα. Λένε. 

Αν διάλεγα μια φωτογραφία για να απεικονίσω αυτά τους τα λόγια, θα ήταν τούτη, δηλώνοντας τη λογική των μικρών βημάτων, που τελικά θα μας οδηγήσουν κάποτε στο μέλλον, σε όμορφους σχηματισμούς ζωής, που ούτε καν τους φανταζόμαστε τώρα, αλλά που με υπομονή και σκληρή δουλεία (ο τόνος δεν είναι λάθος) θα επιφέρει καρπούς:


(φωτό από τα βήματά μου, από το όχημά μου, από τις ροδιές μου)


Αν όμως διάλεγα και μια φωτογραφία για να απεικονίσω τις σκέψεις μου, οι οποίες σχηματίζονται από την τρέλα των μεγάλων τραυμάτων (αυτών που αποκτούν όσοι τρακάρουν την κεφάλα τους στον τοίχο της αδιαφορίας και της καθημερινής εγκληματικής μαλακίας της κοινωνίας μας και όσοι δεν μπορούν να κάνουν γαργάρα την πουστιά και την παγαποντιά, καθώς γαργάρα μπορείς να κάνεις μόνο με το γάργαρο καθαρτικό νερό), θα ήταν σίγουρα η παρακάτω φωτογραφία, που κάθε μέρα αντικρίζω από το παράθυρο του σπιτιού μου, και με καλεί να δρασκελίσω εκείνα τα χώματα, να σκαρφαλώσω σε εκείνες τις κορφές, να βουτήξω το μέτωπο να δροσιστεί σε εκείνα τα κρουσταλλένια ύδατα...



(φωτό από τα πρωινά όνειρά μου)



Μεγαλώνοντας, νοιώθω ότι για να παραμείνεις εντός αυτής της κοινωνίας, πρέπει να διαλέξεις την πρώτη επιλογή, αυτή των μικρών βημάτων. Η εναλλακτική των μεγάλων βημάτων, σε οδηγεί αρχικά σε μεγάλα τραύματα και τελικά στην τρέλα (η λαϊκή περιπαιχτική -απολαυστικότατη- παράδοση μας, το λέει πιο απλά και κατανοητά ως εξής: "όσοι πηδάν πολλά παλούκια τους μπαίνουνε στον ... !"). Αν λοιπόν το τίμημα για να μεγαλώσεις και να παραμείνεις μέλος αυτής της κοινωνίας, είναι να χάσεις την ενεργητικότητά σου και την τρέλα σου, τότε τι νόημα έχει η ζωή; Αν η ζωή είναι μια υπερπροστατευμένη αποπνικτική φυλακή, χωρίς τη φυσικότητα της ελευθερίας, τότε ποια η αξία της;

Και τέλος, αν μεγαλώνοντας, βασανιζόμαστε περισσότερο με τέτοιου είδους ερωτήσεις, γιατί να μεγαλώνουμε;



(R)if,if,i(f)...


Κάποτε σε ένα ταξίδι μου στο Παρίσι, επι-σκεπτόμενος το μουσείο του Λούβρου και ανα-λογιζόμενος την αξία όλων των ελληνικών εκθεμάτων και τους λόγους που βρίσκονται εκεί, ρωτάω με ευγένεια τους υπάλληλους στη γραμματεία του μουσείου: 

"Finally, what is History? Making or Taking?"


Φυσικά δεν πήρα καμία σοβαρή απάντηση, παρά μόνο το μειδίαμα τους...


Το συμβάν μου ήρθε στο μυαλό σήμερα, διαβάζοντας αυτό το άρθρο και ενθυμούμενος την ταινία του Γάλλου Ζυλ Ντασέν "Ριφιφί"...





Οι δυο όψεις του νομίσματος...


Βλέπω τυχαία το εξής βίντεο, που μιλά για τη δύναμη της ευπάθειας και λέω από μέσα μου, "έχει δίκαιο η ομιλήτρια, τα πράγματα δεν είναι τελικά τόσο μαύρα...".

Βλέπω εν συνεχεία, ξανά τυχαία, το εξής βίντεο, που μιλά για την άλλη πλευρά της ευπάθειας (σταθείτε στο σημείο 46':21''), αυτή που σε λιώνει, αυτή που δεν σε αφήνει να πάρεις ανάσα, αυτή που μόνο μαύρη μπορεί να φαίνεται... και λέω από μέσα μου, "μαύρη μαυρίλα πλάκωσε...".




Είναι οι δυο όψεις του δικού μας νομίσματος, (του ευρώ!). Είναι αυτή η ευπάθεια, ευθραυστότητα μου αρέσει να την ονομάζω καλύτερα, που ανάλογα με τη διάθεση που την προσεγγίζεις, τη μια φαίνεται ζωογόνος και την άλλη θνησιγόνος... Συνεπώς, το μπαλάκι πέφτει πάλι σε εμάς, και στο πώς προσεγγίζουμε τα πράγματα. Αυτό είναι και η μόνη μας άμυνα εξάλλου - ο εαυτός μας.